Humanitext Reader

プラウトゥス · ロバ物語 §505-573

クレアエレタの警告と奴隷たちの悪行自慢

9 / 15 箇所 · ラテン語

要旨

Cleaeretaは娘Philaeniumに対し、金のないArgyrippusとの交際を禁じ、もし金を払わないなら彼を追い出すと警告する。その後、奴隷のLibanusとLeonidaが登場し、お互いがこれまで犯してきた不忠や悪行の数々を自慢し合って競う。

§505an ita tu es animata, ut qui matris éxpers imperio sies?
それとも、お前は母親の命令など全く意に介さないような、そんな心構えでいるのか?
§506Vbi piem Pietatem, si istoc more moratam tibi §507postulem placere, mater, mihi quo pacto praecipis?
お母様、あなたが私に命じるような、そのようなやり方に染まった私でお母様に気に入られようとするなら、私はどこで「孝順」を敬えばよいのですか?
§509Hocine est pietatem colere, matris impérium minuere?
これが孝順を重んじることなのですか、母親の命令を軽んじることが?
§510Neque quae recte faciunt culpo neque quae delinquont amo.
正しいことをする人々を私は責めないし、過ちを犯す人々を愛しはしない。
§511Satis dicacula es amatrix.
お前はなかなか口の減らない恋する女だな。
§511bMater, is quaestus mihi est:
お母様、それが私の稼ぎなのです。
§512lingua poscit, corpus quaerit; animus orat, res monet.
舌が求め、体が稼ぎ、心が祈り、状況が警告するのです。
§513Ego te volui castigare, tu mi accusatrix ades.
私はお前を懲らしめようとしたのに、お前は私を告発する者として立ちはだかるのか。
§514Neque edepol te accuso neque id me facere fas existimo.
エデポル、私はお母様を告発などしていませんし、そうすることが許されるとも思っていません。
§515verum ego meas queror fortunas, cum illo quém amo prohibeor.
ですが、私は自分の運命を嘆いているのです、愛するあの人と引き離されているのですから。
§516Ecqua pars orationis de die dabitur mihi?
今日、私には少しでも話す番が与えられるのかい?
§517Et meam partem loquendi ét tuam trado tibi;
私の話す分も、あなたの分も、あなたにお譲りします。
§518ad loquendum atque ad tacendum tute habeas portisculum.
話すことも黙ることも、あなた自身が指揮棒をお持ちください。
§519quin pol si reposivi remum, sola ego in casteria §520ubi quiesco, omnis familiae causa consistit tibi.
ポルクスにかけて、もし私が櫂を置いたとしても、私はただ一人、休憩所にいて私が休んでいる間、この家のすべての存続はあなたにかかっているのです。
§521Quid ais tu, quam ego unam vidi mulierem audacissimam?
お前は何を言っているのだ、私がこれまで見た中で最も大胆不敵な女よ。
§522quotiens te votui Argyrippum filium Demaeneti §523compellare aut contrectare, conloquive aut contui?
デマエネトゥスの息子アルギュリップスに話しかけたり、触れたり、語り合ったり、見つめ合ったりすることを、私は何度お前に禁じたことか?
§524quid dedit? quid ad nos iussit deportari? an tu tibi §525verba blanda esse aurum rere, dicta docta pro datis?
彼は何をくれた? 何を我が家に運ばせるよう命じた? それともお前は、甘い言葉が金であり、気の利いた台詞が贈り物になるとでも思っているのか?
§526ultro amas, ultro expetessis, ultro ad te accersi iubes.
自分から愛し、自分から求め、自分から自分のところに呼び寄せようとする。
§527illos qui dant, eos derides; qui deludunt, deperis.
与えてくれる者たちをあざ笑い、お前を弄ぶ男に夢中になる。
§528an te id exspectare oportet, si quis promittat tibi §529te facturum divitem, si moriatur mater sua?
それともお前は、誰かが「自分の母親が死ねば、お前を金持ちにしてやる」と約束するのを、待っているべきだというのか?
§530†ecastor nobis periclum magnum et familiae portenditur,
エカストル、私たちとこの家族に、大きな危機が差し迫っている。
§531dum eius exspectamus mortem, ne nos moriamur fame.
彼の母親の死を待っている間に、私たちが飢え死にしてしまわないかという危険がな。
§532nunc adeo nisi mi huc argenti ádfert viginti minas, §533ne ille ecastor hinc trudetur largus lacrumarum foras.
だから今、もし彼がここに銀二十ミナを持ってこないなら、エカストル、あの男は涙を流しながらここから外へ叩き出されることになるだろう。
§534hic dies summust apud me inópiae excusatio.
今日という日が、私のもとで、彼の貧しさへの言い訳の最後の日だ。
§535Patiar, si cibo carere me iubes, mater mea.
お母様、もしあなたが私に食べ物なしでいろとお命じになるなら、私は耐えましょう。
§536Non voto téd amare qui dant quoia amentur gratia.
私は、愛されるために与えてくれる人々を愛することはお前に禁じていない。
§537Quid si hic animus occupatust, mater, quid faciam? mone.
もしこの心がすでに奪われているなら、お母様、私はどうすればよいのですか? 教えてください。
§537bEm, §538meum caput contemples, si quidem ex re consultas tua.
ほら、もし本当にお前の利益になることを考えて相談するなら、私の頭を見つめるがよい。
§539_540Etiam ópilio qui pascit, mater, alienas ovis, §541aliquam habet peculiarem, qui spem soletur suam.
お母様、他人の羊を飼う羊飼いでさえ、自分の希望を慰めるための、自分の特別な羊を何頭か持っているものです。
§542sine me amare unum Argyrippum ánimi causa, quem volo.
私の心の慰めとして、私が望む唯一のアルギュリップスを愛させてください。
§543Intro abi, nam te quidem edepol nihil est impudentius.
中に入りなさい、エデポル、お前ほどずうずうしいものはいない。
§544Audientem dicto, mater, produxisti filiam.
お母様、あなたは言葉に従う娘をお育てになりましたね。
§545Perfídiae laudes grátiasque habémus merito mágnas,
裏切りの女神に、私たちはふさわしくも大いなる賛辞と感謝を捧げる。
§546quom nostris sycophantiis, dolis astutiisque, §548qui advorsum stimulos, lamminas, crucesque compedesque, §549_550nervos, catenas, carceres, numellas, pedicas, boias §551†indoctoresque acerrumos gnarosque nostri tergi, §554eae núnc legiones, copiae exercitusque eorum §555vi pugnando periuriis nostris fugae potiti.
私たちの詐術、欺瞞、そして狡猾さによって、刺激鞭、焼き鉄板、十字架、足枷、首枷、鎖、牢獄、縛り台、足罠、首輪、そして、私たちの背中を熟知した最も容赦のない調教師たちに対抗して、今やそれらの軍団、軍勢、彼らの軍隊は、力強く戦うことで、私たちの偽証によって敗走させられた。
§556id virtute huius † collegae meaque comitate §557factumst.
それは、この同僚の勇気と私の親切によって成し遂げられたのだ。
qui me vir fortior ad sufferundas plagas?
鞭打ちに耐えることにおいて、私より勇敢な男がどこにいようか?
§558Edepol virtutes qui tuas non possis conlaudare §559sic ut ego possim, quae domi duellique male fecisti.
エデポル、お前の手柄を称賛しきれないほどだな、お前が家の中でも戦場でも犯してきた悪行を、私が称賛できるほどにはな。
§560ne illa edepol pro merito tuo memorari multa possunt:
エデポル、まさにお前の功績に応じて、多くのことが思い起こされる。
§561ubi fidentem fraudaveris, ubi ero infidelis fueris, §562ubi verbis conceptis sciens libenter periuraris, §563ubi parietes perfoderis, in furto ubi sis prehensus, §564ubi saepe causam dixeris pendens adversus octo §565artutos, audacis viros, valentis virgatores.
信頼してくれる人を騙し、主人に対して不忠であり、厳粛に誓った言葉において、知りながら喜んで偽証し、壁に穴を開け、窃盗の最中に捕まり、吊るし上げられながら、八人の頑強で大胆な男たち、屈強な鞭打ち役どもを相手に、何度も弁明したことなどだ。
§566Fateor profecto ut praedicas, Leonida, esse vera;
レオニダよ、お前の言う通り、それらが真実であることを私は確かに認める。
§567verum edepol ne etiam túa quoque malefacta iterari multa
だが、エデポル、お前の悪行もまた、多く繰り返して語られるはずだし、そして実際可能なのだ。
§568et vero possunt: ubi sciens fideli infidus fueris, §569ubi prensus in furto sies manifesto et verberatus, §571ubi eris damno, molestiae et dedecori saepe fueris, §572ubi creditum quod sit tibi datum esse pernegaris,
お前が知りながら、信頼してくれた人に対して不忠であり、現行犯の窃盗で捕まって鞭打たれ、主人にとって、しばしば損害、厄介、そして不名誉であり、お前に預けられたものを、渡されたこと自体断固として否定したことなどだ。

語釈・文法注

  1. 505expers imperio — expers(〜を欠いた、〜と無関係の)は通常属格を支配するが、ここでは奪格(または与格)imperioを支配している。口語喜劇における格支配の揺らぎを示す一例。
  2. 533ne — ここでのneは否定の接続詞ではなく、強意の副詞(naeとも綴られる、「実にも」「実に」の意)。直説法未来形trudeturを伴い、発話者の強い確信を強調している。
  3. 555fugae potiti — potiri(〜を手に入れる、〜を支配する)は通例奪格をとるが、ここでは属格fugaeをとっている。「彼らの軍勢が、我々の偽証の力によって敗走させられた(直訳:逃走を手に入れた)」という軍事用語をパロディ化したユーモラスな表現。
  4. 564pendens — 分詞pendens(吊るされながら)は、奴隷が刑罰として両腕を縛られて吊るし上げられ、鞭打ちを受ける様子を指す。重刑の最中にあってなお「弁明する(法廷に立つ)」という、奴隷の身分を自虐的に誇張した滑稽な表現。

この箇所を引用する

プラウトゥス, ロバ物語 §505-573. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0119.phi002.humanitext-lat2:505-573

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。