§3.31.1ἔνιοι δὲ τῶν ἀκρίτως τὰ τοιαῦτα θεωμένων τάχʼ ἂν φήσαιεν ἡμᾶς οὐκ ἀναγκαίως ἐπὶ πλεῖον ἐξακριβοῦν τοὺς ὑπὲρ τῶν τοιούτων λόγους.
このような事柄を深く考えずに眺める人々のなかには、我々が必要以上に細かくこのようなことについての議論を究明している、と言い出す者がおそらくいるかもしれない。
§3.31.2ἐγὼ δʼ, εἰ μέν τις ὑπείληφεν πρὸς πᾶσαν περίστασιν αὐτάρκης ὑπάρχειν, καλὴν μέν, οὐκ ἀναγκαίαν δʼ ἴσως φήσαιμʼ ἂν εἶναι τὴν τῶν προγεγονότων ἐπιστήμην·
これに対して私は、もし誰かがあらゆる事態に対して自分自身だけで自足していると想定しているならば、過去の出来事に関する知識は、好ましいものではあるが、おそらく必要ではない、と言うであろう。
§3.31.3εἰ δὲ μηδεὶς ἂν μήτε περὶ τῶν κατʼ ἰδίαν μήτε περὶ τῶν κοινῶν τολμήσαι τοῦτʼ εἰπεῖν ἄνθρωπος ὢν διὰ τό, κἂν κατὰ τὸ παρὸν εὐτυχῇ, τήν γε περὶ τοῦ μέλλοντος ἐλπίδα μηδὲν ἂν ἐκ τῶν νῦν παρόντων εὐλόγως βεβαιώσασθαι μηδένα τῶν νοῦν ἐχόντων, οὐ μόνον καλήν, §3.31.4ἔτι δὲ μᾶλλον ἀναγκαίαν εἶναί φημι διὰ ταῦτα τὴν τῶν παρεληλυθότων ἐπίγνωσιν.
しかし、もし人間である以上、私事に関しても公事に関しても、誰もそのようなことをあえて言う勇気を持たないならば――なぜなら、現在たとえ順調であっても、理知ある者のうち誰一人として、現在ある状況から未来への希望を合理的に保証することなどできないからであるが――、単に好ましいだけではなく、それゆえにこそ、過去の出来事を知ることは、なおいっそう必要不可欠であると私は主張する。
§3.31.5πῶς γὰρ ἂν εἴτʼ αὐτὸς ἀδικούμενός τις ἢ τῆς πατρίδος ἀδικουμένης βοηθοὺς εὕροι καὶ συμμάχους, εἴτε κτήσασθαί τι καὶ προκατάρξασθαι σπουδάζων τοὺς συνεργήσοντας αὐτῷ παρορμήσαι πρὸς τὰς ἐπιβολάς;
というのも、自分自身が不義を被るか、あるいは祖国が不義を被るにせよ、どうやって救援者や同盟者を見出すことができようか。 あるいは、何かを獲得しよう、あるいは先手を打とうと努める際に、どうやって自らの計画に協力してくれる者たちを奮起させることができようか。
§3.31.6πῶς δʼ ἂν εὐδοκούμενος τοῖς ὑποκειμένοις τοὺς βεβαιώσοντας τὴν αὐτοῦ προαίρεσιν καὶ διαφυλάξοντας τὴν κατάστασιν παροξύναι δικαίως, εἰ μηδὲν εἰδείη τῆς τῶν προγεγονότων περὶ ἑκάστους ὑπομνήσεως;
また、現状に満足しているとして、自らの志を固く支持し、既存の体制を守ってくれるはずの者たちに、どうやって正当に呼びかけることができようか。 もし彼ら各自に関する過去の出来事の記憶を何一つ知らないとしたら。
§3.31.7πρὸς μὲν γὰρ τὸ παρὸν ἀεί πως ἁρμοζόμενοι καὶ συνυποκρινόμενοι τοιαῦτα καὶ λέγουσι καὶ πράττουσι πάντες ὥστε δυσθεώρητον εἶναι τὴν ἑκάστου προαίρεσιν καὶ λίαν ἐν πολλοῖς ἐπισκοτεῖσθαι τὴν ἀλήθειαν.
というのも、人々は常に現在の状況に適応し、かつ猫をかぶるものであるから、誰もがそのような言動をとるため、一人一人の真意を見極めることは困難であり、多くの場合において真実は大いに覆い隠されてしまうのである。
§3.31.8τὰ δὲ παρεληλυθότα τῶν ἔργων, ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων λαμβάνοντα τὴν δοκιμασίαν, ἀληθινῶς ἐμφαίνει τὰς ἑκάστων αἱρέσεις καὶ διαλήψεις καὶ δηλοῖ παρʼ οἷς μὲν χάριν, εὐεργεσίαν, βοήθειαν ἡμῖν ὑπάρχουσαν, παρʼ οἷς δὲ τἀναντία τούτων.
これに対し、過去の行いは、事実そのものから吟味を受けるため、人々の真の選択や意図をありのままに示し、誰の側に我々に対する感謝や恩義、あるいは援助が期待できるのか、また誰の側にその反対のものが存在するのかを明らかにする。
§3.31.9ἐξ ὧν καὶ τὸν ἐλεήσοντα καὶ τὸν συνοργιούμενον, ἔτι δὲ τὸν δικαιώσοντα, πολλάκις καὶ ἐπὶ πολλῶν εὑρεῖν ἔστιν.
これらから、同情してくれる者、ともに怒ってくれる者、さらには我々を正当と認めてくれる者を、しばしば、多くの事例において見出すことができるのである。
§3.31.10ἅπερ ἔχει μεγίστας ἐπικουρίας καὶ κοινῇ καὶ κατʼ ἰδίαν πρὸς τὸν ἀνθρώπινον βίον.
そしてこのことは、公私を問わず、人間の生にとって極めて大きな助けとなる。
§3.31.11διόπερ οὐχ οὕτως ἐστὶ φροντιστέον τῆς αὐτῶν τῶν πράξεων ἐξηγήσεως οὔτε τοῖς γράφουσιν οὔτε τοῖς ἀναγινώσκουσιν τὰς ἱστορίας, ὡς τῶν πρότερον καὶ τῶν ἅμα καὶ τῶν ἐπιγινομένων τοῖς ἔργοις.
それゆえ、歴史を執筆する者にとっても、あるいはそれを読む者にとっても、出来事そのものの叙述に対して、それに先立つこと、同時に起こること、そしてその後に生じることに対してほどには、気を配るべきではない。
§3.31.12ἱστορίας γὰρ ἐὰν ἀφέλῃ τις τὸ διὰ τί καὶ πῶς καὶ τίνος χάριν ἐπράχθη τὸ πραχθὲν καὶ πότερον εὔλογον ἔσχε τὸ τέλος, τὸ καταλειπόμενον αὐτῆς ἀγώνισμα μὲν μάθημα δʼ οὐ γίνεται,
なぜなら、もし歴史から、行われた事柄が「なぜ」「どのように」「何の目的で」行われたのかという点や、その結末が道理にかなったものであったかどうかを剥ぎ取るならば、その後に残るものは、見せ物にはなっても、学びにはならないからである。
§3.31.13καὶ παραυτίκα μὲν τέρπει, πρὸς δὲ τὸ μέλλον οὐδὲν ὠφελεῖ τὸ παράπαν.
そしてそれは、その瞬間には楽しませてくれるが、未来に対しては全く何の役にも立たないのである。