Humanitext Reader

プラウトゥス · ロバ物語 §198-257

金策に向かうアルギュリップスとリバヌスの決意

4 / 15 箇所 · ラテン語

要旨

クレエレータは商売の冷徹な現実を説き、アルギュリッポスは資金調達のために去る。その後、奴隷リバヌスが主人を助けるための計略を立てようと自らを奮い立たせる。

§198diem aquam solem lunam noctem, haec argento non emo:
昼の光、水、太陽、月、夜、これらは金では買わない。
§199ceterum quae volumus uti Graeca mercamur fide.
だが、私たちが利用したいその他のものは、すべて「ギリシア風の信用(現金払い)」で買い求めるのだ。
§200quom a pistore panem petimus, vinum ex oenopolio,
私たちがパン屋にパンを、ワイン店にワインを求める時、もし彼らが金を受け取るなら、商品を渡してくれる。
§201si aes habent, dant mercem: eadem nos discipulina utimur.
私たちもそれと同じ規則を用いているのだ。
§202semper oculatae manus sunt nostrae, credunt quod vident.
私たちの手は常に目を持っている。 見たものしか信じないのだ。
§203vetus est: nihili coactiost — scis cuius.
古い言葉にある、「強制は何の役にも立たない」――誰の言葉か知っているだろう。
non dico amplius.
これ以上は言うまい。
§204Aliam nunc mi orationem despoliato praedicas,
今や、身ぐるみを剥がされた私に対して、お前は全く別の言葉を説くのだな。
§205longe aliam, inquam, praebes nunc atque olim, quom dabam, §206aliam atque olim, quom inliciebas me ad te blande ac benedice.
私が金を与えていたかつてとは、全く異なる態度を今や見せているのだ、優しく、好意的な言葉で私をお前の元へ誘い込んでいたかつてとは、全く異なる態度を。
§207tum mi aedes quoque arridebant, cum ad te veniebam, tuae;
その当時は、私がやって来ると、お前の家までもが私に微笑みかけてくれたものだ。
§208me unice unum ex omnibus te atque illam amare aibas mihi;
お前は、私がすべての人の中で唯一無二の存在であり、お前とあの娘はお前だけを愛していると私に言っていた。
§209ubi quid dederam, quasi columbae pulli in ore ambae meo §210usque eratis, meo de studio studia erant vostra omnia,
私が何かを与えると、お前たち二人はまるで私の口元にいる鳩の雛のように、常に寄り添い、お前たちの関心はすべて私の関心に寄り添っていた。 絶えずまとわりついていた。
§211usque adhaerebatis: quod ego iusseram, quod volueram §212faciebatis, quod nolebam ac votueram, de industria §213fugiebatis, neque conari id facere audebatis prius.
私が命じたこと、望んだことを、お前たちは行い、私が望まなかったことや禁じたことは、意図的に避け、事前にそれを行おうと試みる勇気さえなかった。
§214nunc neque quid velim neque nolim facitis magni, pessumae.
今や、悪辣な女どもめ、お前たちは私が何を望み、何を望まないかをこれっぽっちも気にかけないのだ。
§215Non tu scis? hic noster quaestus aucupi simillimust.
知らないのか? 私たちのこの稼ぎ仕事は、鳥刺しに非常によく似ているのだ。
§216auceps quando concinnavit aream, offundit cibum;
鳥刺しが鳥場を整えると、餌を撒く。
§217aves adsuescunt: nécesse est facere sumptum qui quaerit lucrum;
鳥たちはそれに慣れる。 利益を求める者は、出費をせねばならないのだ。
§218saepe edunt: semel si sunt captae, rem solvont aucupi.
彼らは何度も食べるが、一度捕らえられれば、鳥刺しに元を取らせる。
§219_220itidem hic apud nos: aedes nobis area est, auceps sum ego,
私たちのここでも同じだ。 家が鳥場で、鳥刺しは私。
§221esca est meretrix, lectus inlex est, amatores aves;
餌は娼婦、ベッドはおとり、愛人たちは鳥だ。
§222bene salutando consuescunt, compellando blanditer, §223osculando, oratione vinnula, venustula.
丁寧な挨拶、優しい呼びかけ、キス、甘く魅力的なおしゃべりによって、彼らは慣れていくのだ。
§224si papillam pertractavit, haud est ab re aúcupis;
もし乳房に触れたなら、それは鳥刺しの利益にかなっている。
§225savium si sumpsit, sumere eum licet sine retibus.
もし口づけを手に入れたなら、網を使わずとも彼を捕らえることができる。
§226haecine te esse oblitum, in ludo qui fuisti tam diu?
これほど長く(愛の)学校にいたというのに、お前はこのようなことを忘れてしまったのか?
§227Tua ista culpa est, quae discipulum semidoctum abs te amoves.
それはお前の落ち度だ、半分しか教え込んでいない弟子を自分から遠ざけるのだから。
§228Remeato audacter, mercedem sí eris nactus: nunc abi.
報酬を手に入れたなら、大胆に帰ってくるがよい。 今は立ち去れ。
§229Mane, mane, audi.
待て、待て、聞くのだ。
dic, quid me aequom censes pro illa tibi dare, §230annum hunc ne cum quiquam alio sit?
あの娘をこの一年の間、他の誰とも一緒にさせないために、私がいくらお前に与えるのが当然だと思うか、言え。
§230bTene? viginti minas;
お前がか? 20ミナだ。
§231atque ea lege: si alius ad me prius attulerit, tu vale.
しかもこの条件だ。 もし他の者が先に私に持って来たら、お前はさようならだ。
§232At ego est etiam prius quam abis quod volo loqui.
だが、お前が立ち去る前に、私もまだ話したいことがある。
§232bDic quod lubet.
好きなことを言うがよい。
§233Non omnino iam perii, est relicuom quo peream magis.
私はまだ完全には破滅していない、さらに破滅するための残りのものがある。
§234habeo unde istuc tibi quod poscis dem;
お前が求めるその額をどこからお前に与えるか、私には当てがある。
sed in leges meas §235dabo, uti scire possis, perpetuom annum hunc mihi uti serviat §236nec quemquam interea alium admittat prorsus quam me ad se virum.
だが、私の条件に従って与えよう、お前が知ることができるように。 この丸一年間、彼女が私だけに仕え、その間、私以外のいかなる男も彼女の元に受け入れないという条件だ。
§237Quin, si tu voles, domi sérvi qui sunt castrabo viros.
それどころか、お前が望むなら、家にいる男の奴隷たちを去勢してやろう。
§238postremo ut voles nos esse, syngraphum facito adferas;
つまり、お前が私たちにどうあってほしいにせよ、契約書を作って持ってこい。
§239ut voles, ut tibi lubebit, nobis legem imponito:
お前が望むように、お前の気に入るように、私たちに規則を課すがよい。
§240modo tecum una argentum adferto, facile patiar cetera.
ただ、お前自身が金を一緒に持ってくることだ。 その他のことは私が容易に我慢しよう。
§241portitorum símillumae sunt ianuae lenoniae:
やり手婆の門口は、関税徴収人の門口に実によく似ている。
§242si adfers, tum patent, si non est quod des, aedes non patent.
もし持って来れば開かれ、与えるものがなければ、家は開かれない。
§243Interii, si non invenio ego illas viginti minas,
私は破滅だ、もしあの20ミナを見つけられなければ。
§244et profecto, nisi illud perdo argentum, pereundum est mihi.
そして本当に、あの金を失わない限り、私は死なねばならない。
§245nunc pergam ad forum atque experiar opibus, omni copia,
今から広場へ行き、私の資力とすべての手段を尽して試みよう。
§246supplicabo, exobsecrabo ut quemque amicum videro,
出会う友人の一人一人に哀願し、懇願しよう。
§247dignos indignos adire atque experiri certumst mihi,†
値する者にも値しない者にも近づき、試みることに私は決めている。
§248nam si mutuas non potero, certumst sumam faenore.
というのも、もし借金ができなければ、利子を払ってでも借りることに決めているからだ。
§249Hercle vero, Libane, nunc te meliust expergiscier
まったく、リバヌスよ、今こそ目を覚まし、金を工面するために策略を企てるのがよい。
§250atque argento comparando fingere fallaciam.
お前が主人から離れて広場へ行ってから、もう長い時間が経っている。
§251iam diu est factúm quom discesti ab ero atque abiisti ad forum, §253ibi tu ad hoc diei tempus dormitasti in otio.
そこで、お前は今日のこの時間まで、何もせずだらだらと眠りこけていたのだ。
§254quin tu abs te socordiam omnem reice et segnitiem amove §255atque ad ingenium vetus versutum te recipis tuom.
今すぐお前の怠惰をすべて投げ捨て、無気力を取り除き、お前のお馴染みの抜け目のない知恵へと立ち戻るのだ。
§256serva erum, cave tú idem faxis alii quod servi solent,
主人を救え。 他の奴隷たちがよくやるようなことを、お前自身がしないように気をつけろ。
§257quí ad eri fraudationem callidum ingenium gerunt.
彼らは主人の金を騙し取るために、抜け目のない知恵を働かせるのだから。

語釈・文法注

  1. 199Graeca mercamur fide — 「ギリシア風の信用(Graeca fides)」は、古代ローマにおける慣用表現で、その場で現金支払い(即金)を行うことを意味する。ギリシア人は信用がおけないため現金取引しかしないというローマ人の偏見に基づいている。
  2. 203nihili coactiost — 「coactiost」は「coactio est」の縮約。属格の「nihili」は価値の属格(genitive of value)であり、「強制することには何の価値もない」という名詞述語的な意味を形成する。
  3. 238facito adferas — 未来命令法「facito」(facere)の後に、接続詞「ut」を省略した接続法現在「adferas」(adfero)が直接続く。強い促しや命令のニュアンスを表す。

この箇所を引用する

プラウトゥス, ロバ物語 §198-257. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0119.phi002.humanitext-lat2:198-257

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。