Humanitext Reader

プラウトゥス · 三文銭 §851-907b

ハルミデスと名前を忘れた偽使者の対峙

14 / 19 箇所 · ラテン語

要旨

ハルミデースは妙な格好のシコファンタ(ペテン師)を観察して話しかけ、彼が自分の息子レスボニクスとカッリクレースに手紙を届けにきたことを知る。ハルミデースは相手が嘘をついていることを見破りからかおうとするが、手紙の主である父親(ハルミデース自身)の名前を問われたシコファンタは名前を思い出せず窮地に陥る。

§851Pol hic quidem fungino generest: capite se totum tegit.
おや、こいつは実にキノコ類だな。 頭で体全体を覆っている。
§852Hilurica facies videtur hominis, eo ornatu advenit.
男の顔はイリュリア風に見える、あんな衣装でやって来るとは。
§853Ille qui mé conduxit, ubi conduxit, abduxit domum, §854quae voluit mihi dixit, docuit et praemonstravit prius,
私を雇ったあの男は、雇うやいなや私を家へ連れて行き、自分の望むことを私に言い、あらかじめどのように何をするかを教え、示してくれた。
§855quo modo quicque agerem; nunc adeo si quid ego addidero amplius, §856eo conductor melius de me nugas conciliaverit.
今や、もし私がさらに何かを付け加えるなら、それだけ雇い主は、私からより良いペテンを手に入れることになるだろう。
§857ut ille me exornavit, ita sum ornatus;
あの男が私を着飾らせた通りに、私は着飾っている。
argentum hoc facit.
金がこれをなすのだ。
§858ipse ornamenta a chorago haec sumpsit suo periculo.
彼自身、これらの衣装を劇場の道具係から自分の責任で借りてきた。
§859nunc ego si potero ornamentis hominem circumducere, §860dabo operam, ut me esse ipsum plane sycophantam sentiat.
今、もし私がこの衣装でその男をだますことができるなら、私がまさに本物のペテン師であると、彼に思い知らせてやろう。
§861Quam magis spécto, minus placet mi haec hominis facies.
見れば見るほど、この男の顔つきは気に入らない。
mira sunt, §862ni illic homost aut dormitator aut sector zonarius.
おかしなことだ、あの男が、泥棒か巾着切りでなければな。
§863loca contemplat, circumspectat sese atque aedis noscitat.
場所を観察し、辺りを見回し、家を見定めている。
§864credo edepol, quo mox furatum veniat speculatur loca.
誓って、後で盗みに入るために場所を下見しているのだろう。
§865magis lubidost opservare quid agat: ei rei operam dabo.
何をするか観察したいという欲求が強まってきた。 そのことに注意を向けよう。
§866Has regiones demonstravit mi ille conductor meus;
あの雇い主は、私にこの辺りを示してくれた。
§867apud illas aedis sistendae mihi sunt sycophantiae.
あの家のところで、私はペテンを仕掛けねばならない。
§868fores pultabo.
ドアを叩こう。
§868bAd nostras aedis hic quidem habet rectam viam.
この男は我が家へまっすぐ向かっているな。
§869hercle opinor mi advenienti hac noctu agitandumst vigilias.
ヘラクレスにかけて、帰ってきたこの夜、私は不寝番を務めねばならんようだな。
§870Aperite hoc, aperite.
開けろ、開けろ。
heus, ecquis his fóribus tutelam gerit?
おい、誰かこのドアの番をしている者はいないか?
§871Quid, adulescens, quaeris? quid vis? quid istas pultas?
若者よ、何を探している? 何が望みだ? なぜそのドアを叩く?
§871bHeus senex, §872census cum sum, iuratori recte rationem dedi.
おい、おじいさん、私が戸口調査を受けた時、誓約官に正しく説明をしたぞ。
§873Lesbonicum hic adulescentem quaero in his regionibus
私はこの辺りりでレスボニクスという若者を探している、どこに住んでいるかを。
§874ubi habitet, et item alterum ád istanc capitis albitudinem:
それから、そのお前のような白い頭をしたもう一人の男もな。
§875Calliclem aiebat vocari qui has dedit mi epistulas.
私にこれらの手紙をくれた男は、カッリクレースという名だと言っていた。
§876Meum gnatum hic quidem Lesbonicum quaerit et amicum meum, §877cuí ego liberosque bonaque commendavi, Calliclem.
この男は、私の息子レスボニクスと、私の友人を探しているのだな、私が子供たちと財産を託したカッリクレースを。
§878Fac me, si scis, certiorem, hisce homines ubi habitent, pater.
おじいさん、もし知っているなら、この人たちがどこに住んでいるか教えてくれ。
§879Quid eos quaeris? aut quis es? aut unde es? aut unde advenis?
なぜ彼らを探している? お前は誰だ? どこから来た? どこから到着したのだ?
§880Multa simul rogitas, nescio quid expediam potissimum.
一度にたくさん尋ねるな。 どれから優先して答えればいいか分からない。
§881si unum quidquid singillatim et placide percontabere, §882et meum nómen et mea facta et itinera ego faxo scias.
もし一つ一つ順に、落ち着いて尋ねるなら、私の名前も、私の行いも、私の旅のことも教えてやろう。
§883Faciam ita ut vis.
お前の望むようにしよう。
agedum nomen tuom primum memora mihi.
さあ、まずお前の名前を私に教えてくれ。
§884Magnum facinus incipissis petere.
大変なことを求め始めるな。
§884bQuid ita?
なぜだ?
§884cQuia, pater, §885si ante lucem íre occipias a meo prímo nomine, §886concubium sit noctis prius quam ad postremum perveneris.
なぜなら、おじいさん、もしお前が私の最初の名前から出発し始めたら、夜明け前に出発したとしても、最後(の名前)にたどり着く前に、真夜中になってしまうだろうからな。
§887Opus factost viatico ad tuom nomen, ut tu praedicas.
お前の言うところによれば、お前の名前には旅費が必要なようだな。
§888Est minusculum alterum, quasi vixillum vinarium.
もう一つの小さい名前がある。 まるでワイン屋の目印の旗のような。
§889Quid est tibi nomen, adulescens?
その名前は何だ、若者よ?
§889bPax, id est nomen mihi.
「パクス」、それが私の名前だ。
§890hoc cotidianumst.
これが日常使われるものだ。
§890bEdepol nomen nugatorium, §891quasi dicas, si quid crediderim tibi, pax—periisse ilico.
誓って、ふざけた名前だ、まるで、お前を何か信用したら、「パクス」、たちまち消えてなくなる、と言うかのような。
§892hic homo solide sycophantast.
この男は徹頭徹尾ペテン師だ。
quid ais tu, adulescens? §892bQuid est?
どうだ、若者よ、何だ?
§893Eloquere, isti tibi quid homines debent, quos tu quaeritas?
言ってくれ、お前が探し回っているあの男たちは、お前に何の用があるのだ?
§894Pater istius adulescentis dedit has duas mi epistulas, §895Lesbonici.
あの若者レスボニクスの父親が、この二通の手紙を私にくれたのだ。
is mi est amicus.
彼は私の友人なのだ。
§895bTeneo hunc manifestarium.
現行犯を捕まえたぞ。
§896me sibi epistulas dedisse dicit.
自分が私に手紙を渡したと言っている。
ludam hominem probe.
この男を十分にからかってやろう。
§897Ita ut occepi, si animum advortas, dicam.
始めた通りに、もし注意を向けてくれるなら、話そう。
§897bDabo operam tibi.
お前に注意を向けよう。
§898Hanc me iussit Lesbonico suo gnato dare epistulam, §899et item hanc alteram suo amico Callicli iussit dare.
彼は私に、この手紙を自分の息子レスボニクスに渡すよう命じ、また、こちらのもう一通を友人のカッリクレースに渡すよう命じた。
§900Mihi quoque edepol, quom hic nugatur, contra nugari lubet.
誓って、こいつがふざけているのだから、私もやり返してふざけたくなるな。
§902Ab ipson istas accepisti?
あの男自身からそれらを受け取ったのか?
§902bE manibus dedit mi ipse in manus.
彼自身がその手から私の手へと直接渡してくれた。
§903Qua facie est homo?
その男はどんな顔をしている?
§903bSesquipede quiddamst quam tu longior.
お前より一フィート半ほど背が高いな。
§904Haeret haec res, siquidem ego apsens sum quam praesens longior.
これは厄介なことになった。 不在の私の方が、ここにいる私よりも背が高いというのならな。
§905novistin hominem?
その男をよく知っているのか?
§905bRidicule rogitas, quicum una cibum
おかしなことを聞く。
§906capere soleo.
いつも一緒に食事をとっている仲だというのに。
§906bQuid est ei nomen?
彼の名前は何だ?
§906cQuod edepol homini probo.
誓って、立派な人間にふさわしい名前だ。
§907Lubet audire.
それを聞きたいものだ。
§907bIlli edepol—illi—ílli—vae misero mihi.
ええと、あいつ、あの、あいつだ……ああ、かわいそうに、俺は。

語釈・文法注

  1. §862ni illic homost aut dormitator aut sector zonarius — 前文の mira sunt(奇妙なことだ)と結びつき、「あの男が夜盗(dormitator)か巾着切り(sector zonarius)でなければ奇妙だ」すなわち「間違いなくそのどちらかだ」という強い確信を表現する慣用的な条件節。
  2. §872census cum sum, iuratori recte rationem dedi — ローマの戸口調査(ケンスス)において、市民が宣誓担当官(iurator)に対して身元などを正しく申告する手続きを引いたセリフ。身元を問われたペテン師が「自分は公式に身元登録を終えている」とはぐらかす喜劇的な表現。
  3. §882faxo scias — 確信や決意を表す古い未来完了・接続法完了形式である faxo(fecero に相当)に、ut が省略された接続法 scias が続く。「必ずお前に知らせてやろう」という決意を示す。
  4. §904siquidem ego apsens sum quam praesens longior — 比較級 longior(より背が高い)の後に、比較の対象を示す quam が「不在の私(apsens)」と「ここにいる私(praesens)」を繋ぐ。「不在の私が目の前にいる私より背が高いのなら」という、目の前の相手が自分についてついている嘘の矛盾を突くハルミデースの滑稽な独白。

この箇所を引用する

プラウトゥス, 三文銭 §851-907b. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0119.phi019.humanitext-lat2:851-907b

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。