§372verum quamquam multa malaque dicta dixistis mihi, §373nisi mihi hodie attulerit miles quinque quas debet minas, §374sicut haec est praestituta summa ei argento dies, §375si id non adfert, posse opinor facere me officium meum.
だが、お前たちが私に多くの、そして酷い悪態を吐いたけれども、もし今日、軍人が彼が負っている残りの5ミナを持ってこなければ、本日がその金に対してあらかじめ定められた期日なのだが、もし彼がそれを持ってこないなら、私は自分の義務を果たすことができると私は思う。
§376Quid id est?
それはどういうことだ?
§376bSi tu argentum attuleris, cum illo perdidero fidem:
もしお前が金を持ってくれば、私はあいつとの約束を破るだろう。
§377hoc meum est officium.
これが私の義務だ。
ego, operae si sit, plus tecum loquar; §378sed sine argénto frustra es qui me tui misereri postulas.
私にもし暇があれば、お前ともっと話すのだが、しかし、金なしでは、お前が私にお前を哀れむよう要求するのは無駄なことだ。
§379haec meast sententia, ut tu hinc porro quid agas consulas.
これが私の考えだ。 お前はここから先、自分がどうすべきかよく考えるがよい。
§380Iamne abis?
もう行ってしまうのか?
§380bNegoti nunc sum plenus.
今は用事でいっぱいなのだ。
— §380cPaulo post magis.
この後もっと(忙しくなる)な。
§381illic homo meus est, nisi omnes di me atque homines deserunt.
あの男は俺のものだ、もしすべての神々と人間が俺を見捨てないのであれば。
§382exossabo ego illúm simulter itidem ut murenam coquos.
俺は料理人がウツボの骨を抜くのと同じように、奴の骨を抜いてやろう。
§383nunc, Calidore, te mihi operam dare volo.
さて、カリドルス、お前に俺を助けてほしい。
§383bEcquid imperas?
何か命令はあるか?
§384Hoc ego oppidum admoenire, ut hodie capiatur, volo;
俺はこの城壁を包囲して、今日中に陥落させたいのだ。
§385ad eam rem usust homine astuto, docto, cauto et callido,
そのためには、抜け目なく、知的で、慎重で、知恵の回る男が必要だ。
§386qui imperata ecfecta reddat, non qui vigilans dormiat.
命令されたことを実行に移す男、目を覚ましながら眠っているような男ではなく。
§387Cedo mihi, quid es facturus?
教えてくれ、何をするつもりだ?
§387bTemperi ego faxo scies.
頃合いを見て、お前に分からせてやろう。
§388nolo bis iterari, sat sic longae fiunt fabulae.
二度繰り返したくはない、ただでさえ劇は十分に長くなるのだから。
§389Optumum atque aequissimum oras.
もっともで、極めて正当な要求だ。
§389bPropera, adduc hominem cito.
急げ、その男をすぐに連れてこい。
§390Pauci ex multis sunt amici, hómini qui certi sient.
多くの者のうち、信頼できる確実な友はわずかしかいない。
§391Ego scio istuc.
それは分かっている。
ergo utrumque, tibi nunc dilectum para §392ex multis atque exquire illinc unum qui certus siet.
だから、今はお前のために、その多くの者から選別を行え、そしてその中から信頼できる一人を探し出せ。
§393Iam hic faxo aderit.
すぐに連れてこよう。
— §393bPotin ut abeas? tibi moram dictis creas.
あっちへ行ってくれないか? 言葉でお前自身に遅れを作り出しているぞ。
§394postquam illic hinc abiit, tu astas solus, Pseudole.
あいつがここから立ち去った今、プセウドルス、お前は一人で立っている。
§395quid nunc acturu’s, postquam erili filio
主人の息子に言葉で気前よく大盤振る舞いした今、お前はどうするつもりだ?
§396largitu’s dictis dapsilis? ubi sunt ea?
豊かな言葉を気前よく与えたが、それらはどこにある?
§397quoi neque paratast gutta certi consili, §399neque exordiri primum unde occipias habes, §400neque ad détexundam telam certos terminos.
お前には確かな計画の一滴すら用意されておらず、まずどこから始めればよいのか、その糸口さえ持っておらず、織物を織り上げるための確かな終わらせ方も持っていない。
§401sed quasi poeta, tabulas cum cepit sibi, §402quaerit quod nusquamst gentium, reperit tamen, §403facit illud veri simile, quod mendacium est,
しかし詩人が、書き板を手にしたときに、この世のどこにもないものを探し求め、それでも見つけ出し、嘘であるものを真実らしく仕立て上げるように、今や俺が詩人になろう。
20ミナを、今は世界のどこにもないものだが、それでも俺は見つけ出してみせる。
§409sed comprimundast vox mihi atque oratio:
だが、俺は声と言葉を抑えねばならん。
見よ、主人のシモンが、隣人のカッリポと一緒にこちらへ歩いてくるのが見える。
この古い墓穴から、20ミナを、今日俺は掘り出し、主人の息子に与えよう。
§414nunc huc concedam, unde horum sermonem legam.
今はあちらに身を寄せ、彼らの会話を聞き取るとしよう。
§415Si de damnosis aut si dé amatoribus §416dictator fiat nunc Athenis Atticis, §417nemo anteveniat filio, credo, meo:
もし放蕩者や恋する者たちについて、アッティカのアテナイで今、独裁官が任命されるとすれば、私の息子を出し抜く者は誰もいないだろう、本当に。
§418ita nunc per urbem solus sermoni omnibust, §419eum velle amicam liberare et quaerere §420argentum ad eam rem.
このように今や、街中で彼一人だけがすべての人の噂の種になっており、彼が恋人を自由の身にしようとし、そのために金を求めていると。
hoc alii mihi renuntiant;
これを他の者たちが私に報告してくるのだ。
そして私はとっくにそれを察知しており、薄々感づいていたのだが、とぼけていたのだ。
§422bIám illi fetet filius.
もうあの人にとって、息子は鼻持ちならない存在なんだな。
§423occisa est haec res, haeret hoc negotium.
この計画は台無しだ。 この仕事は行き詰まったぞ。
資金調達の旅に出ようと思っていた場所、そこへの道は今や完全に塞がれてしまった。
§426praesensit: nihil est praedae praedatoribus.
あらかじめ察知されていたのだ。 獲物を狙う者にとって、獲物は何もない。
§427Homines qui gestant quique auscultant crimina, §428si meo arbitratu liceat, omnes pendeant, §429gestores linguis, auditores auribus.
告げ口を運ぶ者たち、そして告げ口に耳を傾ける者たちは、もし私の決定に任されるなら、全員首を吊るべきだ、告げ口する者は舌で、聞く者は耳で。
§430nam istaec quae tibi renuntiantur, filium §431te velle amantem argento circumducere, §432fors fuat an istaec dicta sint mendacia;
というのも、あなたに報告されていること、あなたの息子が恋に落ちて、あなたをだまして金を手に入れようとしているということだが、もしかしたら、それらの噂は嘘かもしれない。
しかし、仮にそれらが真実だとしても、今時の風潮からすれば、彼は何か不思議なことをしただろうか?
§435si amat, si amicam liberat?
若い男が恋をし、恋人を自由にするのが?
§435bLepidum senem.
なんて愉快なお爺さんだ!
§436Vetus nólo faciat.
そんなことはしてほしくないのだ。
§436bAt enim nequiquam nevis;
だが、あなたは無駄に嫌がっているのだ。
§437vel tu ne faceres tale in adulescentia.
あるいは、あなた自身が若い頃にそのようなことをしなかったというのか。