Humanitext Reader

アッピアノス · ハンニバル戦記 §419-421

カンナエでの両軍の布陣と決戦の火蓋

6 / 19 箇所 · ギリシア語

要旨

ハンニバルの伏兵の策略が失敗したものの、テレンティウスは彼を非難したアエミリウスを強硬に批判して主導権を握り、翌日にローマ軍をカンナエの平原に布陣させる。ハンニバルも地形と東風を利用した周到な布陣を行い、両軍の本格的な戦闘が開始される。

§419Αννίβου δʼ, ἐπεὶ τῆς πείρας ἐξέπιπτεν, αὐτίκα ἐς τὸ στρατόπεδον ἐπανελθόντος καὶ τὴν ὑπόκρισιν ἐκφήναντος, οὐδὲ τοῦτʼ ἐδίδασκε τὸν Τερέντιον πάνθʼ ὑπονοεῖν τὰ Ἀννίβου, ἀλλʼ ὡς εἶχεν, ἐν τοῖς ὅπλοις ἐς τὸ στρατήγιον ἐσδραμών, παρόντων ἔτι τῶν τε ἀπὸ βουλῆς καὶ ταξιάρχων καὶ χιλιάρχων, ᾐτιᾶτο περὶ τῶν οἰωνῶν τὸν Αἰμίλιον προφασίσασθαι καὶ νίκην φανερὰν ἀφελέσθαι τὴν πόλιν, ὀκνοῦντα ὑπὸ δειλίας, ἢ οἱ φθονοῦντα διὰ ζηλοτυπίαν.
しかしハンニバルが、その試みが失敗するとすぐに陣営に帰還してその偽装を明らかにしたが、このことでさえテレンティウスにハンニバルのあらゆる企てを疑うよう教えはしなかった。 それどころか、ありのままの姿で、武装したまま将軍の幕舎へと駆け込み、元老院議員や部隊指揮官、千人隊長たちがまだそこに留まっているなかで、アエミリウスが鳥占いを言い訳にして、臆病さから躊躇したか、あるいは嫉妬から彼に反感を抱いて、国家から確実な勝利を奪い去ったのだと非難した。
οὕτω δʼ αὐτοῦ βοῶντος ὑπʼ ὀργῆς ἡ στρατιὰ περιεστῶσα τὴν σκηνὴν ἐπήκουε, καὶ τὸν Αἰμίλιον ἐβλασφήμουν.
彼がこのように怒って叫ぶと、幕舎を囲んでいた軍勢がこれを聞きつけ、アエミリウスを罵った。
ὁ δὲ πολλὰ μὲν εἶπε τοῖς ἔνδον συμφέροντα μάτην, Τερεντίῳ δέ, πλὴν Σερουιλίου, τῶν ἄλλων συντιθεμένων εἶξεν.
アエミリウスは中にいた者たちに有益なことを多く語ったが、無駄であった。 セルウィリウスを除く他の者たちがテレンティウスに同調したため、彼は屈した。
καὶ τῆς ἐπιούσης ἐξέτασσεν αὐτὸς ἡγούμενος·
そして翌日、彼は自ら指揮を執って布陣させた。
παρεχώρει γὰρ ὁ Τερέντιος.
テレンティウスが指揮権を譲ったからである。
Ἀννίβας δʼ ᾔσθετο, καὶ τότε μὲν οὐκ ἐπεξῆλθεν (οὐ γάρ πω πρὸς μάχην διετέτακτο), τῇ δʼ ἐπιούσῃ κατέβαινον ἐς τὸ πεδίον ἑκάτεροι, Ῥωμαῖοι μὲν ἐς τρία τεταγμένοι, μικρὸν ἀπʼ ἀλλήλων διεστῶτες, καὶ μέρος ἕκαστον αὐτῶν εἶχε τοὺς πεζοὺς ἐν μέσῳ, τοὺς δὲ ψιλοὺς καὶ ἱππέας ἑκατέρωθεν.
ハンニバルはこれに気づいたが、その時は出撃しなかった(まだ戦闘のための配置に就いていなかったからである)。 翌日、双方は平原へと下っていった。 ローマ軍は三列に整列し、互いに少しの間隔を空けており、それらの各部分は歩兵を中央に配し、軽装歩兵と騎兵を両翼に配していた。
στρατηγοὶ δʼ ἐφειστήκεσαν τῷ μέσῳ μὲν Αἰμίλιος, τῷ δὲ λαιῷ Σερουίλιος, Τερέντιος δὲ τοῖς ἐπὶ δεξιά, χιλίους ἀμφʼ αὑτὸν ἕκαστος ἔχων ἱππέας ἐπειλεγμένους, ἐπικουρεῖν ὅπῃ τι πονοίη.
指揮官としては、中央にアエミリウスが、左翼にセルウィリウスが、テレンティウスは右翼に就いており、それぞれが自分の周囲に千人の精鋭騎兵を擁して、どこかで苦戦しているところを支援できるようにしていた。
οὕτω μὲν ἐτάξαντο Ῥωμαῖοι·
このようにローマ軍は布陣した。
§420ὁ δʼ Ἀννίβας πρῶτα μέν, εἰδὼς περὶ μεσημβρίαν εὖρον ζοφώδη τὸν χῶρον ἐξ ἔθους ἐπιπνέοντα, προύλαβεν ὅπῃ κατὰ νώτου τὸ πνεῦμα ἔμελλεν ἕξειν·
一方ハンニバルは、まず、昼頃になるとあの場所では慣習的に暗い東風が吹き荒れることを知っていたので、風を背に受けることになる位置をあらかじめ占めた。
ἔπειτα ἐς ὄρος περίφυτον καὶ φαραγγῶδες ἱππέας προενήδρευσε καὶ ψιλούς, οἷς εἴρητο, ὅταν αἱ φάλαγγες ἔργων ἔχωνται καὶ τὸ πνεῦμα ἐπίῃ, κατόπιν γίγνεσθαι τῶν πολεμίων.
次に、木が生い茂り谷の多い山に騎兵と軽装歩兵をあらかじめ伏せさせ、彼らには、両軍の戦列が戦闘に入り、風が吹き始めたときに、敵の背後に回るよう命じておいた。
ἄνδρας τε πεντακοσίους Κελτίβηρας ἐπὶ τοῖς μακροῖς ξίφεσιν ὑπὸ τοῖς χιτῶσιν ἄλλα ξίφη βραχύτερα περιέζωσεν, οἷς ἔμελλεν αὐτὸς ὅτε δέοι χρῆσθαι σημανεῖν.
また、五百人のケルティベリア人兵士に、彼らの長剣に加えて、チュニックの下に別の短い剣を帯びさせ、必要なときに彼らを用いるよう自ら合図を送るつもりであった。
σύμπασαν δὲ τὴν στρατιὰν κἀκεῖνος ἐς τρία διῄρει, καὶ τοὺς ἱππέας τοῖς κέρασιν ἐπέτασσεν ἐκ μεγάλων διαστημάτων, εἰ δύναιντο κυκλώσασθαι τοὺς πολεμίους.
彼もまた全軍を三つに分割し、もし敵を包囲することができればと考え、騎兵を大きな間隔を空けて両翼に配置した。
ἐπέστησε δὲ τῷ μὲν δεξιῷ Μάγωνα τὸν ἀδελφόν, τῷ δὲ ἑτέρῳ τὸν ἀδελφιδοῦν Ἄννωνα· τὸ δὲ μέσον αὐτὸς εἶχε κατὰ δόξαν Αἰμιλίου τῆς ἐμπειρίας.
そして、右翼には弟マゴを、もう一方には甥のハンノンを配し、アエミリウスの経験に対する評判に対抗して、自らは中央に陣取った。
δισχίλιοί τε ἱππεῖς ἐπίλεκτοι παρέθεον αὐτῷ, καὶ Μαάρβαλ ἑτέρους ἔχων χιλίους ἐφήδρευεν ὅπῃ τι πονούμενον ἴδοι.
また、二千人の精鋭騎兵が彼の傍らに従い、マハルバルは別の千人を率いて、どこか苦戦している箇所を目にすれば支援できるよう控えていた。
καὶ τάδε πράσσων ἐς δευτέραν παρέτεινεν ὥραν, ἵνα τὸ πνεῦμα θᾶσσον ἐπέλθοι.
そして、これらの措置を講じながら、彼は戦闘の開始を第二時まで引き延ばした。 風がより早く吹き始めるようにするためであった。
§421γενομένων δὲ πάντων εὐτρεπῶν ἑκατέροις, οἱ στρατηγοὶ διέθεον παρακαλοῦντες αὐτούς, καὶ ὑπεμίμνησκον οἱ μὲν γονέων τε καὶ παίδων καὶ γυναικῶν καὶ τῆς προγεγενημένης ἥττης, ὡς ἐν τῇδε τῇ μάχῃ περὶ σωτηρίας κριθησομένους, ὁ δʼ Ἀννίβας τῶν τε προγεγονότων ἐπὶ τοῖσδε τοῖς ἀνδράσι κατορθωμάτων, καὶ ὡς αἰσχρὸν ἡττᾶσθαι τῶν ἡττημένων.
双方がすべての準備を整えると、将軍たちは駆け回って兵たちを鼓舞し、一方は親や子供や妻のこと、また以前の敗北を思い出させ、この戦いにおいて自らの生存をかけて決せられることになるのだと告げた。 他方ハンニバルは、これらの男たちに対して以前に成し遂げた数々の成功を思い出させ、敗者たちに敗北することは恥ずべきことであると告げた。
ἐπεὶ δʼ αἵ τε σάλπιγγες ἤχησαν καὶ αἱ φαλάγγες ἐβόησαν, πρῶτον μὲν αὐτῶν οἱ τοξόται καὶ σφενδονῆται καὶ λιθοβόλοι προδραμόντες ἐς τὸ μέσον ἀλλήλων κατῆρχον, μετὰ δὲ τούτους αἱ φάλαγγες ἐχώρουν ἐπὶ τὸ ἔργον, φόνος τε καὶ πόνος ἦν πολὺς ἐκθύμως ἀγωνιζομένων ἑκατέρων.
ラッパが鳴り響き、戦列が時の声を上げると、まず彼らのうち弓兵や投石兵、石投げ兵たちが前方に駆け出て、互いに戦いの端緒を開いた。 これらの後に戦列が本格的な戦闘に突入し、双方が果敢に戦ったため、多大な流血と苦闘が生じた。
ἐν ᾧ σημαίνει μὲν ὁ Ἀννίβας τοῖς ἱππεῦσι κυκλοῦσθαι τὰ κέρατα τῶν ἐχθρῶν, οἱ δὲ τῶν Ῥωμαίων ἱππεῖς ὀλιγώτεροι τῶν πολεμίων ὄντες ἀντιπαρῆγον αὐτοῖς, καὶ τὴν τάξιν ἐκτείναντες ἐπὶ λεπτὸν ἠγωνίζοντο ὅμως ὑπὸ προθυμίας, καὶ μάλισθʼ οἱ τὸ λαιὸν ἔχοντες ἐπὶ τῇ θαλάσσῃ.
その間に、ハンニバルは騎兵たちに敵の両翼を包囲するよう合図を送り、ローマの騎兵たちは敵よりも少数であったが、彼らに対抗して進み、戦列を薄く引き伸ばしながらも熱意をもって戦い、特に海側の左翼を占めていた者たちがそうであった。
Ἀννίβας δὲ καὶ Μαάρβαλ ὁμοῦ τοὺς περὶ σφᾶς ἐπῆγον κραυγῇ ἀπλέτῳ καὶ βαρβαρικῇ, νομίσαντες ἐκπλήξειν τοὺς ἐναντίους.
ハンニバルとマハルバルはともに、自分たちの周りの兵を、敵をひるませるつもりで、途方もない野蛮な叫び声とともに突撃させた。
οἱ δὲ καὶ τούτους εὐσταθῶς καὶ ἀκαταπλήκτως ὑπέμενον.
しかし、ローマ兵たちは彼らをも冷静に、また臆することなく迎え撃った。

語釈・文法注

  1. §419Αννίβου δʼ, ἐπεὶ τῆς πείρας ἐξέπιπτεν, αὐτίκα ἐς τὸ στρατόπεδον ἐπανελθόντος καὶ τὴν ὑπόκρισιν ἐκφήναντος — 属格独立格「Αννίβου ... ἐπανελθόντος καὶ ... ἐκφήναντος」(ハンニバルが帰還し、かつ露呈させたとき)のなかに、従属節「ἐπεὶ τῆς πείρας ἐξέπιπτεν」(試みが失敗したとき)が入れ子状に挿入された構造になっている。
  2. §419οὐδὲ τοῦτʼ ἐδίδασκε τὸν Τερέντιον πάνθʼ ὑπονοεῖν τὰ Ἀννίβου — 二重対格をとる動詞 διδάσκω の構文。「人(τὸν Τερέντιον)に事(不定詞句 πάνθʼ ὑπονοεῖν τὰ Ἀννίβου)を教える」という構造。否定の οὐδέ は「このことでさえ〜ない」と全体を強める副詞的機能を持つ。
  3. §420εὖρον ζοφώδη — εὖρον は東風を意味する εὖρος の対格単数形。形容詞 ζοφώδη(暗い、埃っぽい)を伴い、この地域特有の砂塵を巻き上げる東風(ウルトゥルヌス風)を指す名詞句として対格支配されている(分詞 εἰδώς の目的語)。
  4. §420ἔργων ἔχωνται — 動詞の受動・中動態 ἔχομαι が属格(ἔργων)を伴い、「〜に取りかかる、従事する」という慣用的な意味を表す接続法現在。ここでは「戦闘に本格的に入る」の意。
  5. §420κατὰ δόξαν Αἰμιλίου τῆς ἐμπειρίας — 「アエミリウスの(有名な)経験に対抗して(それを見込んで)」の意。δόξαν(評価、名声)に対して、主格的属格の Αἰμιλίου(アエミリウスの)と、関係の属格 τῆς ἐμπειρίας(経験についての)が二重にかかっている。
  6. §421ὡς ἐν τῇδε τῇ μάχῃ περὶ σωτηρίας κριθησομένους — 主節の動詞の目的語(意味上の主語である兵士たち)を修飾する、対格の未来受動分詞 κριθησομένους。接続詞 ὡς は、話者または主語の主観的な見込み(〜として、〜という覚悟で)を示す。

この箇所を引用する

アッピアノス, ハンニバル戦記 §419-421. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0551.tlg008.humanitext-grc2:419-421

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。