Humanitext Reader

ポリュビオス · 歴史 §34.1.1-34.1.18

地理学的方法と赤道居住論および六気候帯説

1244 / 1311 箇所 · ギリシア語

要旨

ポリュビオスの地理学的方法と彼の論考『赤道下の居住地について』における気候帯説が論じられる。彼は赤道付近が熱帯境界より温和であるとし、独自の6気候帯説を提唱する。

§34.1.1οἱ δʼ ἐν τῇ κοινῇ τῆς ἱστορίας γραφῇ χωρὶς ἀποδείξαντες τὴν τῶν ἠπείρων τοπογραφίαν, §34.1.2καθάπερ Ἔφορός τε ἐποίησε καὶ Πολύβιος. —
歴史の一般的記述の中で、諸大陸の地勢を別個に描き出した人々は、エフォロスやポリュビオスがそうしたように。
§34.1.3Πολύβιος φήσας περὶ τῶν Ἑλληνικῶν καλῶς μὲν Εὔδοξον, κάλλιστα δʼ Ἔφορον ἐξηγεῖσθαι περὶ κτίσεων, §34.1.4συγγενειῶν, μεταναστάσεων, ἀρχηγετῶν, ἡμεῖς δέ, φησί, τὰ νῦν ὄντα δηλώσομεν καὶ περὶ θέσεως τόπων καὶ διαστημάτων·
―― ポリュビオスは、ギリシアの事柄については、エウドクソスが立派に、エフォロスが最も見事に、創建について説明していると述べ、親族関係、移住、創設者について説明しているとし、「これに対して我々は、現在の状況を明らかにし、諸地域の位置や距離についても明らかにするつもりだ」と彼は言う。
§34.1.5τοῦτο γάρ ἐστιν οἰκειότατον χωρογραφίᾳ.
「それこそが、地理的記述に最もふさわしいことだからである。
§34.1.6ἀλλὰ μὴν σύγε, ὦ Πολύβιε, ὁ τὰς λαοδογματικὰς ἀποφάσεις περὶ τῶν διαστημάτων εἰσάγων οὐκ ἐν τοῖς ἔξω τῆς Ἑλλάδος μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς Ἑλληνικοῖς καὶ διδοῖς εὐθύνας τὰς μὲν Ποσειδωνίῳ, τὰς δʼ Ἀρτεμιδώρῳ, τὰς δʼ ἄλλοις πλείοσι. —
」しかしながら、ポリュビオスよ、あなたこそは、ギリシアの外部においてだけでなく、ギリシアの内部においても、距離に関する俗説的な判定を持ち込み、ある点ではポセイドニオスに、別の点ではアルテミドロスに、また別の点では他の多くの人々に釈明を迫られている者ではないか。
§34.1.7Πολύβιος οὖν ὁ ἱστοριογράφος πεπραγμάτευται βιβλίον, ὃ ἐπιγραφὴν ἔχει "περὶ τῆς ὑπὸ τὸν ἰσημερινὸν οἰκήσεωσ".
―― さて、歴史家ポリュビオスは、『赤道下の居住地について』という題名を持つ書物を著した。
αὕτη δέ ἐστιν ἐν μέσῃ τῇ διακεκαυμένῃ ζώνῃ.
この地は、熱帯の真ん中に位置している。
§34.1.8καί φησιν οἰκεῖσθαι τοὺς τόπους καὶ εὐκρατοτέραν ἔχειν τὴν οἴκησιν τῶν περὶ τὰ πέρατα τῆς διακεκαυμένης ζώνης κατοικούντων.
そして彼は、それらの地域には居住がなされており、その居住環境は、熱帯の境界付近に住む人々の環境よりも温和であると主張する。
καὶ ἃ μὲν ἱστορίας φέρει τῶν κατωπτευκότων τὰς οἰκήσεις καὶ ἐπιμαρτυρούντων τοῖς φαινομένοις, ἃ δὲ ἐπιλογίζεται ἐπὶ τῆς φυσικῆς περὶ τὸν ἥλιον ὑπαρχούσης κινήσεως.
そして、一方では、その居住地を実地に偵察し目撃された現象を証言する人々の報告を持ち出し、他方では、太陽が持つ自然の運行に基づいて推論を行っている。
§34.1.9ὁ γὰρ ἥλιος περὶ μὲν τοὺς τροπικοὺς κύκλους πολὺν ἐπιμένει χρόνον κατά τε τὴν πρόσοδον τὴν πρὸς αὐτοὺς καὶ τὴν ἀποχώρησιν, ὥστε σχεδὸν ἐφʼ ἡμέρας τετταράκοντα μένει πρὸς αἴσθησιν ἐπὶ τῶν τροπικῶν κύκλων.
というのも、太陽は回帰線の付近では、そこへの接近の際にも離脱の際にも長い時間を費やすため、感覚的にはほぼ四十日間にわたって回帰線の上にとどまるからである。
§34.1.10[διʼ ἣν αἰτίαν καὶ τὰ μεγέθη τῶν ἡμερῶν σχεδὸν ἐφʼ ἡμέρας μ# τὰ αὐτὰ διαμένει.
[この原因により、昼の長さもほぼ四十日間にわたって同じままである。
] ὅθεν ἐπιμονῆς γινομένης πρὸς τὰς οἰκήσεις τὰς κειμένας ὑπὸ τοὺς τροπικοὺς ἀνάγκη ἐκπυροῦσθαι τὴν οἴκησιν καὶ ἀοίκητον γίνεσθαι διὰ τὴν τοῦ καύματος ὑπερβολήν.
]それゆえ、回帰線の下に位置する居住地に対して太陽の滞留が生じるため、その地は酷暑の極みによって焼き尽くされ、居住不能になるのが必然である。
§34.1.11ἀπὸ δὲ τοῦ ἰσημερινοῦ κύκλου ταχείας συμβαίνει τὰς ἀποχωρήσεις γίνεσθαι.
他方、赤道からは、速やかな離脱が起こる。
[ὅθεν καὶ τὰ μεγέθη τῶν ἡμερῶν περὶ τὰς ἰσημερίας μεγάλας λαμβάνει τὰς παραυξήσεις.
[それゆえ、昼の長さも二分点の付近では大きな増減を示す。
] εὔλογον οὖν καὶ τὰς ὑπὸ τὸν ἰσημερινὸν κειμένας οἰκήσεις εὐκρατοτέρας ὑπάρχειν, ἐπιμονῆς μὲν οὐ γινομένης ἐπὶ τοῦ κατὰ κορυφὴν σημείου, ταχέως δὲ ἀποχωροῦντος τοῦ ἡλίου.
]したがって、天頂の点に滞留が生じることはなく、太陽が速やかに立ち去るため、赤道の下に位置する居住地のほうがより温和であることも道理にかなっている。
§34.1.12πάντες γὰρ οἱ μεταξὺ τῶν τροπικῶν κύκλων οἰκοῦντες παρὰ τὴν πάροδον ὁμοίως κεῖνται τοῦ ἡλίου· πλείονας δὲ χρόνους ἐπιμένει τοῖς περὶ τοὺς τροπικοὺς οἰκοῦσι.
なぜなら、回帰線の間に住む人々はすべて、太陽の通過に対して同様の配置にあるが、回帰線の付近に住む人々の上には太陽がより長い時間とどまるからである。
§34.1.13διʼ ἣν αἰτίαν εὐκρατοτέρας εἶναι συμβέβηκε τὰς ὑπὸ τὸν ἰσημερινὸν οἰκήσεις, αἵτινες κεῖνται ἐν μέσῃ τῇ διακεκαυμένῃ ζώνῃ, τῶν περὶ τὰ πέρατα τῆς διακεκαυμένης οἰκήσεων, αἵτινες ὑπὸ τοὺς τροπικοὺς κύκλους κεῖνται.
この理由により、熱帯の真ん中に位置する赤道下の居住地のほうが、回帰線の下に位置する熱帯の境界付近の居住地よりも温和になっているのである。
— Πολύβιος δὲ ποιεῖ ζώνας ἕξ, §34.1.14δύο μὲν τὰς τοῖς ἀρκτικοῖς ὑποπιπτούσας, δύο δὲ τὰς μεταξὺ τούτων τε καὶ τῶν τροπικῶν καὶ δύο τὰς μεταξὺ τούτων καὶ τοῦ ἰσημερινοῦ.
――他方、ポリュビオスは気候帯を六つに分けている、すなわち、極圏の下に位置するものが二つ、これらと回帰線の間にあるものが二つ、そしてこれらと赤道の間にあるものが二つである。
— ὁ δὲ Πολύβιος τοῦτο μὲν οὐκ εὖ, §34.1.15τὸ ποιεῖν τινας ζώνας τοῖς ἀρκτικοῖς διοριζομένας, δύο μὲν τὰς ὑποπιπτούσας αὐτοῖς, δύο δὲ τὰς μεταξὺ τούτων καὶ τῶν τροπικῶν.
―― しかしポリュビオスは、極圏によって画定される気候帯を設定し、その下に属するものを二つ、それらと回帰線の間のものを二つにしたが、これは良くない。
— εἰ δʼ, §34.1.16ὥσπερ Ἐρατοσθένης φησίν, ἡ ὑποπίπτουσα τῷ ἰσημερινῷ ἐστιν εὔκρατος, καθάπερ καὶ Πολύβιος ὁμοδοξεῖ — προστίθησι δʼ οὗτος καὶ διότι ὑψηλοτάτη ἐστί· διόπερ καὶ κατομβρεῖται, τῶν βορείων νεφῶν κατὰ τοὺς ἐτησίας ἐκεῖ τοῖς ἀναστήμασι προσπιπτόντων πλείστων — πολὺ κρεῖττον τρίτην εὔκρατον ταύτην ποιεῖν στενήν τινα, ἢ τὰς ὑπὸ τοῖς τροπικοῖς εἰσάγειν.
―― しかし、もしエラトステネスが言うように、赤道の下に位置する地域が温和であり、ポリュビオスもそれに同意しているなら――なお彼は、その地が極めて標高が高いため、エテシアン気流の時期に北方の雲がその高地に多く衝突し、そのため雨が多く降るのだという説明も付け加えているが――、この狭い帯を第三の温帯とするほうが、回帰線の下の地域を導入するよりもはるかに優れている。
— ἐνίσταται δʼ ὁ Ποσειδώνιος τῷ Πολυβίῳ, §34.1.17διότι φησὶ τὴν ὑπὸ τῷ ἰσημερινῷ οἴκησιν ὑψηλοτάτην. —
―― ポセイドニオスは、ポリュビオスが赤道の下の居住地を極めて標高が高いと主張していることに対して、異議を唱えている。
§34.1.18περὶ δὲ τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν πολλὴ διαφωνία τοῖς μετʼ αὐτὸν γέγονεν·
―― 彼らの後の人々の間では、それらの数について大きな見解の相違が生じた。
οἱ μὲν γὰρ ἓξ αὐτὰς εἶπον, ὡς Πολύβιος καὶ Ποσειδώνιος, τὴν διακεκαυμένην εἰς δύο διαιροῦντες.
ある人々は、ポリュビオスやポセイドニオスのように、熱帯を二つに分割して、それらを六つであると主張したからである。

語釈・文法注

  1. 34.1.1χωρὶς ἀποδείξαντες — 文法的な主動詞を欠いており、文の構造が途中で破綻したまま次の議論へ移行するアナーコルトン(文法的破格)を成している。
  2. 34.1.6διδοῖς εὐθύνας — アテナイの公職者が任期終了時に受けた会計監査(ウーテューナイ)の法制度に由来する「釈明・弁明を行う」という慣用表現であり、ここでは批判に対する弁明責任を追及されていることを意味する。
  3. 34.1.8ἃ μὲν ... ἃ δὲ — 他動詞 `φέρει`(持ち出す)および `ἐπιλογίζεται`(推論する)の直接目的語として機能する関係代名詞の中性複数対格で、「ある事柄については…を、また別の事柄については…を」と議論を対比的に分ける役割を持つ。
  4. 34.1.10μ# — 写本上の破損または混乱を示す箇所。文脈上、直前の節に現れる `τετταράκοντα`(四十)に対応し、数字の40を意味するギリシア文字 `μ'` であると推測されるため、訳文ではこれに従って解釈している。
  5. 34.1.16πολὺ κρεῖττον — 非人称表現 `κρεῖττον [ἐστί]`(より優れている)を主動詞とする構文。主語として後ろの不定詞句 `ποιεῖν...` が置かれ、`πολύ` は比較級を修飾する副詞(はるかに)として機能する。

この箇所を引用する

ポリュビオス, 歴史 §34.1.1-34.1.18. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0543.tlg001.humanitext-grc2:34.1.1-34.1.18

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。