Humanitext Reader

プラウトゥス · スティクス §478-539

ゲラシムスの落胆と兄弟とアンティポの再会

8 / 12 箇所 · ラテン語

要旨

食客ゲラシムスはエピグノムスに夕食の招待をねだるが、外国の使節団が来ることを理由に断られ、イタチの吉兆を信じた己を呪う。その後、帰還したパムピリップスと義父アンティポがエピグノムスと合流し、和解を喜び合いながら夕食の予定を立てる。

§478alium convivam quaerito tibi in hunc diem.
今日は別の客を自分で探しなさい。
§479Quin tu promittis?
約束してくださらないのですか?
§479bNon graver, si possiem.
できれば嫌がりはしないのだが。
§480Vnum quidem hercle certo promitto tibi:
ヘラクレスにかけて、一つだけは確かにあなたに約束します。
§481libens accipiam certo, si promiseris.
もしあなたが約束してくださるなら、私は喜んでお受けするということを。
§482Valeas.
ごきげんよう。
§482bCertumnest?
本気ですか?
§482cCertum.
本気だ。
cenabo domi.
私は家で食事をする。
§484sed—quoniam nil processit hac, ego ivero §485apertiore magis via;
だが――こちらでは何も進まなかったから、私はもっと開かれた道を行こう。
ita plane loquar:
率直にこう言おう。
§486vin ad te ad cenam veniam?
あなたのところに食事に行ってもよいですか?
§486bSi possim, velim;
できればそうしたいのだが。
§487verum hic apud me cenant alieni novem.
しかし、ここでは他所の人間が9人、私のところで食事をするのだ。
§488Hau postulo equidem med in lecto accumbere:
私は何も寝椅子に横たわりたいと要求しているわけではありません。
§489scis tu me esse unisubselli virum.
私が補助椅子ひとつで済む男であることを、あなたもご存じでしょう。
§490At ei óratores sunt popli, summi viri;
だが彼らは人民の使節であり、最高に身分ある人々だ。
§491Ambracia veniunt huc legati publice.
アンブラキアから公使としてここに来ているのだ。
§492Ergo oratores populi, summates viri, §493summi accubent, ego infimatis infimus.
それなら、人民の使節、最高の人々には、最上の席に横たわってもらい、最底辺の私は、最下等の席にでも。
§494Haud aequomst te inter oratores accipi.
使節たちの間に君が迎えられるのは、まったくふさわしくない。
§495Equidem hercle orator sum, sed procedit parum.
ヘラクレスにかけて、私も一人の使節ですが、さっぱり進展しませんね。
§496Cras de reliquiis nos volo.
明日は残り物で食事をしよう。
multum vale.
では、大いにごきげんよう。
§497Perii hercle vero plane, nihil obnoxie.
ヘラクレスにかけて、本当に完全に破滅した、いささかの容赦もなく。
§498uno Gelasimo minus est quam dudum fuit.
さっきよりもゲラシムスが一人少なくなってしまった。
§499certumst mustelae posthac numquam credere,
今後は二度とイタチなど信じないと心に決めた。
§500nam incertiorem nullam novi bestiam;
あれほど当てにならない獣を、私は他に知らないからだ。
§501quaen eapse deciens in die mutat locum, §502ea ego auspicavi ín re capitali mea?
自分自身が一日に十回も居場所を変えるような奴を、私の生死に関わる重大なことにおいて、私はそんな奴で吉兆を占ったというのか?
§503certumst amicos convocare, ut consulam §504qua lege nunc med essurire oporteat.
友人を招集して、相談することにしよう、今やどのような規則に従って私が飢えるべきであるかを。
§505Íta me di bene amént measque mihi servassint filias, §506ut mihi volup est, Pamphilippe, quia vos in patriam domum §507rediisse video bene gesta re ambos, te et fratrem tuom.
神々が私を深く愛し、私の娘たちを守ってくださいますように、パムピリップスよ、お前たち二人が、お前とお前の兄弟が、物事をうまく運んで故郷の家に帰ってきたのを見るのは、実に喜ばしいことだ。
§508Satis abs te accipiam, nisi videam mihi te amicum esse, Antipho;
あなたが私に好意的であると知っていなければ、アンティポよ、そのお言葉だけで十分に受け取りましょう。
§509nunc quia té amicum mihi experior esse, credetur tibi.
いまやあなたが私にとって味方であることを身をもって知っているので、お言葉を信じます。
§510Vocem ego te ad me ad cenam, frater tuos ni dixisset mihi, §511te apud se cenaturum esse hodie, quom me ad se ad cenam vocat.
お前を私の食事に招くところだったのだ、お前の兄弟が、彼が私を食事に招いたときに、今日はお前が彼のところで食事をすることになっていると言わなかったならな。
§512et magis pár fuerat me vobis dare cenam advenientibus, §513quam me ad illúm promittere, nisi nollem ei advorsarier.
そして、帰還したお前たちに私が食事を供する方が、私があやつのところへ行くと約束するよりもずっとふさわしかったのだが、あやつに逆らいたくなかったのだ。
§514nunc me gratiam abs te inire verbis nil desidero:
いま、言葉だけでお前から感謝を得ようとは思わない。
§515cras apud me éritis et tu et ille cum vostris uxoribus.
明日は、お前もあやつも、お前たちの妻を連れて私のところに来なさい。
§516At apud mé perendie.
では、明後日は私のところで。
nam ille heri me iam vocaverat §517in hunc diem.
というのも、彼は昨日すでに私を今日の食事に招いていたのです。
sed satin ego tecum pacificatus sum, Antipho?
ところで、アンティポよ、私はあなたと十分に和解できているでしょうか?
§518Quando ita rem gessistis ut vos velle amicosque addecet, §519pax commersque est vobis mecum.
お前たちが、自分たちや友人たちが望むにふさわしい形で物事を成し遂げたのだから、お前たちと私の間には平和と交際がある。
nam hoc tu facito ut cogites:
というのも、次のことを考えるようにしなさい。
§520ut cuique homini res paratast, périnde amicis utitur:
各人の富の整い具合に応じて、その人は友人たちと付き合うことになるのだ。
§521si res firma, item fírmi amici sunt;
富が堅固であれば、友人たちも同様に堅固である。
sin res laxe labat,
しかし富がぐらついて傾けば、友人たちも同様に崩れ落ちる。
§522itidem amici conlabascunt: res amicos invenit.
富が友人を見出すのだ。
§523Iam redeo.
今戻った。
nimiast voluptas, ubi diu afueris domo, §524domum ubi rédieris, sí tibi nullast aegritudo animo obviam.
長い間家を空けていたとき、家に帰って、心に何の悩みも出迎えに来ないならば、それはこの上ない喜びだ。
§525nam ita me absente familiarem rem uxor curavit meam, §526omnium me éxilem atque inanem fecit aegritudinum.
私が留守の間、妻が我が家の財産を実に見事に管理してくれたので、彼女は私からあらゆる悩みを一掃し、空っぽにしてくれたのだ。
§527sed eccum fratrem Pamphilippum, incedit cum socero suo.
だが、見よ、あそこに兄弟のパムピリップスが、彼の義父と一緒に歩いてくる。
§528Quid agitur, Epignome?
調調子はどうだい、エピグノムス?
§528bQuid tu? quam dudum in portum venis?
お前はどうだ? いつ港に着いたのだ?
§529Hau longissume.
ごく最近さ。
§529bPostilla iam iste est tranquillus tibi?
その後、あの御方はもうお前にとって穏やか(機嫌が良い)なのか?
§530Magis quam mare quo ambo estis vecti.
お前たち二人が航海してきた海よりも穏やかだよ。
§530bFacis ut alias res soles.
お前はいつも通りだな。
§531hodiene exoneramus navem, frater?
今日、船の荷を降ろすかい、兄弟?
§531bClementer volo.
ゆっくりやりたいものだ。
§532nos potius oneremus nosmet vícissatim voluptátibus.
それよりも、私たちは代わりに互いに喜びで自分たちを満たそう。
§533quam mox coctast cena? inpransus ego sum.
夕食はもうすぐできるかい? 私はまだ何も食べていないのだ。
§533bAbi intro ad me et lava.
私の家に入って、体を洗いなさい。
§534Deos salutatum atque uxorem módo intro devortor domum;
神々にお参りし、妻に挨拶するために、今ちょっと家へ立ち寄るところだ。
§535haec si ita ut volo conficio, continuo ad te transeo.
これを思い通りに片付けたら、すぐにそっちへ行くよ。
§536Apud nos eccillam festinat cum sorore uxor tua.
私たちのところであの通り、お前の妻が姉妹と一緒に急いで準備しているよ。
§537Optumest, iam istoc morai minus erit.
それは素晴らしい、それなら遅れることも少なくて済む。
iam ego apud te ero.
すぐにお前のところへ行くよ。
§538Prius quam abis, praesente ted huic apologum agere unum volo.
お前が立ち去る前に、お前が立ち会う中で、この男に一つの寓話を語りたい。
§539Maxume.
ぜひどうぞ。

語釈・文法注

  1. 481libens accipiam certo, si promiseris — 先行するエピグノムスの断り文句に対し、ゲラシムスが「一つだけ確実に約束する」と言った約束の具体的内容を示す。条件節で未来完了 `promiseris`、帰帰結節で直接法未来 `accipiam` を用いて、相手が招待してくれれば必ず受諾するという喜劇的な確約を構成している。
  2. 488Hau postulo equidem med in lecto accumbere — 動詞 `postulo`(要求する)が、対格不定詞(`med` [`me` の古形] + `accumbere`)を従えている。`accumbere`(横たわる)はローマ風の格式高い会食において、寝椅子(`lectus`)に身を横たえて食事をとるスタイルを反映している。
  3. 493summi accubent, ego infimatis infimus — 高貴な人々(`summi`)と最下等の者(`infimus`)の対比。`infimatis` は形容詞 `infimas`(身分の低い者の)の主格単数で、ここでは `infimus`(最も低い)と重ねて、食客自身の極端な身分の低さを表現している。
  4. 495Equidem hercle orator sum — 前文に登場した `oratores`(使節、弁論家)という名詞に掛けたゲラシムスの言葉遊び。`orator` には「口上を述べる使節」のほかに「(食事を)懇願する者」という意味もあり、自身の哀れな食客の立場を自嘲している。
  5. 505Íta me di bene amént... ut mihi volup est — `ita... ut...` の相関関係による誓言。本来は「〜であるのと同じほど、神々が私を愛してくださいますように」だが、強い肯定を示して「神々に誓って、〜は私にとってこの上ない喜びだ」という意味になる。願望を表す接続法 `ament` と短縮古形 `servassint`(`servaverint`)が使われている。
  6. 510Vocem ego te ad me ad cenam, frater tuos ni dixisset mihi — 過去の事実に対する反実仮想。帰結節の `vocem` は接続法未完了過去(`vocarem`)のように機能し、条件節は過去完了接続法 `dixisset` で、「お前の兄弟が(彼が招待されたときに)言わなかったならば、私はお前を招待しただろうに(実際は言ったので招待しなかった)」という意味になる。

この箇所を引用する

プラウトゥス, スティクス §478-539. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0119.phi018.humanitext-lat2:478-539

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。