§5.1#15. Pappus Συναγ. VII 3 p. 636, 18 sqq. (ed. Hultsch): Τῶν δὲ προειρημένων τοῦ ἀναλυομένου βιβλίων ἡ τάξις ἐστὶν τοιαύτη·
5. パッポス『集成』第7巻第3章636頁18行以下(ハルチュ版):前述の『分析される(蔵書)』の諸書の順序は次の通りである。
Εὐκλείδου Δεδομένων βιβλίον α, Ἀπολλωνίου Λόγου ἀποτομῆς β, Χωρίου ἀποτομῆς β, Διωρισμένης τομῆς δύο, Ἐπαφῶν δύο, Εὐκλείδου Πορισμάτων τρία κτλ.
ユークリッド『与えられたもの』1巻、アポロニオス『比の切断について』2巻、『領域の切断について』2巻、『決定された切断について』2巻、『接触について』2巻、ユークリッド『ポリス(マ)集』3巻など。
Idem ibid. VII 13 p. 648, 18 sqq. :
Μετὰ δὲ τὰς Ἐπαφὰς ἐν τρισὶ βιβλίοις Πορίσματά ἐστιν Εὐκλείδου, πολλοῖς ἄθροισμα φιλοτεχνότατον εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν ἐμβριθεστέρων προβλημάτων, καὶ τῶν γενῶν ἀπερίληπτον τῆς φύσεως παρεχομένης πλῆθος οὐδὲν προστεθείκασι τοῖς ὑπὸ Εὐκλείδου γραφεῖσι πρώτου, χωρὶς εἰ μή τινες τῶν πρὸ ἡμῶν ἀπειρόκαλοι δευτέρας γραφὰς ὀλίγοις αὐτῶν παρατεθείκασιν ἑκάστου μὲν πλῆθος ὡρισμένον ἔχοντος ἀποδείξεων, ὡς ἐδείξαμεν, τοῦ δʼ Εὐκλείδου μίαν ἑκάστου θέντος τὴν μάλιστά πως ἐμφαίνουσαν.
同書第7巻第13章648頁18行以下:『接触について』の後には、3巻からなるユークリッドの『ポリス(マ)集』があり、これは多くの人々にとって、より重厚な問題の分析のための極めて精巧な集大成であり、また、自然がその類いの無数の多さを提供しているために、その種類が包括しがたいものである。 彼らは、最初にユークリッドによって書かれたものに対して、何一つ付け加えなかった。 ただし、我々より前の何人かの無風流な人々が、それらのうちのわずかなものに対して、二番目の証明を並記した場合は例外であるが。 これは我々が示したように、それぞれが限定された数の証明を持っているのに対し、ユークリッドはそれぞれについて最もよく示す一つの証明だけを提示したのである。
ταῦτα δὲ λεπτὴν καὶ φυσικὴν ἔχει θεωρίαν καὶ ἀναγκαίαν καὶ καθολικωτέραν καὶ τοῖς δυναμένοις ὁρᾶν καὶ πορίζειν ἐπιτερπῆ.
これらは、緻密で、自然であり、必要不可欠で、より普遍的な理論を有しており、また見て取り見出すことのできる人々にとって非常に楽しいものである。
ἅπαντα δὲ αὐτῶν τὰ εἴδη οὔτε θεωρημάτων ἐστὶν οὔτε προβλημάτων, ἀλλὰ μέσον πως τούτων ἐχούσης ἰδέας, ὥστε τὰς προτάσεις αὐτῶν δύνασθαι σχηματίζεσθαι ἢ ὡς θεωρημάτων ἢ ὡς προβλημάτων, παῤ ὃ καὶ συμβέβηκε τῶν πολλῶν γεωμετρῶν τοὺς μὲν ὑπολαμβάνειν αὐτὰ εἶναι τῷ γένει θεωρήματα τοὺς δὲ προβλήμιατα ἀποβλέποντας εἰς τὸ σχῆμα μόνον τῆς προτάσεως.
そして、それらのすべての種類は定理のものでも問題のものでもなく、それらの中間の形態をある種持っているものである。 その結果、それらの命題は定理としても、あるいは問題としても定式化され得るのであり、それゆえにまた、多くの幾何学者のうちのある人々は、命題の形式のみに着目して、それらを類として定理であるとみなし、またある人々は問題であるとみなすことになったのである。
τὴν δὲ διαφορὰν τῶν τριῶν τούτων ὅτι βέλτιον ᾔδεσαν οἱ ἀρχαῖοι, δῆλον ἐκ τῶν ὅρων.
古代の人々がこれら3つの違いをよりよく知っていたことは、定義から明らかである。
ἔφασαν γὰρ θεώρημα μὲν εἶναι τὸ προτεινόμενον εἰς ἀπόδειξιν αὐτοῦ τοῦ προτεινομένου, πρόβλημα δὲ τὸ προβαλλόμενον εἰς κατασκευὴναὐτοῦ τοῦ προτεινομένου, πόρισμα δὲ τὸ προτεινόμενον εἰς πορισμὸν αὐτοῦ τοῦ προτεινομένου.
というのも、彼らは、定理とは提案されたそのもの自体の証明のために提示されるものであり、問題とは提案されたそのもの自体の作図のために提出されるものであり、ポリス(マ)とは提案されたそのもの自体の発見のために提示されるものである、と言ったからである。
μετεγράφη δὲ οὗτος ὁ τοῦ πορίσματος ὅρος ὑπὸ τῶν νεωτέρων μὴ δυναμένων ἅπαντα πορίζειν, ἀλλὰ συγχρωμένων τοῖς στοιχείοις τούτοις καὶ δεικνύντων αὐτὸ μόνον τοῦθʼ, ὅτι ἔστι τὸ ζητούμενον, μὴ ποριζόντων δὲ τοῦτο καὶ ἐλεγχομένων ὑπὸ τοῦ ὄρου καὶ τῶν διδασκομένων.
しかし、このポリス(マ)の定義は、すべてを見出すことができず、これらの『原論』をただ利用して、探求されているものが存在すること、ただそれだけを示し、これを見出すことをせず、定義によっても学ぶ人々によっても非難される後世の人々によって、書き換えられた。
ἔγραψαν δὲ ἀπὸ συμβεβηκότος οὕτως·
そして彼らは付随的属性に基づいて次のように書いた。
πόρισμά ἐστιν τὸ λεῖπον ὑποθέσει τοπικοῦ θεωρήματος.
「ポリス(マ)とは、軌跡の定理の仮定において欠けているものである。
τούτου δὲ τοῦ γένους τῶν πορισμάτων εἶδός ἐστιν οἱ τόποι καὶ πλεονάζουσιν ἐν τῷ ἀναλυομένῳ·
」そして、この類のポリス(マ)の一つの種が『軌跡』であり、それは『分析される(蔵書)』の中に多く存在している。
κεχωρισμένον δὲ τῶν πορισμάτων ἤθροισται καὶ ἐπιγράφεται καὶ παραδίδοται διὰ τὸ πολύχυτον εἶναι μᾶλλον τῶν ἄλλων εἰδῶν.
そして、それは他の種よりも豊富に流布しているために、ポリス(マ)から切り離されて集められ、タイトルを付されて伝承されている。
συμβέβηκε δὲ καὶ τοῦτο τοῖς πορίσμασιν τὰς προτάσεις ἔχειν ἐπιτετμημένας διὰ τὴν σκολιότητα πολλῶν συνήθως συνυπακουομένων·
また、ポリス(マ)には次のようなことも起こっている。 すなわち、習慣的に共に理解される多くの事柄が複雑であるために、その命題が省略された形をとっているということである。
ὥστε πολλοὺς τῶν γεωμετρῶν ἐπὶ μέρους ἐκδέχεσθαι, τὰ δὲ ἀναγκαιότερα ἀγνοεῖν τῶν σημαινομένων.
その結果、多くの幾何学者は部分的にしか理解できず、意味されていることのうちのより不可欠な部分を理解していない。
περιλαβεῖν δὲ πολλὰ μιᾷ προτάσει ἥκιστα δυνατὸν ἐν τούτοις διὰ τὸ καὶ αὐτὸν Εὐκλείδην οὐ πολλὰ ἐξ ἑκάστου εἴδους τεθεικέναι, ἀλλὰ δείγματος ἕνεκα ἐκ τῆς πολυπληθείας ἓν ἢ ὀλίγα.
しかし、これらにおいて、一つの命題で多くのことを包括することは極めて困難である。 なぜなら、ユークリッド自身もそれぞれの種から多くのものを提示したわけではなく、その膨大な量の中から、実例として一つか二つしか提示しなかったからである。
πρὸς ἀρχῇ δὲ ὅμως τοῦ πρώτου βιβλίου τέθεικεν ὁμοειδῆ τινα ἐκείνου τοῦ δαψιλεστέρου εἴδους τῶν τόπων ὡς ι τὸ πλῆθος.
しかしながら、第1巻の冒頭に、彼はあのより豊富な軌跡の種に属する、同種のものを数にして10個ほど提示している。