Humanitext Reader

ポリュビオス · 歴史 §3.81.1-3.81.12

敵将の弱点を見抜く重要性とハンニバルの知略

240 / 1311 箇所 · ギリシア語

要旨

ハンニバルは、将軍の職能において敵将の本性や精神的弱点を見抜くことの決定的な重要性を、格闘技や船の舵手の比喩を用いて解説する。そして、この知略こそがフラミニウスに対する自らの作戦の成功の基礎であったと主張する。

§3.81.1ἐμφρόνως ἐλογίζετο ταῦτα καὶ πραγματικῶς·
彼はこれらのことを賢明かつ実際的に考えていた。
οὐ γὰρ εἰκὸς ἄλλως εἰπεῖν, ὡς εἴ τις οἴεται κυριώτερόν τι μέρος εἶναι στρατηγίας τοῦ γνῶναι τὴν προαίρεσιν καὶ φύσιν τοῦ τῶν ἐναντίων ἡγεμόνος, ἀγνοεῖ καὶ τετύφωται.
というのも、もし誰かが、将軍の職能において、敵の指導者の意図と本性について知ることよりも決定的な部分が何かあると考えるなら、その者は無知であり思い上がっている、と言うほかないからである。
§3.81.2καθάπερ γὰρ ἐπὶ τῶν κατʼ ἄνδρα καὶ ζυγὸν ἀγωνισμάτων δεῖ τὸν μέλλοντα νικᾶν συνθεωρεῖν πῶς δυνατὸν ἐφικέσθαι τοῦ σκοποῦ καὶ τί γυμνὸν ἢ ποῖον ἔξοπλον μέρος φαίνεται τῶν ἀνταγωνιστῶν, §3.81.3οὕτως χρὴ καὶ τοὺς ὑπὲρ τῶν ὅλων προεστῶτας σκοπεῖν οὐχ ὅπου τι τοῦ σώματος γυμνόν, ἀλλὰ ποῦ τῆς ψυχῆς εὐχείρωτόν τι παραφαίνεται τοῦ τῶν ἐναντίων ἡγεμόνος,
というのも、一対一や一列の闘技において、勝とうとする者は、どのようにして目標に達することが可能か、また対戦相手のどの部分が無防備に見えるか、あるいはどの部分の防具が不十分に見えるかを見極めねばならないが、同じように、全体の運命をあずかる指導者たちも、身体のどこが無防備であるかではなく、敵の指導者の魂のどこに、攻略しやすい脆弱さが見え隠れしているかを注視しなければならないからである。
§3.81.4ἐπειδὴ πολλοὶ μὲν διὰ ῥᾳθυμίαν καὶ τὴν σύμπασαν ἀργίαν οὐ μόνον τὰς κοινὰς πράξεις, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἰδίους καταπροΐενται βίους ἄρδην, §3.81.5πολλοὶ δὲ διὰ τὴν πρὸς τὸν οἶνον ἐπιθυμίαν οὐδʼ ὑπνῶσαι δύνανται χωρὶς ἀλλοιώσεως καὶ μέθης, §3.81.6ἔνιοι δὲ διὰ τὰς τῶν ἀφροδισίων ὁρμὰς καὶ τὴν ἐν τούτοις ἔκπληξιν οὐ μόνον πόλεις καὶ βίους ἀναστάτους πεποιήκασιν, ἀλλὰ καὶ τὸ ζῆν αὑτῶν ἀφῄρηνται μετʼ αἰσχύνης.
なぜなら、多くの者は、怠慢と全面的な怠惰によって、公の務めだけでなく、自らの私的な生活までも完全に台無しにしてしまうからであり、また多くの者は、ワインへの渇望のために、変調と泥酔なしには眠ることさえできないからであり、さらにある者たちは、性的な衝動とそれによる狂気によって、都市や生活を破滅に陥れただけでなく、自らの命をも恥辱のうちに失ってきたからである。
§3.81.7καὶ μὴν δειλία καὶ βλακεία κατʼ ἰδίαν μὲν αὐτοῖς ὄνειδος ἐπιφέρει τοῖς ἔχουσι, περὶ δὲ τὸν τῶν ὅλων ἡγεμόνα γενομένη κοινόν ἐστι καὶ μέγιστον συμπτωμάτων.
そして、臆病さと愚鈍さは、個人においてはそれを持つ者自身に不名誉をもたらすだけだが、全体の指導者において生じる場合には、公共の、かつ最大の災厄となる。
§3.81.8οὐ γὰρ μόνον ἀπράκτους ποιεῖ τοὺς ὑποταττομένους, πολλάκις δὲ καὶ κινδύνους ἐπιφέρει τοὺς μεγίστους τοῖς πεπιστευκόσι.
なぜなら、それは部下たちを無力にするだけでなく、しばしば、彼らを信頼した人々(あるいは背後にいる国・人々)に最大の危険をもたらすからである。
§3.81.9προπέτειά γε μὴν καὶ θρασύτης καὶ θυμὸς ἄλογος, ἔτι δὲ κενοδοξία καὶ τῦφος εὐχείρωτα μὲν τοῖς ἐχθροῖς, ἐπισφαλέστατα δὲ τοῖς φίλοις.
さらに、軽率さ、無謀さ、理性のない怒り、さらには虚栄心や傲慢さは、敵にとっては攻略しやすく、味方にとってはきわめて危険なものである。
πρὸς γὰρ πᾶσαν ἐπιβουλήν, ἐνέδραν, ἀπάτην ἕτοιμος ὅ γε τοιοῦτος.
なぜなら、そのような者は、あらゆる計略、伏兵、欺瞞に対して容易に嵌められてしまうからである。
§3.81.10διόπερ εἴ τις δύναιτο συννοεῖν τὰ περὶ τοὺς πέλας ἁμαρτήματα καὶ τῇδέ που προσιέναι τοῖς ὑπεναντίοις, ᾗ μάλιστα καὶ διʼ ὧν εὐχείρωτος ἔσθʼ ὁ προεστὼς τῶν πολεμίων, τάχιστʼ ἂν τῶν ὅλων κατακρατοίη.
したがって、もし他者の過失を理解し、敵の指導者が最も攻略しやすく、またどのような弱点によって攻略可能であるかという、まさにその点において敵に立ち向かうことができるなら、速やかに全体の主導権を握るであろう。
καθάπερ γὰρ νεὼς ἐὰν ἀφέλῃ τις τὸν κυβερνήτην, §3.81.11τὸ ὅλον αὐτανδρὶ σκάφος ὑποχείριον γίνεται τοῖς ἐχθροῖς, τὸν αὐτὸν τρόπον ἐὰν τὸν προεστῶτα [πόλεμον] δυνάμεως χειρώσηταί τις κατὰ τὰς ἐπιβολὰς καὶ συλλογισμούς, αὐτανδρὶ γίνεται πολλάκις κρατεῖν τῶν ἀντιταττομένων.
というのも、船から舵手を取り除くならば、乗組員ごと船全体が敵の手中に落ちるように、同じように、もし軍勢の指導者を、計略と推論によって制圧するなら、敵対する者たちを全員もろとも制圧することがしばしば可能になるからである。
§3.81.12ἃ δὴ καὶ τότε προϊδόμενος καὶ συλλογισάμενος Ἀννίβας περὶ τοῦ τῶν ἐναντίων ἡγεμόνος οὐ διεσφάλη τῆς ἐπιβολῆς.
まさにこれらのことを、当時ハンニバルは敵の指導者について予見し、推論していたので、彼の計画において失敗することはなかった。

語釈・文法注

  1. 3.81.1τοῦ γνῶναι — 不定詞 `γνῶναι` に冠詞の属格 `τοῦ` が付いたもので、比較級 `κυριώτερον` に対する比較の属格として機能している。「〜を知ることよりも(決定的な)」。
  2. 3.81.2ἔξοπλον — 形容詞 `ἔξοπλος`(不十分に武装した、防具を欠いた)の中性単数名詞化。ここでは武具で完全に覆われておらず、攻撃に対して脆弱な身体の部位を指す。
  3. 3.81.11αὐτανδρὶ — 「乗組員(男たち)ごと」を意味する副詞で、伝統的に船の拿捕に用いられる表現(`αὐτανδρὶ σκάφος`)を、ポピュビオスはここでは軍隊の制圧(`κρατεῖν τῶν ἀντιταττομένων`)という比喩的文脈にも並行して適用している。
  4. 3.81.11καὰ τὰς ἐπιβολὰς καὶ συλλογισμούς — 「(自らの)計画と判断によって」と取る。司令官の知的な行動(思考)が直接的な武力行使を伴わずに敵の指導者を出し抜く手段となることを示す。

この箇所を引用する

ポリュビオス, 歴史 §3.81.1-3.81.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0543.tlg001.humanitext-grc2:3.81.1-3.81.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。