Humanitext Reader

プラウトゥス · ロバ物語 §258-323

レオニダの好機とリバヌスの謀議

5 / 15 箇所 · ラテン語

要旨

リバヌスが金策の奇策を練ろうとしているところへ、同僚の奴隷レオニダが大きな好機(獲物)を知らせるために息を切らせてやって来る。二人は互いに奴隷としての仕置きをからかい合いながら、若主人の恋を助けるための危険な計画と、それに伴う凄惨な拷問に耐える覚悟について話し合う。

§258unde sumam? quem intervortam? quo hanc celocem conferam?
どこから手に入れよう? 誰を騙し取ろう? この快速船をどこへ向けようか?
§259impetritum, inauguratumst: quovis admittunt aves,
兆しは得られ、お告げは下った。 鳥たちはどこへでも通してくれる。
§260picus et cornix ab laeva, corvos parra ab dextera §261consuadent;
左手にはキツツキとカラス、右手にはワタリガラスとフクロウが勧めている。
certum herclest vostram consequi sententiam.
ヘラクレスにかけて、お前たちの意見に従うことに決めたぞ。
§262sed quid hoc, quod picus ulmum tundit? non temerariumst.
だが、キツツキがニレの木を叩いているのはどういうことだ? 偶然であるはずがない。
§263certe hercle ego quantum ex augurio éius pici intellego, §264aut mihi in mundo sunt virgae aut atriensi Saureae.
確かに、ヘラクレスにかけて、あのキツツキの予兆から私が理解する限りでは、私か、あるいは家令のサウレアに、鞭の刑が待ち構えているのだな。
§265sed quid illúc, quod exanimatus currit huc Leonida?
だが、あそこでレオニダが息を切らせてこちらへ走ってくるのはどうわけだ?
§266metuo quom illic obscaevavit meae falsae fallaciae.
あいつが私の描いた嘘の企てに不吉な影を落としたのではないかと恐ろしい。
§267Vbi ego nunc Libanum requiram aut familiarem filium, §268ut ego illos lubentiores faciam quam Lubentiast?
私は今、リバヌスや主人の息子をどこで探せばよいのか、あの二人を「喜びの女神」自身よりも喜ばせてやることができるだろうか?
§269maximam praedam et triumphum eis adfero adventu meo.
私の到来によって、私は彼らに最大の戦利品と大勝利をもたらすのだ。
§270quando mecum pariter potant, pariter scortari solent, §271hanc quidem, quam nactus, praedam pariter cum illis partiam.
二人は私と一緒に酒を飲み、一緒に女遊びをするのが常なのだから、私が手に入れたこの戦利品を、やはり彼らと一緒に分け合おう。
§272Illic homo aedis compilavit, more si fecit suo.
あいつは家を泥棒したのだな、いつもの手口通りなら。
§273vae illi, qui tam indiligenter observavit ianuam.
門口をあれほど不注意に見張っていた者には災いあれ。
§274Aetatem velim servire, Libanum ut conveniam modo.
リバヌスに会えさえすれば、一生奴隷のままでいてもいいくらいだ。
§275Mea quidem hercle ópera liber numquam fies ocius.
私の助力によってはお前が早く自由の身になることは、ヘラクレスにかけて絶対にないがな。
§276Etiam de tergo ducentas plagas praegnatis dabo.
私は自分の背中から、重い鞭打ちを二百回分でも差し出そう。
§277Largitur peculium, omnem in tergo thensaurum gerit.
ペクリウム(私有財産)を気前よく分け与えることだな、全財産を背中に背負っているくせに。
§278Nam si huic sése occasioni tempus supterduxerit, §279numquam edepol quadrigis albis indipiscet postea;
なぜなら、もし時間がこの好機から身を引いてしまうなら、ポルクスにかけて、後から白い四頭立て馬車で追いかけても、二度と追いつけはしない。
§280erum in óbsidione linquet, inimicum animos auxerit.
主人を取り囲まれたまま見殺しにし、敵の勇気を増長させることになる。
§281sed si mecum occasionem opprimere hanc, quae obvenit, studet, §282maximas opimitates, gaudio exfertissimas §283suis eris ille una mecum pariet, gnatoque et patri,
だが、もし彼が私と一緒に、訪れたこの好機を掴み取ろうと努めるなら、喜びで満ち溢れた、この上ない極上の豊かさを、彼は私と共に、自分の主人たち、すなわち息子と父親の両方にもたらすことになる。
§284adeo ut aetatem ambo ambobus nobis sint obnoxii, §285nostro devincti beneficio.
その結果、主人たち二人は生涯、私たち二人に対して恩義を負い、私たちの恩義に縛られることになるのだ。
§285bVinctos nescio quos ait;
誰かが縛られる(捕まる)とあいつは言っているな。
§286non placet: metuo, in commune ne quam fraudem frausus sit.
気に入らない。 皆に災いを及ぼすような悪事を、あいつが働いたのではないかと恐ろしい。
§287Perii ego oppido, nisi Libanum invenio iam, ubiubi est gentium.
この広い世界のどこにいようとも、今すぐリバヌスを見つけ出さねば、私は完全に破滅だ。
§288Illic homó socium ad malam rem quaerit quem adiungat sibi.
あいつは自分に加担させる悪事の相棒を探しているのだ。
§289non placet: pro monstro extemplo est, quando qui sudat tremit.
気に入らない。 汗をかきながら震えているというのは、すぐさま不吉な兆候だ。
§290Sed quid ego hic properans concesso pedibus, lingua largior?
だが、急いでいる私が、足をとどめる一方で、なぜこうも舌ばかりを気前よく動かしているのか?
§291quin ego hanc iubeo tacere, quae loquens lacerat diem?
話すことで一日を台無しにしているこの舌を、なぜ私は黙らせようとしないのか?
§292Edepol hominem ínfelicem, qui patronam comprimat.
ポルクスにかけて、自分の擁護者(舌)を黙らせようとは、哀れな男だ。
§293nam si quid sceleste fecit, lingua pro illo perierat.
というのも、もし彼が悪事を働いたなら、彼の代わりに舌が滅びるからだ。
§294Adproperabo, ne post tempus praedae praesidium parem.
急ごう、獲物のための守りを、時機を逃してから用意することのないように。
§295Quae illaec praeda est? ibo advorsum atque electabo, quidquid est.
その獲物とは何だ? 迎え撃って、それが何であれ探り出してやろう。
§296iubeo te salvere voce summa, quo ad vires valent.
私の力の及ぶ限りの大声で、お前に挨拶を送るぞ!
§297Gymnasium flagri, salveto.
鞭の練兵場よ、健勝であれ。
§297bQuid agis, custos carceris?
どうしている、牢獄の看守よ?
§298O catenarum colone.
おお、鎖の耕作者よ。
§298bO virgarum lascivia.
おお、鞭の戯れよ。
§299Quot pondo ted esse censes nudum?
お前は裸になったら、何ポンドの重さがあると思うかね?
§299bNon edepol scio.
ポルクスにかけて、知らんな。
§300Scibam ego te nescire, at pol ego, qui ted expendi, scio:
お前が知らないことは分かっていたさ。 だがポルクスにかけて、お前を量ったこの私は知っているぞ。
§301nudus vinctus centum pondo es, quando pendes per pedes.
裸で縛られ、足から吊るされた時、お前の重さは百ポンドだ。
§302Quo argumento istuc?
それはどういう根拠からだ?
§302bEgo dicam, quo argumento et quo modo.
どういう根拠で、どういう仕組みなのか、言ってやろう。
§303ad pedes quando adligatumst aequom centumpondium, §304ubi manus manicae complexae sunt atque adductae ad trabem, §305nec dependes nec propendes—quin malus nequamque sis.
お前の両足にちょうど百ポンドの重りが結びつけられ、手錠がお前の両手を締め上げて梁に引き上げられた時、お前は下にも垂れず、前にも傾きはしない――ただ、お前が邪悪で役立たずであること以外にはな。
§306Vae tibi.
地獄へ落ちろ。
§306bHoc testamento Servitus legat tibi.
「奴隷の身分」がお前に遺言で遺してくれた言葉だ。
§307Verbivelitationem fieri compendi volo.
言い争いは手短に(切り詰めて)済ませたいものだ。
§308Quid istud est negoti?
それで、一体どういう用件だ?
§308bCertum est credere.
お前を信用することに決めた。
§308cAudacter licet.
大胆にそうするがよい。
§309Sis amanti subvenire familiari filio, §310tantum adest boni improviso, verum commixtum malo:
もしお前が、恋する主人の息子を助けたいと思うなら、思いがけない幸運がこれほど手元にあるのだ、ただし不運と混ざり合っているがな。
§311omnes de nobis carnificum concelebrabuntur dies.
首切り役人たちの全ての日々が、私たちについて祝い立てられるだろう。
§312Libane, nunc audacia usust nobis inventa et dolis.
リバヌスよ、今こそ私たちには、編み出された大胆さと計略が必要なのだ。
§313tantum facinus modo invéni ego, ut nos dicamur duo
私は今、途方もない大仕事を見つけたのだ。
§314omnium dignissumi esse, quo cruciatus confluant.
私たち二人が、あらゆる拷問が流れ込むのに、すべての人間の中で最もふさわしいと言われるほどの。
§315Ergo mirabar quod dudum scapulae gestibant mihi, §316hariolari quae occeperunt, sibi esse in mundo malum.
だからこそ、さっきから私の肩甲骨がうずうずしていたのも道理だ、それらは、自分たちに災いが待ち構えていると予言し始めていたのだな。
§317quidquid est, eloquere.
何であれ、話しなさい。
§317bMagna est praeda cum magno malo.
巨大な獲物だが、巨大な災いを伴う。
§318Si quidem omnes coniurati cruciamenta conferant, §319habeo opinor familiare tergum, ne quaeram foris.
仮に全ての拷問人が共謀して責め苦を持ち寄ろうとも、私は十分に(鞭に)慣れ親しんだ背中を持っていると思う。 外に探しに行く必要はない。
§320Si istam firmitudinem animi óptines, salvi sumus.
もしお前がその心の強さを保ち続けるなら、私たちは救われるぞ。
§321Quin si tergo res solvenda est, rapere cupio publicum:
それどころか、背中で支払えば済むことなら、私は公金を強奪したいほどだ。
§322pernegabo atque obdurabo, periurabo denique.
あくまで否認し、耐え抜き、最後には偽証し通してやる。
§323Em ista virtus est, quando usust qui malum fert fortiter;
素晴らしい、それこそが必要な時に災いを不屈の精神で耐える勇気(徳)というものだ。

語釈・文法注

  1. §259impetritum, inauguratumst — これらの語は自動詞(impetro, inauguro)の完了受動分詞の中性単数形であり、非人称受動態(「(鳥の予兆が)得られ、お告げが下された」)として機能している。主語は明示されず、占いに関する一連の儀式・手続きが完了したことを表す。
  2. §276ducentas plagas praegnatis dabo — `praegnatis` は形容詞 *praegnas*(妊娠した、満ちた)の対格複数形(古風な *-is* 語尾)であり、`plagas`(鞭打ち、痛手)を修飾する。「重い痛みを含んだ鞭打ち」という比喩的な表現。`dabo` の意味上の主語はレオニダ自身であり、主人が求める鞭打ちを自分の背中で「支払う(受ける)」用意があることを指す。
  3. §290concesso pedibus — `concesso` は自動詞 *concedere* の完了受動分詞の中性単数奪格であり、非人称的な独立奪格構文(「足に譲歩がなされた状態で」、すなわち「足をとどめて立ち止まった状態で」)を形成している。`pedibus` は *concedo* が支配する与格。
  4. §305quin malus nequamque sis — `quin` は否定の主節 `nec dependes nec propendes`(お前は垂れ下がりも傾きもしない)の後に続き、「〜することなしに」「〜する以外には」という制限・例外を表す従属節(接続法現在 `sis` を伴う)を導く。
  5. §309Sis — 接続法現在の動詞形ではなく、口語的な縮約形 `si vis`(もしお前が〜したいなら)であり、不定詞 `subvenire` を従える条件節(protasis)の役割を果たしている。

この箇所を引用する

プラウトゥス, ロバ物語 §258-323. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0119.phi002.humanitext-lat2:258-323

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。