Humanitext Reader

ユリウス・カエサル · ガリア戦記 §2.19.1-2.19.8

ローマ軍の行軍体制とネルウィイ族の急襲

73 / 404 箇所 · ラテン語

要旨

カエサル率いるローマ軍の実際の行軍体制が説明され、それに続いて、油断していたローマ軍の背後を急襲するネルウィイ人ら敵軍の電撃的な奇襲と追撃の様子が描かれる。

§2.19.1Caesar equitatu praemisso subsequebatur omnibus copiis;
カエサルは騎兵を先に行かせ、全軍を率いて後を追っていた。
sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant.
しかし、行軍の編成と順序は、ベルガエ人がネルウィイ人に伝えていたのとは異なっていた。
§2.19.2Nam quod hostibus adpropinquabat, consuetudine sua Caesar VI legiones expeditas ducebat;
というのも、敵に近づきつつあったため、カエサルは自らの慣行に従って、軽装の六個軍団を率いて進んでいたからである。
§2.19.3post eas totius exercitus impedimenta conlocarat;
それらの後方に全軍の輜重を配置していた。
inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant.
その後に、最も新しく徴募された二個軍団が行軍の最後尾を固め、輜重の守備にあたっていた。
§2.19.4Equites nostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt.
我が軍の騎兵は、投石兵や弓兵とともに川を渡り、敵の騎兵と戦闘を開始した。
§2.19.5Cum se illi identidem in silvis ad suos reciperent ac rursus ex silva in nostros impetum facerent, neque nostri longius quam quem ad finem porrecta [ac] loca aperta pertinebant cedentes insequi auderent, interim legiones VI quae primae venerant, opere dimenso, castra munire coeperunt.
敵が森の中に何度も味方のところへ退却しては、再び森から我が軍に突撃を仕掛け、また我が軍も、開けた場所が広がっている限界を越えて退却する敵を追撃する勇気が出ないでいる間に、最初に到着していた六個軍団が、作業分担を定められた上で、陣営の要塞化を開始した。
§2.19.6Ubi prima impedimenta nostri exercitus ab iis qui in silvis abditi latebant visa sunt, quod tempus inter eos committendi proelii convenerat, ut intra silvas aciem ordinesque constituerant atque ipsi sese confirmaverant, subito omnibus copiis provolaverunt impetumque in nostros equites fecerunt.
我が軍の最初の輜重が、森の中に隠れ潜んでいた敵に見えたとき、それは彼らの間で戦闘を開始することに合意していた時刻であったが、森の中で戦闘隊形と列を整え、自らを奮い立たせていた彼らは、突如全軍で飛び出し、我が軍の騎兵に突撃を敢行した。
§2.19.7His facile pulsis ac proturbatis, incredibili celeritate ad flumen decucurrerunt, ut paene uno tempore et ad silvas et in flumine [et iam in manibus nostris] hostes viderentur.
これら(の騎兵)が容易に撃退され混乱させられると、敵は信じられないほどの速さで川へと駆け下り、ほぼ同時に、森のそばにも、川の中にも、[そしてすでに我が軍の手の届くところにも]敵の姿が見えるかのようであった。
§2.19.8Eadem autem celeritate adverso colle ad nostra castra atque eos qui in opere occupati erant contenderunt.
さらに同じ速さで、彼らは丘を登り、我が軍の陣営と作業に従事していた者たちに向かって突進した。

語釈・文法注

  1. 2.19.1aliter ... ac — 副詞 aliter(異なって)と接続詞 ac(〜よりも)が相関的に用いられ、「〜とは異なる」「〜とは違って」という比較を表す慣用表現。
  2. 2.19.3praesidio impedimentis erant — 二重与格の構文。praesidio は目的の与格(守備として)、impedimentis は関与・利害の与格(輜重のために)であり、「輜重の守備となっていた」を意味する。
  3. 2.19.5longius quam quem ad finem — 関係節内への先行詞の取り込み(attraction)が生じている。本来は longius quam ad eum finem, quem... となるべきところ、先行詞 finem が関係代名詞 quem の導く節の中に取り込まれており、「開けた場所が広がっている限界(地点)よりも遠くへ」と解釈する。
  4. 2.19.5cedentes — 動詞 cedo(退却する)の現在分詞・能動態・対格・複数・男性形。文脈上、不定詞 insequi(追撃する)の直接目的語であり、省略されている hostes を修飾して「退却する敵を」の意味になる。
  5. 2.19.6quod tempus... convenerat — 先行する事態全体(我が軍の最初の輜重が敵に見えたこと)を指す、挿入的な関係節。tempus が関係代名詞 quod の中に取り込まれており、「そしてこの時こそが、彼らの間で戦闘を開始することに合意していた時刻であったが」という補足的な説明を表す。
  6. 2.19.7et iam in manibus nostris — 慣用句 in manibus(手の中に)は、ここでは「手の届く距離に」「近接して」あるいは「肉薄して」を意味し、敵がすでに目前に迫り、接近戦の段階に達している緊迫した様子を表現している。
  7. 2.19.8adverso colle — 奪格の経路・方向を示す用法。adversus collis(向かいの丘、対向する斜面)の奪格で、登り坂の方向へ進むことを表し、「丘を登って」「斜面に逆らって」と解釈される。

この箇所を引用する

ユリウス・カエサル, ガリア戦記 §2.19.1-2.19.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0448.phi001.humanitext-lat2:2.19.1-2.19.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。