Humanitext Reader

プラウトゥス · 小箱の話 §118b-190

老女による告白と神アウクシリウムの解説

3 / 10 箇所 · ラテン語

要旨

ギムナシウムの母親である老女が、セレニウムの出生の秘密を観客に向けて明かした後、退場する。続いて「アウクシリウム(助け)」という名の神が登場し、シキュオンでのかつての出来事とセレニウムの本当の出自について、筋書きを詳しく説明する。

§118bIstoc ergo auris graviter obtundo tuas,
だからこそ私はそのことでお前の耳に厳しく叩き込んでおくのだ、誰も愛さないようにとな。
§119ne quem ames. abi intro.
中へ入りなさい。
§119bNumquid me vis?
私に何か用ですか?
§119cVt valeas.
お前が元気でいることだよ。
§119dVale. —
さようなら。
§120Idem míhi magnae quod parti est vitium mulierum
— 私にも、この稼ぎをしている女たちの大部分が持っているのと同じ欠点がある。
§121quae hunc quaestum facimus: quae ubi saburratae sumus, §122largiloquae extemplo sumus, plus loquimur quam sat est.
私たちが(お酒で)お腹を満たすと、たちまちおしゃべりになり、必要以上に話してしまうのだ。
§123nam ego illanc olim, quae hinc flens abiit, parvolam §124puellám proiectam ex angiportu sustuli.
というのも、かつて私は、今泣きながらここを立ち去ったあの娘を、まだ幼かったときに、路地に捨てられていたところを拾い上げたのだから。
§133eam meae ego amicae dono huic meretrici dedi,
私はその娘を、私の友人であるこの娼婦に贈り物として与えた。
§134quae saepe mecum mentionem fecerat, §135puerum aut puellam alicunde ut reperirem sibi, §136recens natum, eapse quod sibi supponeret.
彼女は、自分が偽って育てるために、生まれたばかりの男の子か女の子をどこかから見つけてきてほしいと、私に何度も話していたのだ。
§137ubi mihi potestas primum evenit, ilico §138feci eius ei quod me oravit copiam.
私に最初の機会が訪れたとき、すぐに、彼女が私に頼んだことの便宜を彼女に提供してやった。
§139postquam eam puellam á me accepit, ilico §140eandem puellam peperit quam a me acceperat,
彼女はその娘を私から受け取ると、すぐに、私から受け取ったまさにその娘を産んだ(出産を偽装した)。
§141sine obstetricis opera et sine doloribus, §142item ut aliae pariunt, quae malum quaerunt sibi.
産婆の手も借りず、陣痛の痛みもなく、自分から災いを求める他の女たちが産むのと同じようにね。
§143nam amatorem aibat esse peregrinum sibi §144suppositionemque eius facere gratia.
というのも、彼女は自分には異邦人の愛人がいると言っており、その男のために(子供の)偽装をするのだと言っていたのだ。
§145id duae nos solae scimus: ego quae illi dedi
そのことを知っているのは、私たち二人だけだ。
§146et illa quae a me accepit, praeter vos quidem.
それを与えた私と、私から受け取った彼女。 もちろん、あなた方は別としてね。
§147haec sic res gesta est.
こういう顛末なのだ。
si quid usus venerit, §148meminisse ego hanc rem vos volo.
もし何か必要が生じたら、あなた方にこの件を覚えておいてほしい。
ego abeo domum. —
私は家へ帰るよ。
§149Vtrumque haec, et multiloqua et multibiba, est anus.
— この婆さんは、おしゃべりでもあり、大酒飲みでもある、その両方だ。
§150satin víx reliquit deo quod loqueretur loci, §151itá properavit de puellae proloqui §152suppositione.
この神が話すための余地をほとんど残さなかったのではないか、そのくらい彼女は娘のすり替えについて急いでしゃべり立てたのだから。
quod si tacuisset, tamen §153ego eram dicturus, deus, qui poteram planius.
だが、もし彼女が黙っていたとしても、神である私がもっと分かりやすく話すつもりだったのだが。
§154nam mihi Auxilio est nomen.
なぜなら、私の名は「アウクシリウム(助け)」だからだ。
nunc operam date, §155ut ego argumentum hoc vobis plane perputem.
さあ、注目してくれ、私がこの筋書きをあなた方に明確に説明できるように。
§156fuere Sicyoni iam diu Dionysia.
ずいぶん前のこと、シキュオンでディオニュシア祭があった。
§157mercator venit huc ad ludos Lemnius,
レムノスの商人が祝祭のためにここに来た。
§158isque hic compressit virginem, adulescentulus, §159vi, vinulentus multa nocte in via.
その男は、まだ若者であったが、夜遅く路上で、酒に酔ったまま、ある乙女を力ずくで犯した。
§160is ubi malam rem scit se meruisse, ilico §161pedibus perfugium peperit, in Lemnum aufugit, §162ubi habitabat tum.
自分が悪事を働いたと知ると、彼はすぐに足で逃げ道をこしらえ、当時住んでいたレムノスへと逃げ去った。
ílla quam compresserat §163decumo post mense exacto hic peperit filiam.
彼が犯したあの娘は、十ヶ月が満ちた後、ここで娘を産んだ。
§164quoniam reum eius facti nescit qui siet, §165paternum servom sui participat consili, §166dat eam puellam ei servo exponendam ad necem.
その行為の犯人が誰であるか知らなかったので、彼女は父親の奴隷を自分の計画に加担させ、その奴隷にその娘を死なせるために捨てるよう与えた。
§167is eam proiecit.
その奴隷は娘を捨てた。
haec puellam sustulit.
そして、この女が娘を拾い上げた。
§168ille clam óbservavit servos qui eam proiecerat §169quo aut quas in aedis haec puellam deferat.
娘を捨てたあの奴隷は、彼女がその娘をどこへ、あるいはどの家に運び込むかを陰から見守っていた。
§170ut eampse vos audistis confiterier, §171dat eam puellam meretrici Melaenidi, §172eaque educavit eam sibi pro filia §173bene ac pudice.
あなた方が彼女自身が告白するのを聞いた通り、彼女はその娘を娼婦メラエニスに与え、彼女はその娘を自分の娘として、立派に、そして貞淑に育てた。
tum illic autem Lemnius §174propinquam uxorem duxit, cognatam suam.
その間に、あのレムノス人は身内の女、すなわち自分の親戚を妻に迎えた。
§175ea diem suom obiit, facta morigera est viro.
その妻は世を去ったが、夫に従順な妻であった。
§176postquam ille uxori iusta fecit, ilico §177huc commigravit;
妻の葬儀を済ませた後、彼はすぐにここへ移住してきた。
duxit uxorem hic sibi §178eandem quam olim virginem hic compresserat,
そして、かつて彼がここで犯したまさにその乙女を妻に迎えたのだ。
§179et eam cognoscit esse, quam compresserat;
そして、彼女がかつて自分が犯した女であると知った。
§180illa illi dicit, eius se ex iniuria §181peperisse gnatam átque eam se servo ilico §182dedisse exponendam.
彼女は夫に、彼の乱暴によって娘を産み、その娘をすぐに奴隷に与えて捨てさせたのだと告げる。
ille extemplo servolum §183iubet illum eundem persequi, si qua queat §184reperire quae sustulerit.
彼はただちに、かつてのあの奴隷に、拾い上げた女をどうにかして見つけ出せるか追跡するよう命じる。
ei rei nunc suam §185operam usque assiduo servos dat, si possiet §186meretricem illam invenire, quam olim tollere, §187cum ipse exponebat, ex insidiis viderat.
そのために今、奴隷は、かつて自分が捨てたときに陰から拾い上げるのを見たあの娼婦を見つけ出すことができるよう、絶えず骨を折っているのだ。
§188nunc quod relicuom restat volo persolvere, §189ut expungatur nomen, ne quid debeam.
さて、残っている部分を話し終えたい、名簿から私の名前が消され、何も借りがないようになるために。
§190adulescens hic est Sicyoni, ei vivit pater;
ここシキュオンにある若者がおり、彼には父親が健在である;

語釈・文法注

  1. 118bIstoc — 指示代名詞 istic の奪格中性単数形。ここでは原因の奪格として機能し、「そのこと(=愛することは苦しく、娼婦は多くの男を必要とするという前述の事実)によって」という意味を表す。
  2. 121saburratae sumus — saburro(船にバラストを積む)の完了受動分詞。ここでは比喩的にお酒や飲食で「お腹を満たした」「泥酔した」状態を指すユーモラスな表現。
  3. 138feci eius ei quod me oravit copiam — copiam facere(便宜を与える、手に入れさせる)の構文。関係代名詞 quod の先行詞として中性単数属格の eius が補われており、copiam に係る属格として機能している。
  4. 150satin vix — satin は satisne の口語的縮約形。直訳すると「十分に〜か」であるが、ここでは反語的・感嘆的に「ほとんど〜しなかったではないか」と驚き混じりに強調する表現。
  5. 160pedibus perfugium peperit — 直訳は「両足によって避難所を生み出した」。頭韻(p-p-p)を用いたプラウトゥス特有の喜劇的な誇張表現で、「一目散に逃げ去った」ことを意味する。
  6. 175diem suom obiit — 「自らの日を迎えた」という、ラテン語において死を意味する標準的な遠回し(婉曲)表現。
  7. 182servolum illum eundem persequi — §183の iubet(命じる)が支配する対格不定詞(AcI)構文。意味上の主語が対格 servolum illum eundem であり、不定詞はデポネント動詞 persequor の現在不定詞である persequi。

この箇所を引用する

プラウトゥス, 小箱の話 §118b-190. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0119.phi007.humanitext-lat2:118b-190

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。