Humanitext Reader

プラウトゥス · カルタゴ人 §913-977b

ハノの到着と独白およびミリピオらの嘲弄

15 / 22 箇所 · ラテン語

要旨

ミリピオはシンケラストゥスを見送った後、アゴラストクレスに真相を報告するため家に入る。そこへ娘たちを探しにきたカルタゴ人ハノが登場し、カルタゴ語とラテン語で独白する。続いて現れたアゴラストクレスとミリピオは、ハノの奇妙な格好をからかう。

§913vale et haec cura clanculum ut sint dicta.
さらばだ。 そして、このことが秘密裏に語られたままであるように気を配ってくれ。
§913bNon dictumst.
(何も)語られてはいないさ。
vale.
さらばだ。
§914At enim nihil est, nisi dum calet hoc agitur.
だがしかし、この件は熱いうちに実行しなければ、何の意味もない。
§914bLepidu's, quom mones.
忠告してくれるとは、気が利いているな。
§915et ita hoc fiet.
そして、そのように行われるだろう。
§915bProba materies data est, si probum adhibes fabrum.
良い職人を雇うなら、上質な材料が提供されたわけだ。
§916Potin ut taceas?
黙っていられないのか?
§916bTaceo atque abeo. —
黙るよ、そして立ち去る。
§916cMihi commoditatem creas.
私に好都合な状況を作ってくれたな。
§917illic hinc abiit.
あいつはここから立ち去った。
di immortales meum erum servatum volunt
不死なる神々は、私の主人を救い、この女衒を破滅させることを望んでおられる。
§918et hunc disperditum lenonem: tantum eum instat exiti.
それほど大きな破滅があいつに迫っているのだ。
§919satine prius quam unumst iniectum telum, iam instat alterum?
一つの武器が投げ込まれる前に、すでに次の武器が迫っている。 十分ではないか?
§920ibo intro, haec ut meo ero memorem.
中に入って、このことを主人に告げよう。
nam huc si ante aedes evocem, §921quae audivistis modo, nunc si eadem híc iterum iterem, inscitiast.
というのも、もし彼を家の前に呼び出して、皆さんが今しがたお聞きになったことを、ここで再び繰り返すのは愚かなことだからな。
§922uni potius intus ero odio, quam hic sim vobis omnibus.
外でここにいる皆さん全員に嫌われるよりは、中で主人一人に嫌われる方がマシだ。
§930Yth alonim ualonuth sicorathi symacom syth §931chy mlachthi in ythmum ysthyalm ych-ibarcu mysehi §932li pho caneth yth bynuthi uad edin byn ui §933bymarob syllohom alonim ubymysyrthohom §934byth limmoth ynnocho thuulech-antidamas chon §935ys sidobrim chi fel yth chyl is chon chen liful §936yth binim ys dybur ch-innocho-tnu agorastocles §937yth emanethi hy chirs aelichot sithi nasot §938bynu yid ch-illuch ily gubulim lasibithim §939bodi aly thera ynnynu yslym min cho-th iusim §940Ythalonimualoniuthsicorathiisthymhimihymacomsyth §941combaepumamitalmetlotiambeat §942iulecantheconaalonimbalumbar dechor §943bats hunesobinesubicsillimbalim §944esseantidamossonalemuedubertefet §945donobun. huneccilthumucommucroluful §946altanimauosduberithemhuarcharistolem §947sittesedanecnasotersahelicot §948alemusdubertimurmucopsuistiti §949aoccaaneclictorbodesiussilimlimmimcolus §950deos deasque veneror, qui hanc urbem colunt,
Yth alonim ualonuth sicorathi symacom syth chy mlachthi in ythmum ysthyalm ych-ibarcu mysehi li pho caneth yth bynuthi uad edin byn ui bymarob syllohom alonim ubymysyrthohom byth limmoth ynnocho thuulech-antidamas chon ys sidobrim chi fel yth chyl is chon chen liful yth binim ys dybur ch-innocho-tnu agorastocles yth emanethi hy chirs aelichot sithi nasot bynu yid ch-illuch ily gubulim lasibithim bodi aly thera ynnynu yslym min cho-th iusim Ythalonimualoniuthsicorathiisthymhimihymacomsyth combaepumamitalmetlotiambeat iulecantheconaalonimbalumbar dechor bats hunesobinesubicsillimbalim esseantidamossonalemuedubertefet donobun.huneccilthumucommucroluful altanimauosduberithemhuarcharistolem sittesedanecnasotersahelicot alemusdubertimurmucopsuistiti aoccaaneclictorbodesiussilimlimmimcolus この街に住まう神々と女神々に祈ります、私が自分の用事でここに来たことが、無事に果たせますように。
§951ut quod de mea re huc veni rite venerim, §952measque híc ut gnatas et mei fratris filium
そして、ここにいる私の娘たちと、私の兄弟の息子を私に見つけさせてくださいますように。
§953reperire me siritis, di vostram fidem.
神々よ、お助けを。
§955sed hic mihi antehac hospes Antidamas fuit;
しかし、以前ここには私の客人であるアンティダマスがいた。
§956eum fécisse aiunt, sibi quod faciundum fuit.
彼は、なすべきことを果たした(あの世へ旅立った)と言われている。
§957eius fílium esse hic praedicant Agorastoclem:
彼の息子アゴラストクレスがここにいると人々は語っている。
§958ad eum hospitalem hanc tesseram mecum fero;
彼のところへ、私はこの客人関係の印を携えてきた。
§959is in hisce habitare monstratust regionibus.
彼はこの近辺に住んでいると教えられた。
§960hos percontabor qui hinc egrediuntur foras.
ここから外に出てくる人たちに尋ねてみよう。
§961Ain tú tibi dixe Syncerastum, Milphio, §962eas ésse ingenuas ambas surrupticias §963Charthaginiensis?
お前は、シンケラストゥスがお前に言ったと言うのか、ミリピオ、あの誘拐された二人の少女は、どちらも自由身の生まれのカルタゴ人だと?
§963bAio, et, si frugi esse vis, §964eas líberali iam adseres causa manu.
言いましたとも。 そして、もしお前が役に立つ男でありたいなら、彼女たちを今すぐ、自由宣告の訴えによって連れ出すべきです。
§965nam tuom flagitiumst tuas te popularis pati §966servire ante oculos, domi quae fuerint liberae.
というのも、かつて故郷で自由の身であった同胞の女性たちが、お前の目の前で奴隷として仕えているのを容認するのは、お前にとって恥ずべきことだからです。
§967Pro di immortales, opsecro vostram fidem,
おお、不死なる神々よ、お助けを!
§968quam orationem hanc aures dulcem devorant.
なんと甘美な言葉を、私の耳は飲み干していることか。
§969creta est profecto hórum hominum oratio, §970ut mi apsterserunt omnem sorditudinem.
本当に、この人たちの言葉は白土で書かれているようだ、私のすべての汚れを拭い去ってくれたのだから。
§971Si ad eam rem testis habeam, faciam quod iubes.
もしそのことについて証人がいれば、お前の言う通りにするのだが。
§972Quid tu mihi testis? quin tu insistis fortiter?
証人など何になりますか? なぜ力強く立ち向かわないのですか?
§973aliqua Fortuna fuerit adiutrix tibi.
幸運の女神が何かと助けてくれるでしょう。
§974Incipere multost quam impetrare facilius.
始めることは、成し遂げることよりもはるかに容易だ。
§975Sed quae illaec avis est, quae huc cum tunicis advenit?
ところで、あそこにいる、チュニックを着てやってくる鳥は何だ?
§976numnam in balineis circumductust pallio?
もしや、浴場で外套を盗まれたのではないか?
§977Facies quidem edepol Punicast.
顔つきは、確かにポルクスにかけてカルタゴ人ですね。
§977bGuggast homo.
お化けみたいな男だ。

語釈・文法注

  1. 913bNon dictumst — 前文の Syncerastus の要求 `cura ... ut sint dicta clanculum`(秘密裏に語られた状態であるように)に対して、「まだ一度も語られていない(他言していない、だから秘密のままである)」と語の意味を逆手に取ってユーモラスに返す語句。
  2. 915bProba materies data est, si probum adhibes fabrum — 比喩表現。`materies`は「木材、材料」(ここではシンケラストゥスの提供した情報)、`faber`は「職人、大工」(ここでは計画を実行するアゴラストクレスやミリピオ)を指す。適切な実行者がいれば、素晴らしい計画の材料が揃ったという状況を示す。
  3. 922uni potius intus ero odio, quam hic sim vobis omnibus — プラウトゥス劇に典型的なメタ演劇的発言。舞台から去る理由として、「外に留まって観客(`vobis omnibus`)全員を退屈させて嫌われるよりは、家の中で主人(`uni ... ero`)一人に煙たがられる方がマシだ」と述べることで、第4の壁を取り払って観客に直接語りかけている。
  4. 930Yth alonim ualonuth — 930行から949行までは古代カルタゴ語(プニ語)によるハノの独白。ローマ演劇において外国語が長文で保存されている極めて稀な例であり、写本による文字の乱れはあるものの、古代のプニ語の音声をラテン文字で写し取ろうとした貴重な資料。続く950行以下で、ハノ自身によってラテン語による同一内容の祈願が繰り返される。
  5. 956eum fécisse aiunt, sibi quod faciundum fuit — 緩叙法あるいは婉曲表現。`fecisse ... quod faciundum fuit`「なすべきであったことをなした」は、アンティダマスが「亡くなった(死という人間の運命を果たした)」ことを意味する。
  6. 958hospitalem hanc tesseram — tessera hospitalis(客人保護契約の印)。古代ギリシア・ローマにおいて、家族間の客人関係(hospitium)を証明するために、木や金属の板を割ってそれぞれが保持した。再会時やその子孫が訪れた際にこれを合わせることで、かつての友好関係を確認し、保護を求めることができた。
  7. 964liberali ... manu — ローマ法における `assertio in libertatem`(自由宣告)に関係する表現。`adserere manu liberali` は、ある者が奴隷ではなく本来自由の身であると主張して、その解放・自由を法的に訴える行為を指す。ここではアゴラストクレスが彼女たちの「保護者(assertor)」となることをミリピオが促している。
  8. 969creta — 「白土(チョーク)」の意。古代ローマでは、吉兆や幸運な出来事を白(白土や白い石)でマークする習慣があった。ハノはアゴラストクレスたちの対話を小耳に挟み、それが自分の失った家族の消息という途方もない吉報(=幸運に満ちた言葉)であることに狂喜している。
  9. 975quae illaec avis est, quae huc cum tunicis advenit — ハノの異国風の服装に対するからかい。チュニック(`tunicis`、複数形なのは長袖や重ね着を示す)を着た姿を、羽毛に包まれた「鳥」に例えている。ローマ人は通常、公共の場ではチュニックの上にトガやパッリウムを着用したが、ハノはカルタゴの民族衣装であるチュニック姿のままであったため奇妙に見えた。
  10. 977bGuggast homo — 写本により諸説ある語。`Gugga` はアフリカ起源の語、あるいはカルタゴの民間伝承に登場するお化け・怪物を指すとされる。ミリピオはハノの異質な姿を見て、子供を脅かすお化けのような「怪物男」だと形容して嘲笑している。

この箇所を引用する

プラウトゥス, カルタゴ人 §913-977b. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0119.phi015.humanitext-lat2:913-977b

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。