§343ut ita te aliorum miserescat, ne tis alios misereat.
他人に同情するのも、他人がお前を哀れむようにならない程度にせよ。
§344Deserere illum et deiuvare in rebus advorsis pudet.
逆境において彼を見捨て、助けないことは恥ずかしいことです。
§345Pol pudere quam pigere praestat, totidem litteris.
ポルックスにかけて、悔やむよりは恥じるほうがましだ、文字数がまったく同じなのだから。
§346Edepol, deum virtute dicam, pater, et maiorum et tua §347multa bóna bene parta habemus, bene si amico feceris
エデポル、神々のお恵みによって、父上、そして先祖とあなたのおかげで、私たちは正当に得た多くの財産を持っています。 もしあなたが友人に良くしてあげても、それをしたことを悔やまないように。
§348ne pigeat fecisse, ut potius pudeat si non feceris.
むしろ、もししなかったなら恥じることになるように。
§349De magnis divitiis si quid demas, plus fit an minus?
大きな富から何かを差し引けば、増えるか、それとも減るか?
§350Minus, pater;
減ります、父上。
sed civi immuni scin quid cantari solet?
しかし、義務を果たさない市民に対して、何と歌われるのが常かご存じですか?
§351“quod habes né habeas et illúc quod non habes habeas, malum,
「お前が持っているものを持たず、持っていないあの災いを持て。
§352quandoquidem nec tibi bene esse pote pati neque alteri. ”
なぜならお前は自分自身が幸福であることも、他人が幸福であることも耐えられないのだから」と。
§353Scio equidem istuc ita solere fieri;
もちろん私はそれが常であることを知っている。
verum, gnate mi, §354is est immunis, cui nihil est qui munus fungatur suom.
だが、我が息子よ、本当の「義務を果たさない者」とは、自分の役目を果たすための手段を持たない者のことなのだ。
§355Deum virtute habemus et qui nosmet utamur, pater, §356et aliis qui comitati simus benevolentibus.
神々のお恵みによって、私たちは自分たち自身が使うための手段も、また親切な他の人々に寛大であるための手段も持っています、父上。
§357Non edepol tibi pernegare possum quicquam quod velis.
ポルックスにかけて、お前が望むことを何一つ拒むことはできない。
§358cuí egestatem tolerari vis? eloquere audacter patri.
誰の貧しさを和らげてやりたいのだ? 父親に遠慮なく言いなさい。
ここにいる若者レズボニクス、ハルミデスの息子です、あの家に住んでいる。
§360bQuin comedit quod fuit, quod non fuit?
あった財産も、なかった財産もすべて食いつぶした奴ではないか?
§361Ne opprobra, pater;
責めないでください、父上。
múlta eveniunt homini quae volt, quae nevolt.
人が望むことも、望まないことも、多くのことが人に起こるのです。
§362Mentire edepol, gnate, atque id nunc facis haud consuetudine.
ポルックスにかけて、お前は嘘をついているぞ、息子よ。 しかも、いつものお前らしくない。
§363nam sapiens quidem pol ipsus fingit fortunam sibi:
なぜなら、賢者なら、ポルックスにかけて、自ら自分の運命を形作るものだからだ。
§364eo non multa quae nevolt eveniunt, nisi fictor malust.
だから、彼が下手な形成者でない限り、望まない多くのことが彼に起こることはない。
§365Multa illi opera opust ficturae, qui se fictorem probum
送るべき人生の優れた形成者でありたいと願う者には、形成するための多大な努力が必要です。
§366vitae agundae esse expetit: sed hic admodum adulescentulust.
しかし、彼はまだ本当に若者なのです。
§367Non aetate, verum ingenio apiscitur sapientia;
知恵は年齢によってではなく、天性によって獲得されるのだ。
§368sapienti aetas condimentum, sapiens aetati cibust.
賢者にとって年齢は調味料であり、賢さは年齢にとっての食物である。
§369agedum eloquere, quid dare illi nunc vis?
さあ、言いなさい、今彼に何をあげたいのだ?
§369bNil quicquam, pater;
何一つありません、父上。
§370tu modo ne me prohibeas accipere, si quid det mihi.
ただ、もし彼が私に何かをくれるなら、それを受け取るのを止めないでください。
§371An eo egestatem ei tolerabis, si quid ab illo acceperis?
彼から何かを受け取ることで、彼の貧しさを和らげるというのか?
§372Eo, pater.
その通りです、父上。
§372bPol ego istam volo me rationem edoceas.
ポルックスにかけて、私はその理由を説明してほしいものだ。
§372cLicet.
喜んで。
§373scin tu illum quo genere natus sit?
彼がどのような家柄の生まれか知っているか?
§373bScio, adprime probo.
知っています。 きわめて優れた家柄です。
彼には年頃の、成長した未婚の妹がいます。 父上、私は彼女を持参金なしで妻に迎えたいのです。
§375bSine dote uxorem?
持参金なしで妻を?
§375cIta;
そうです。
§376tua re salva hoc pacto ab illo summam inibis gratiam,
あなたの財産を傷つけることなく、この方法によって、お前は彼からこの上ない感謝を受けることになります。
§377neque commodius ullo pacto ei poteris auxiliarier.
そして、これより好都合な方法で彼を助けることは、いかなるやり方でも不可能です。
§378Egone indotatam te uxorem ut patiar?
お前が持参金なしの妻をめとるのを、私が許すというのか?
§378bPatiundumst, pater;
許していただくしかありません、父上。
§379et eo pacto addideris nostrae lepidam famam familiae.
そしてそのやり方によって、私たちの家族に素晴らしい名声を加えることになるでしょう。
§380Multa ego possum docta dicta et quamvis facunde loqui,
私は多くの賢明な言葉や、いくらでも雄弁に語ることができる。
§381historiam veterem atque antiquam haec mea senectus sustinet;
私のこの老体は、古いいにしえの物語を数多く記憶している。
§382verum ego quando te et amicitiam et gratiam in nostram domum §383video adlicere, etsi adversatus tibi fui, istac iudico:
しかし、お前が友情と恩義を我が家に引き寄せようとしているのを見るとき、私はお前に反対していたものの、こう決断しよう。
§384tibi permitto;
お前に許可する。
posce, duce.
求めよ、娶れ。
§384bDi te servassint mihi.
神々が私のためにあなたを守ってくださいますように。
§385sed adde ad istam gratiam unum.
しかし、その好意に、もう一つだけ加えてください。
§385bQuid id est autem unum?
しかし、その一つとは何ですか?
§385cEloquar.
言いましょう。
§386tute ad eum adeas, tute concilies, tute poscas.
お前自身が彼のところへ行き、お前自身が仲介し、お前自身が求めなさい。
§386bEccere.
おやまあ。
§387Nimio citius transiges: firmum omne erit quod tu egeris.
あなたならはるかに素早く事を運べるでしょう。 あなたが行うことはすべて確実なものとなります。
§388gravius tuom erit unum verbum ad eam rem quam centum mea.
その件に関しては、私の百の言葉よりもあなたの一つの言葉のほうが重みがあるのです。
§389Ecce autem in benignitate hoc repperi, negotium.
しかしご覧ください、このご親切の中に、私は面倒な仕事を見つけてしまいました。
§390dabitur opera.
努めましょう。
§390bLepidus vivis.
お前は素晴らしい奴だ。
haec sunt aedes, hic habet;
これがその家だ、彼はここに住んでいる。
§391Lesbonico est nomen.
名前はレズボニクスだ。
age, rem cura.
さあ、事を進めなさい。
ego te opperiar domi. —
私は家で待っているぞ。
§392Non optuma haec sunt, neque ut ego aequom censeo;
これは最善のことではないし、私が当然と思うようでもない。
§393verum meliora sunt quam quae deterruma.
しかし、最悪なものよりはましだ。
§394sed hoc me únum consolatur atque animum meum, §395quia qui nihil aliud nisi quod sibi soli placet §396consulit advorsum filium, nugas agit:
だだが、この一点だけが私を、そして私の心を慰めてくれる、なぜなら、息子に対して、自分だけに気に入るようなこと以外は何も考慮しない父親は、愚かなことをしているからだ。
§397miser ex animo fit, factius nihilo facit.
彼は心から惨めになり、何一つ成し遂げられない。
彼は自分の老後に、激しい嵐を招き寄せることで、より厳しい冬を用意しているのだ。
§400sed aperiuntur aedes quo ibam: commodum
しかし、私が行こうとしていた家が開く。
§401ipse exit Lesbonicus cum servo foras.
ちょうどレズボニクス自身が奴隷と一緒に出てくるところだ。