§343ut ita te aliorum miserescat, ne tis alios misereat.
你同情他人,也该以别人不至于同情你为度。
§344Deserere illum et deiuvare in rebus advorsis pudet.
在逆境中抛弃他、不予施救是令人羞耻的。
§345Pol pudere quam pigere praestat, totidem litteris.
以波鲁克斯起誓,感到羞耻总比感到后悔好,两者的字母数量一模一样。
§346Edepol, deum virtute dicam, pater, et maiorum et tua
以波鲁克斯起誓,靠着神明、先祖以及您的恩德,父亲,我们拥有许多合法得来的财富。
§347multa bóna bene parta habemus, bene si amico feceris §348ne pigeat fecisse, ut potius pudeat si non feceris.
如果您对朋友做了好事,愿您不要后悔做了这件事,反而,若是您没做,倒更该感到羞耻。
§349De magnis divitiis si quid demas, plus fit an minus?
如果从巨大的财富中减去一些,它是变多还是变少?
§350Minus, pater; sed civi immuni scin quid cantari solet?
变少,父亲;但您可知道,人们常对不尽义务的公民唱些什么?
§351“quod habes né habeas et illúc quod non habes habeas, malum, §352quandoquidem nec tibi bene esse pote pati neque alteri.
“愿你没有你所拥有的,而拥有你所没有的灾祸,因为你既不能容忍自己过得好,也不能容忍别人过得好。
” §353Scio equidem istuc ita solere fieri; verum, gnate mi, §354is est immunis, cui nihil est qui munus fungatur suom.
” 我确实知道事情通常是那样的;但是,我的儿子,那个没有资产来履行自己义务的人,才是真正“不尽义务的人”。
§355Deum virtute habemus et qui nosmet utamur, pater, §356et aliis qui comitati simus benevolentibus.
靠着神明的恩德,父亲,我们既有供我们自己使用的资产,也有可以慷慨款待其他心怀好意的人的资金。
§357Non edepol tibi pernegare possum quicquam quod velis.
以波鲁克斯起誓,我无法拒绝你想要的任何东西。
§358cuí egestatem tolerari vis? eloquere audacter patri.
你希望谁的贫困得到接济? 大胆地对父亲说出来。
就是这里的青年莱斯博尼库斯,哈尔米德斯的儿子,他住在那里。
§360bQuin comedit quod fuit, quod non fuit?
难道他没有把有过的和没过的一切财产都吃光挥霍了吗?
§361Ne opprobra, pater; múlta eveniunt homini quae volt, quae nevolt.
别责怪他,父亲;许多事情发生在人身上,有他所期望的,也有他不期望的。
§362Mentire edepol, gnate, atque id nunc facis haud consuetudine.
以波鲁克斯起誓,你在撒谎,儿子,而且你现在做的事并不符合你平时的习惯。
§363nam sapiens quidem pol ipsus fingit fortunam sibi: §364eo non multa quae nevolt eveniunt, nisi fictor malust.
因为智者,以波鲁克斯起誓,是自己塑造自己的命运:因此,除非这个塑造者很差劲,否则不会有许多他不期望的事发生在他身上。
§365Multa illi opera opust ficturae, qui se fictorem probum §366vitae agundae esse expetit: sed hic admodum adulescentulust.
一个渴望成为引导人生之优秀塑造者的人,需要付出巨大的塑造心血;但他现在还只是个年轻的小伙子。
§367Non aetate, verum ingenio apiscitur sapientia; §368sapienti aetas condimentum, sapiens aetati cibust.
智慧不是靠年龄,而是靠天资获得的;对智者而言,年龄是调味品,而智慧则是年龄的食粮。
§369agedum eloquere, quid dare illi nunc vis?
来吧,说出来,你现在想给他什么?
什么也不给,父亲;只要他给我什么东西时,您不阻止我接受就行。
§371An eo egestatem ei tolerabis, si quid ab illo acceperis?
如果你从他那里接受了什么,你就能以此接济他的贫穷吗?
§372Eo, pater.
正是如此,父亲。
§372bPol ego istam volo me rationem edoceas.
以波鲁克斯起誓,我希望你向我解释清楚这个道理。
§372cLicet.
可以。
§373scin tu illum quo genere natus sit?
你知道他出身于什么样的家族吗?
§373bScio, adprime probo.
知道,极其高贵。
他有一个已长成人的未婚妹妹:父亲,我渴望娶她为妻,不带任何嫁妆。
§375bSine dote uxorem?
不要嫁妆的妻子?
§375cIta;
是的。
§376tua re salva hoc pacto ab illo summam inibis gratiam, §377neque commodius ullo pacto ei poteris auxiliarier.
在您的财产完好无损的情况下,通过这种方式,您将获得他极大的感激,并且您无法通过任何其他方式更方便地帮助他了。
§378Egone indotatam te uxorem ut patiar?
难道我要容忍你娶一个没有嫁妆的妻子吗?
您必须容忍,父亲;并且通过这种方式,您将为我们的家族增添美好的名声。
§380Multa ego possum docta dicta et quamvis facunde loqui, §381historiam veterem atque antiquam haec mea senectus sustinet; §382verum ego quando te et amicitiam et gratiam in nostram domum §383video adlicere, etsi adversatus tibi fui, istac iudico: §384tibi permitto; posce, duce.
我能说出许多充满智慧的话,也能说得无比雄辩,我的老年岁月承载着古老而悠久的历史先例;但当我看到你把友谊和恩义吸引到我们家来,尽管我曾反对你,我现在却这样决定:我允许你;去求婚,去娶她吧。
§384bDi te servassint mihi.
愿神明为我保佑您。
§385sed adde ad istam gratiam unum.
但请在您的恩准之上再加一件。
§385bQuid id est autem unum?
那另外的一件又是什么呢?
§385cEloquar.
我说。
§386tute ad eum adeas, tute concilies, tute poscas.
你亲自去找他,亲自去撮合,亲自去求亲。
§386bEccere.
哎呀。
§387Nimio citius transiges: firmum omne erit quod tu egeris.
您办起事来要快得多:您所办的一切都将是确定无疑的。
§388gravius tuom erit unum verbum ad eam rem quam centum mea.
在这件事上,您的一句话比我的一百句话更有分量。
§389Ecce autem in benignitate hoc repperi, negotium.
瞧啊,在您的恩慈之中,我倒给自己找了个差事。
§390dabitur opera.
我会尽力的。
§390bLepidus vivis.
你真是个好孩子。
haec sunt aedes, hic habet; §391Lesbonico est nomen.
这就是那所房子,他就住在这儿;他的名字叫莱斯博尼库斯。
age, rem cura.
去吧,把事情办好。
ego te opperiar domi. —
我在家里等你。
这并非最好的结果,也不是我认为合理的方式;但它们总比最坏的情况要好。
§394sed hoc me únum consolatur atque animum meum, §395quia qui nihil aliud nisi quod sibi soli placet §396consulit advorsum filium, nugas agit: §397miser ex animo fit, factius nihilo facit.
但这唯一的一点安慰了我,也安慰了我的心:因为那个在对待儿子时,除了满足自己一个人的喜好之外什么也不考虑的父亲,是在做愚蠢的事;他发自内心地痛苦,却什么也成就不了。
他是在为自己的老年准备一个更严酷的寒冬,当他招来那场不合时宜的暴风雨时。