Humanitext Reader

ユリウス・カエサル · ガリア戦記 §1.12.1-1.12.7

アラル川でのティグリヌス族急襲と撃破

12 / 404 箇所 · ラテン語

要旨

カエサルはアラル川を渡りきっていなかったヘルウェティイ族の四分の一であるティグリヌス族を不意打ちして撃破した。これによりカエサルは、かつてローマ軍を破り執政官らを殺害した同部族に対し、公私の怨恨を雪いだ。

§1.12.1Flumen est Arar, quod per fines Haeduorum et Sequanorum in Rhodanum influit, incredibili lenitate, ita ut oculis in utram partem fluat iudicari non possit.
アラル川という川があり、これはハエドゥイ族とセクアニ族の領地を通ってローヌ川に流れ込んでいるが、その流れは驚くほど緩やかであり、どちらの方向に流れているのか目では判断できないほどである。
Id Helvetii ratibus ac lintribus iunctis transibant.
ヘルウェティイ族は、いかだや繋ぎ合わせた小舟を使ってこの川を渡っていた。
§1.12.2Ubi per exploratores Caesar certior factus est tres iam partes copiarum Helvetios id flumen traduxisse, quartam vero partem citra flumen Ararim reliquam esse, de tertia vigilia cum legionibus tribus e castris profectus ad eam partem pervenit quae nondum flumen transierat.
ヘルウェティイ族がすでに軍勢の四分の三をその川の向こうへ渡らせ、四分の一はアラル川のこちら側に残されているということを偵察兵によって知らされると、カエサルは第三夜警のころに三つの軍団を率いて陣営を出発し、まだ川を渡っていなかったその一団のところへ到着した。
§1.12.3Eos impeditos et inopinantes adgressus magnam partem eorum concidit;
彼らが荷物に遮られ不意を突かれているところを襲撃し、その大部分を斬り倒した。
reliqui sese fugae mandarunt atque in proximas silvas abdiderunt.
残された者たちは逃亡し、近くの森に身を隠した。
§1.12.4Is pagus appellabatur Tigurinus;
このパグスはティグリヌスと呼ばれていた。
nam omnis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa est.
というのも、ヘルウェティイ全体の国は四つのパグスに分割されているからである。
§1.12.5Hic pagus unus, cum domo exisset, patrum nostrorum memoria L. Cassium consulem interfecerat et eius exercitum sub iugum miserat.
この一つのパグスは、故郷を出発した際、我々の父祖の時代に執政官ルキウス・カッシウスを殺害し、その軍隊を軛の下にくぐらせたことがあった。
§1.12.6Ita sive casu sive consilio deorum immortalium quae pars civitatis Helvetiae insignem calamitatem populo Romano intulerat, ea princeps poenam persolvit.
こうして、偶然によるものか、あるいは不死なる神々の意志によるものか、ヘルウェティイの国のうちローマ人民に甚大な災厄をもたらしたその部分が、真っ先に罰を受けることになった。
§1.12.7Qua in re Caesar non solum publicas, sed etiam privatas iniurias ultus est, quod eius soceri L. Pisonis avum, L. Pisonem legatum, Tigurini eodem proelio quo Cassium interfecerant.
この一件において、カエサルは公的な損害だけでなく私的な怨恨をも雪いだ。 というのも、彼の義父ルキウス・ピソの祖父である副官ルキウス・ピソを、ティグリヌス族はカッシウスを殺害したのと同じ戦闘で殺していたからである。

語釈・文法注

  1. 1.12.1incredibili lenitate, ita ut oculis in utram partem fluat iudicari non possit — incredibili lenitateは「驚くべき緩やかさで」という様態または記述の奪格。それに続くita utは結果の副詞節を導く。節内のin utram partem fluat(どちらの方向に流れているか)は、非人称受動態の不定詞iudicari(判断されること)の実質的な主語となる間接疑問節である。
  2. 1.12.2tres iam partes copiarum Helvetios id flumen traduxisse — 動詞traducere(渡らせる)は、渡る対象(id flumen)と渡らせる主体・客体(tres partes copiarum)の二重の対格を支配する。ここでは、Helvetios(ヘルウェティイ族が)が対格不定詞(AcI)構文の主語であり、tres partesが直接目的語である。
  3. 1.12.6quae pars civitatis Helvetiae ... ea princeps poenam persolvit — 先行詞(pars)が関係節(quae pars ...)の内部に取り込まれた関係代名詞の倒置構造(quae pars... ea = ea pars, quae...)。また、princeps(第一の、主要な)は主格形容詞であるが、文脈上「真っ先に」「最初に」と副詞的に訳すのが標準的である。
  4. 1.12.7quod eius soceri L. Pisonis avum, L. Pisonem legatum, Tigurini eodem proelio quo Cassium interfecerant — eiusはカエサルを指す。eius soceri L. Pisonis avum(彼の義父ルキウス・ピソの祖父)と、L. Pisonem legatum(副官ルキウス・ピソ)は同一人物を指す同格の関係にある。先行するquoはquo Cassium [interfecerant](カッシウスを殺害したのと[同じ戦闘])という関係節を導く。

この箇所を引用する

ユリウス・カエサル, ガリア戦記 §1.12.1-1.12.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0448.phi001.humanitext-lat2:1.12.1-1.12.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。