Humanitext Reader

ユリウス・カエサル · ガリア戦記 §1.46.1-1.46.4

アリオウィストゥス軍の奇襲と会談の中断

46 / 404 箇所 · ラテン語

要旨

会談中にアリオウィストゥスの騎兵がローマ軍を攻撃したため、カエサルは不意打ちの非難を避けるために交戦を禁じて会談を打ち切る。この事件によってローマ軍の士気は一層高まった。

§1.46.1Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicere.
会談においてこれらのことが行われている間に、カエサルに、アリオウィストゥスの騎兵たちが丘に近づき、味方に向かって馬を走らせ、石や武器を味方に投げつけているという報告がもたらされた。
§1.46.2Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent.
カエサルは話すのをやめ、味方のもとへ退き、敵に対しては一切の武器も投げ返さないようにと味方に命じた。
§1.46.3Nam etsi sine ullo periculo legionis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos.
なぜなら、選り抜きの軍団であれば騎兵との戦闘もいかなる危険なしに行われるだろうと見てはいたものの、敵を撃退した後に、彼らが会談において信義(の約束)に乗じて自分にだまし討ちされたと言われうるような事態を招くべきではないと考えたからである。
§1.46.4Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum est.
アリオウィストゥスがいかに傲慢な態度で会談に臨み、ローマ人にガリア全土から立ち退くよう禁じたか、また彼の騎兵たちが味方に攻撃を仕掛けたこと、そしてそのことがどのように会談を破綻させたかということが兵士たちの間に広まると、はるかに大きな熱意とより強い戦闘への意欲が軍全体に湧き起こった。

語釈・文法注

  1. §1.46.1propius tumulum — 比較級副詞 propius が前置詞のように対格 tumulum を直接支配している。prope や propius, proxime は属格・与格だけでなく対格をも支配することがある。
  2. §1.46.2ne quod — 接続詞 ne の後ろで、形容詞的不定代名詞 quod(qui/quod の中性単数対格)が「何らかの、一切の」という意味で使われている。si, nisi, ne, num の後では aliquis の ali- が脱落する規則に従っている。
  3. §1.46.3committendum non putabat ut — 動形容詞 committendum に esse が省略された非人称構文で、committere ut (+ 接続法) は「〜という事態を招く、〜となるように仕向ける」の意。全体で「〜という事態を招くべきではないと考えた」となる。
  4. §1.46.3per fidem — 「信義を通じて」が直訳であるが、ここでは会談の不可侵という「信義(の約束)を逆手に取って、欺いて」という意味。続く circumventos(騙された、包囲された)にかかる。
  5. §1.46.4eaque res conloquium ut diremisset — 接続詞 ut が eaque res の後ろに置かれる倒置(hyperbaton)が起きている。この ut は疑問副詞「どのようにして」であり、diremisset(接続法過去)を伴って elatum est に懸かる間接疑問節を導いている。

この箇所を引用する

ユリウス・カエサル, ガリア戦記 §1.46.1-1.46.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0448.phi001.humanitext-lat2:1.46.1-1.46.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。