Humanitext Reader

ユリウス・カエサル · ガリア戦記 §1.40.1-1.40.15

百人隊長会議でのカエサルの叱責と進軍宣言

40 / 404 箇所 · ラテン語

要旨

カエサルは全階級の百人隊長を集めた会議を招集し、ゲルマン人への恐怖を非難する。彼は自らの実績とゲルマン人の過去の敗北を挙げ、第10軍団のみを率いてでも直ちに出発すると宣言して兵士たちの闘志と義務感を呼び覚まそうとする。

§1.40.1Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum ad id consilium adhibitis centurionibus, vehementer eos incusavit: primum, quod aut quam in partem aut quo consilio ducerentur sibi quaerendum aut cogitandum putarent.
ハエク・クム・アニマドウェルティセット(カエサルはこれらのことに気づくと)、会議を召集し、すべての階級の百人隊長をその会議に招いた上で、彼らを激しく非難した。 第一に、彼らが、自分たちがどの方面に、あるいはどのような意図で率いられていくのかを、問い糺したり心配したりしなければならないと考えていることについてである。
§1.40.2Ariovistum se consule cupidissime populi Romani amicitiam adpetisse;
アリオウィストゥスは、自分(カエサル)が執政官のときに、ローマ民衆の友情をこの上なく熱心に求めたのである。
cur hunc tam temere quisquam ab officio discessurum iudicaret?
なぜこれほど無謀に、彼が自らの義務から離反するであろうと誰もが判断するのか。
§1.40.3Sibi quidem persuaderi cognitis suis postulatis atque aequitate condicionum perspecta eum neque suam neque populi Romani gratiam repudiaturum.
自分自身としては、彼(アリオウィストゥス)が、自らに対する要求を知り、その条件の公平さを理解したならば、自分(カエサル)の好意もローマ民衆の好意も拒絶することはないだろうと確かに確信している。
§1.40.4Quod si furore atque amentia impulsum bellum intulisset, quid tandem vererentur? Aut cur de sua virtute aut de ipsius diligentia desperarent?
しかし、もし彼が狂気と分別のなさに駆られて戦争を仕掛けてきたとしても、一体何を恐れるというのか。 あるいは、なぜ自分たちの勇気、あるいは彼自身(カエサル)の入念さについて絶望するのか。
§1.40.5Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbris et Teutonis a C. Mario pulsis [cum non minorem laudem exercitus quam ipse imperator meritus videbatur];
この敵との戦いは、我々の父祖の記憶において、ガイウス・マリウスによってキムブリ族とテウトネス族が撃退されたときに、すでに経験されている(そのとき、軍隊は将軍自身に劣らず称賛に値するように見えた)。
factum etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint.
また、最近イタリアにおける奴隷の反乱においても経験されたが、彼ら(奴隷たち)を、我々から受け取っていたいくらかの経験と訓練が、とはいえ助けたのである。
§1.40.6Ex quo iudicari posse quantum haberet in se boni constantia, propterea quod quos aliquam diu inermes sine causa timuissent hos postea armatos ac victores superassent.
このことから、不屈の精神が自らの内にどれほど大きな益を有しているかが判断され得る。 なぜなら、ある間、武器を持たない者として理由もなく恐れていた人々を、後に彼らが武装し勝利者となったときに打ち破ったからである。
§1.40.7Denique hos esse eosdem Germanos quibuscum saepe numero Helvetii congressi non solum in suis sed etiam in illorum finibus plerumque superarint, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerint.
結局のところ、彼らは、ヘルウェティイ族がしばしば交戦し、自分たちの領土においてのみならず彼らの領土においても大抵は打ち破った、あの同じゲルマン人なのである。 しかるに彼ら(ヘルウェティイ族)は、我々の軍隊に拮抗することができなかった。
§1.40.8Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse.
もし、ガリア人の敗戦と逃走が一部の者を動揺させているならば、彼らは、もし尋ねてみるならば、次のことを見出すことができる。 すなわち、戦争の長期化によってガリア人たちが疲弊していたとき、アリオウィストゥスは、数ヶ月の間、陣営や湿地に身を潜めて自らと戦う機会を与えず、彼ら(ガリア人)がもはや戦闘をあきらめて散りぢりになっていたときに不意に襲いかかり、勇気によるよりもむしろ策略と計画によって勝利したのだということを。
§1.40.9Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse.
野蛮で不慣れな人々に対しては通用する余地があったような、そうした策略によっては、彼(アリオウィストゥス)自身でさえ、我々の軍隊が捉えられ得るとは期待していない。
§1.40.10Qui suum timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur.
自分たちの恐怖を、食糧のせいにする口実や道の狭さに帰している人々は、傲慢に振る舞っている。 なぜなら彼らは、将軍の職務を疑っているか、あるいは指図しているように見えるからである。
§1.40.11Haec sibi esse curae;
これらは自分(カエサル)の関心事である。
frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura;
セクアニ族、レウキ族、リンゴネス族が食糧を供給しつつあり、すでに畑では穀物が実っている。
de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos.
道については、彼ら(兵士たち)自身がまもなく判断することになるだろう。
§1.40.12Quod non fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam.
彼らが命令に従わず、軍旗を運ばないであろうと言われていることについては、自分はそのことによって少しも動揺していない。 なぜなら、軍隊が命令に従わなかったような場合にはいつでも、作戦の失敗によって運が味方しなかったか、あるいは何らかの悪事(強欲)が暴かれて有罪とされたかのいずれかであることを知っているからである。
§1.40.13Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam.
自分(カエサル)の潔白さは生涯全体を通じて、また自分の幸運はヘルウェティイ族との戦争において立証されている。
§1.40.14Itaque se quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret.
それゆえ、自分がもっと先の日延べにしようとしていたことを直ちに行うつもりであり、次の夜の第四見張りの時に、陣営を移動させる(出発する)つもりである。 それは、彼らの間で恥と義務感、あるいは恐怖のどちらがより強く勝っているかをできるだけ早く知ることができるようにするためである。
§1.40.15Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram.
そして、もし他には誰も従わないとしても、自分は第10軍団だけを伴って行くつもりであり、それについては疑念を抱いておらず、それが自分にとっての近衛大隊となるであろう。
Huic legioni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime.
カエサルはこの軍団を特に厚遇しており、その勇気のゆえに最も信頼していた。

語釈・文法注

  1. 1.40.1sibi quaerendum aut cogitandum — sibi は動形容詞(quaerendum, cogitandum)に伴う「行為者の与格(dative of agent)」であり、主節の主語であるカエサルではなく、従属節の論理的主語である百人隊長たち(eos)を指す。
  2. 1.40.3Sibi quidem persuaderi — persuaderi は、与格(sibi)を支配する自動詞 persuadere の非人称受動態不定詞。間接話法において「自分(カエサル)としては確かに確信している」を意味する。
  3. 1.40.5quos — 関係代名詞 quos は、直前の servili tumultu (奴隷の反乱)という抽象名詞から、その構成員である「奴隷たち(servos)」を論理的な先行詞(意味上の先行詞、ad sensum)として受けている。
  4. 1.40.7qui — 関係代名詞 qui の先行詞は、直前の Germanos ではなく、その関係節の主語である Helvetii。ヘルウェティイ族がゲルマン人にしばしば勝っていたにもかかわらず、その彼ら(ヘルウェティイ族)でさえローマ軍には敵わなかった、という対比の論理を示す。
  5. 1.40.12Quod — 文頭の Quod は、「〜ということに関しては」という事実を導入する接続詞、または「これ(命令不服従の懸念)について」を指す関係代名詞。また、dicto audientes は「言葉(命令)に耳を傾ける」という表現で、「服従する」を意味する慣用句。

この箇所を引用する

ユリウス・カエサル, ガリア戦記 §1.40.1-1.40.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0448.phi001.humanitext-lat2:1.40.1-1.40.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。