Humanitext Reader

普劳图斯 · 迦太基人 §913-977b

哈诺的登场独白与米尔菲奥等人的嘲弄

第 15 段,共 22 段 · 拉丁语

内容简介

米尔菲奥在送别辛克拉斯图斯后进屋向阿戈拉斯托克莱斯报告。寻找失散女儿和外甥的迦太基人哈诺登场,并用迦太基语和拉丁语发表独白。随后阿戈拉斯托克莱斯与米尔菲奥再次现身,嘲笑哈诺奇异的外族装束。

§913vale et haec cura clanculum ut sint dicta.
再见,注意让这些话保持在秘密状态。
§913bNon dictumst.
什么都没说。
vale.
再见。
§914At enim nihil est, nisi dum calet hoc agitur.
但是,如果不趁热打铁,这事就毫无意义。
§914bLepidu's, quom mones.
你提议得真妙。
§915et ita hoc fiet.
事情就会这样办。
§915bProba materies data est, si probum adhibes fabrum.
如果你雇一个好工匠,这就是上好的材料。
§916Potin ut taceas?
你就不能闭嘴吗?
§916bTaceo atque abeo.
我闭嘴,这就走。
§916cMihi commoditatem creas.
你给我创造了极大的便利。
§917illic hinc abiit.
那家伙走了。
di immortales meum erum servatum volunt §918et hunc disperditum lenonem: tantum eum instat exiti.
不朽的神明想要拯救我的主人,并毁灭这个女衒:如此巨大的毁灭正逼近他。
§919satine prius quam unumst iniectum telum, iam instat alterum?
在投出第一个武器之前,第二个就已经逼近,这难道还不够吗?
§920ibo intro, haec ut meo ero memorem.
我要进屋把这些事告诉我的主人。
nam huc si ante aedes evocem, §921quae audivistis modo, nunc si eadem híc iterum iterem, inscitiast.
因为如果我把他叫到屋前,把你们刚才听到的事情在这里重新重复一遍,那就太愚蠢了。
§922uni potius intus ero odio, quam hic sim vobis omnibus. —
我宁可在屋里让主人一个人讨厌,也不愿在这儿让你们大家讨厌。
§930Yth alonim ualonuth sicorathi symacom syth §931chy mlachthi in ythmum ysthyalm ych-ibarcu mysehi §932li pho caneth yth bynuthi uad edin byn ui §933bymarob syllohom alonim ubymysyrthohom §934byth limmoth ynnocho thuulech-antidamas chon §935ys sidobrim chi fel yth chyl is chon chen liful §936yth binim ys dybur ch-innocho-tnu agorastocles §937yth emanethi hy chirs aelichot sithi nasot §938bynu yid ch-illuch ily gubulim lasibithim §939bodi aly thera ynnynu yslym min cho-th iusim §940Ythalonimualoniuthsicorathiisthymhimihymacomsyth §941combaepumamitalmetlotiambeat §942iulecantheconaalonimbalumbar dechor §943bats hunesobinesubicsillimbalim §944esseantidamossonalemuedubertefet §945donobun. huneccilthumucommucroluful §946altanimauosduberithemhuarcharistolem §947sittesedanecnasotersahelicot §948alemusdubertimurmucopsuistiti §949aoccaaneclictorbodesiussilimlimmimcolus §950deos deasque veneror, qui hanc urbem colunt, §951ut quod de mea re huc veni rite venerim, §952measque híc ut gnatas et mei fratris filium §953reperire me siritis, di vostram fidem.
Yth alonim ualonuth sicorathi symacom syth chy mlachthi in ythmum ysthyalm ych-ibarcu mysehi li pho caneth yth bynuthi uad edin byn ui bymarob syllohom alonim ubymysyrthohom byth limmoth ynnocho thuulech-antidamas chon ys sidobrim chi fel yth chyl is chon chen liful yth binim ys dybur ch-innocho-tnu agorastocles yth emanethi hy chirs aelichot sithi nasot bynu yid ch-illuch ily gubulim lasibithim bodi aly thera ynnynu yslym min cho-th iusim Ythalonimualoniuthsicorathiisthymhimihymacomsyth combaepumamitalmetlotiambeat iulecantheconaalonimbalumbar dechor bats hunesobinesubicsillimbalim esseantidamossonalemuedubertefet donobun.huneccilthumucommucroluful altanimauosduberithemhuarcharistolem sittesedanecnasotersahelicot alemusdubertimurmucopsuistiti aoccaaneclictorbodesiussilimlimmimcolus 我祈求居住在这座城市里的诸神与女神,使我为自己的私事来到这里能圆满成功,并允许我在这里找到我的女儿们和我兄弟的儿子,使我找到他们,神明啊,求您保佑!
§955sed hic mihi antehac hospes Antidamas fuit; §956eum fécisse aiunt, sibi quod faciundum fuit.
但以前,安蒂达马斯曾是我在这里的宾客;人们说他已经做完他该做的事了(即已去世)。
§957eius fílium esse hic praedicant Agorastoclem: §958ad eum hospitalem hanc tesseram mecum fero; §959is in hisce habitare monstratust regionibus.
他们传言他的儿子阿戈拉斯托克莱斯就在这里:我随身带着这块客卿信物来找他;有人向我指出他就在这片区域居住。
§960hos percontabor qui hinc egrediuntur foras.
我要向这些从里面走出来的人打听一下。
§961Ain tú tibi dixe Syncerastum, Milphio, §962eas ésse ingenuas ambas surrupticias §963Charthaginiensis?
你当真说,米尔菲奥,辛克拉斯图斯告诉过你,那两个被拐来的女孩都是自由身迦太基人?
§963bAio, et, si frugi esse vis,
正是。
§964eas líberali iam adseres causa manu.
而且,如果你想做个有用的人,你现在就该提起自由人申索诉讼来带走她们。
§965nam tuom flagitiumst tuas te popularis pati §966servire ante oculos, domi quae fuerint liberae.
因为,任由你在家乡本是自由人的同胞女同乡在你的眼前充当奴隶,这实在是你的耻辱。
§967Pro di immortales, opsecro vostram fidem,
啊,不朽的神明,求您保佑!
§968quam orationem hanc aures dulcem devorant.
我的耳朵正在吞咽着多么甜美的言语啊!
§969creta est profecto hórum hominum oratio, §970ut mi apsterserunt omnem sorditudinem.
这些人的话语简直是用白土抹过的,因为它们已经擦去了我身上所有的污垢。
§971Si ad eam rem testis habeam, faciam quod iubes.
如果我在这件事上有证人,我就照你说的办。
§972Quid tu mihi testis? quin tu insistis fortiter?
你要什么证人? 为什么不果敢地推进?
§973aliqua Fortuna fuerit adiutrix tibi.
命运之神自会给你些许帮助。
§974Incipere multost quam impetrare facilius.
起步比达成要容易得多。
§975Sed quae illaec avis est, quae huc cum tunicis advenit?
不过,那个穿着长袍走过来的‘鸟人’是什么鬼?
§976numnam in balineis circumductust pallio?
莫非是在浴场里被人偷走了斗篷?
§977Facies quidem edepol Punicast.
凭波吕克斯起誓,他的长相确实是迦太基人的样子。
§977bGuggast homo.
这家伙就是个‘妖怪’。

词汇与语法注释

  1. 913bNon dictumst — 针对前句辛克拉斯图斯的要求 `cura ... ut sint dicta clanculum`(确保这些话被秘密说出/保持秘密),米尔菲奥幽默地借词发挥,称这些话压根就没被说出来(即绝对守口如瓶)。
  2. 915bProba materies data est, si probum adhibes fabrum — 比喻表达。`materies`(木材、材料)指辛克拉斯图斯提供的信息,`faber`(工匠、木工)指执行计划的米尔菲奥或阿戈拉斯托克莱斯。意指只要有优秀的执行者,这便是极佳的谋划素材。
  3. 922uni potius intus ero odio, quam hic sim vobis omnibus — 普劳图斯喜剧中典型的元戏剧(Meta-theatre)发言。米尔菲奥打破“第四面墙”,直接向观众(`vobis omnibus`)搭话,幽默地表示,与其留在舞台上重复观众刚才听过的信息而让大家讨厌,不如进屋去烦主人一个人。
  4. 930Yth alonim ualonuth — 第930至949银为哈诺用古代迦太基语(布匿语)进行的独白。这是罗马戏剧中极其罕见的完整保留外国语长篇文本的例子。尽管手抄本流传过程中存在文字混乱,但它试图用拉丁字母拼写出当时的布匿语发音。哈诺本人随后从第950行开始用拉丁语重复了相同内容的祈愿。
  5. 956eum fécisse aiunt, sibi quod faciundum fuit — 婉言/委婉表达。`fecisse ... quod faciundum fuit`(做了该做的事)是古代常用的委婉语,意指安蒂达马斯已经去世(即履行了凡人必死的命运)。
  6. 958hospitalem hanc tesseram — 指 *tessera hospitalis*(客卿信物)。在古希腊和古罗马,缔结客卿关系(*hospitium*)的两家人会把一木片或金属片折断分执,在日后相遇或子孙来访时将两半拼合,以证实友谊并寻求庇护。
  7. 964liberali ... manu — 涉及罗马法中“自由人申索”(*assertio in libertatem*)的表达。`adserere manu liberali` 意为在法律上主张某人本为自由身而对其施以象征性的“自由之手”。米尔菲奥在此敦促阿戈拉斯托克莱斯充当她们的“自由申索人”(*assertor*)。
  8. 969creta — 意为“白土(粉笔)”。古罗马习俗中,吉兆或幸运的日子会用白色(白土或白石)标记。哈诺听到两人的对话,意识到这是关于自己失散家人的极大吉兆(即带来好运的话语),因而感到欣喜万分。
  9. 975quae illaec avis est, quae huc cum tunicis advenit — 嘲笑哈诺异国装束的言辞。他因身穿长袍/多重短衫(`tunicis`,复数形式指长袖或多层套穿)而被比作长满羽毛的“鸟”。罗马人通常在公共场合会在短衫(tunic)外披上托加(toga)或斗篷(pallium),而哈诺仅穿着迦太基式的长袍,显得十分古怪。
  10. 977bGuggast homo — 手抄本中争议极大的词。一般认为 `Gugga` 源于非洲词汇,指迦太基民间传说中的妖怪或吓唬小孩的怪物。米尔菲奥以此嘲笑哈诺古怪奇异的打扮,称他是个“妖怪男”。

引用这一段

普劳图斯, 迦太基人 §913-977b. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0119.phi015.humanitext-lat2:913-977b

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。