§3.31.1ἔνιοι δὲ τῶν ἀκρίτως τὰ τοιαῦτα θεωμένων τάχʼ ἂν φήσαιεν ἡμᾶς οὐκ ἀναγκαίως ἐπὶ πλεῖον ἐξακριβοῦν τοὺς ὑπὲρ τῶν τοιούτων λόγους.
이러한 일들을 분별없이 바라보는 이들 중 일부는 우리가 그러한 사안들에 관한 논의를 불필요하게 지나칠 정도로 정밀하게 탐구하고 있다고 말할지도 모른다.
§3.31.2ἐγὼ δʼ, εἰ μέν τις ὑπείληφεν πρὸς πᾶσαν περίστασιν αὐτάρκης ὑπάρχειν, καλὴν μέν, οὐκ ἀναγκαίαν δʼ ἴσως φήσαιμʼ ἂν εἶναι τὴν τῶν προγεγονότων ἐπιστήμην·
그러나 나는, 만약 누군가가 모든 상황에 대해 자기 자신이 자족적이라고 생각한다면, 지나간 일들에 대한 지식은 훌륭한 것이기는 하나 아마도 필수적이지는 않다고 말할 것이다.
§3.31.3εἰ δὲ μηδεὶς ἂν μήτε περὶ τῶν κατʼ ἰδίαν μήτε περὶ τῶν κοινῶν τολμήσαι τοῦτʼ εἰπεῖν ἄνθρωπος ὢν διὰ τό, κἂν κατὰ τὸ παρὸν εὐτυχῇ, τήν γε περὶ τοῦ μέλλοντος ἐλπίδα μηδὲν ἂν ἐκ τῶν νῦν παρόντων εὐλόγως βεβαιώσασθαι μηδένα τῶν νοῦν ἐχόντων, οὐ μόνον καλήν, §3.31.4ἔτι δὲ μᾶλλον ἀναγκαίαν εἶναί φημι διὰ ταῦτα τὴν τῶν παρεληλυθότων ἐπίγνωσιν.
하지만 인간인 이상 사적인 일에서나 공적인 일에서나 감히 이렇게 말할 수 있는 사람이 아무도 없다면—왜냐하면 현재 아무리 순탄할지라도 지각이 있는 사람이라면 누구도 지금의 상황으로부터 미래에 대한 희망을 합리적으로 확증할 수 없기 때문인데—, 단지 훌륭할 뿐만 아니라 이러한 이유들 때문에 지나간 일들에 대한 지식은 더욱 필수적인 것이라고 나는 주장한다.
§3.31.5πῶς γὰρ ἂν εἴτʼ αὐτὸς ἀδικούμενός τις ἢ τῆς πατρίδος ἀδικουμένης βοηθοὺς εὕροι καὶ συμμάχους, εἴτε κτήσασθαί τι καὶ προκατάρξασθαι σπουδάζων τοὺς συνεργήσοντας αὐτῷ παρορμήσαι πρὸς τὰς ἐπιβολάς;
자기 자신이 부당한 일을 당하든 혹은 조국이 부당한 일을 당하든 간에, 어떻게 원조자들과 동맹자들을 찾아낼 수 있겠으며, 혹은 무언가를 획득하고 선수를 치고자 노력할 때 어떻게 자신의 계획에 협력할 자들을 고무시킬 수 있겠는가?
§3.31.6πῶς δʼ ἂν εὐδοκούμενος τοῖς ὑποκειμένοις τοὺς βεβαιώσοντας τὴν αὐτοῦ προαίρεσιν καὶ διαφυλάξοντας τὴν κατάστασιν παροξύναι δικαίως, εἰ μηδὲν εἰδείη τῆς τῶν προγεγονότων περὶ ἑκάστους ὑπομνήσεως;
또한 현재 조건에 만족하고 있다 하더라도, 각자에 관한 과거의 일들에 대한 기억을 전혀 알지 못한다면, 어떻게 자신의 뜻을 공고히 하고 기존 체제를 수호해 줄 자들을 정당하게 격려할 수 있겠는가?
§3.31.7πρὸς μὲν γὰρ τὸ παρὸν ἀεί πως ἁρμοζόμενοι καὶ συνυποκρινόμενοι τοιαῦτα καὶ λέγουσι καὶ πράττουσι πάντες ὥστε δυσθεώρητον εἶναι τὴν ἑκάστου προαίρεσιν καὶ λίαν ἐν πολλοῖς ἐπισκοτεῖσθαι τὴν ἀλήθειαν.
왜냐하면 사람들은 항상 현재 상황에 맞추어 연기를 하듯이 말하고 행동하므로, 각자의 진의를 파악하기는 어렵고 많은 경우에 진실이 크게 가려지기 때문이다.
§3.31.8τὰ δὲ παρεληλυθότα τῶν ἔργων, ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων λαμβάνοντα τὴν δοκιμασίαν, ἀληθινῶς ἐμφαίνει τὰς ἑκάστων αἱρέσεις καὶ διαλήψεις καὶ δηλοῖ παρʼ οἷς μὲν χάριν, εὐεργεσίαν, βοήθειαν ἡμῖν ὑπάρχουσαν, παρʼ οἷς δὲ τἀναντία τούτων.
반면에 지나간 행동들은 사실 자체로부터 검증을 받기 때문에, 각자의 참된 선택과 의도를 있는 그대로 보여주며, 우리에게 누구로부터 감사와 은혜, 원조를 기대할 수 있고 누구로부터 그 반대의 것을 보게 되는지를 명백히 밝혀준다.
§3.31.9ἐξ ὧν καὶ τὸν ἐλεήσοντα καὶ τὸν συνοργιούμενον, ἔτι δὲ τὸν δικαιώσοντα, πολλάκις καὶ ἐπὶ πολλῶν εὑρεῖν ἔστιν.
이로부터 동정해 줄 사람, 함께 분노해 줄 사람, 더 나아가 우리를 정당하다고 인정해 줄 사람을 여러 부류와 많은 사례 속에서 찾아낼 수 있는 것이다.
§3.31.10ἅπερ ἔχει μεγίστας ἐπικουρίας καὶ κοινῇ καὶ κατʼ ἰδίαν πρὸς τὸν ἀνθρώπινον βίον.
그리고 이러한 것들은 공적으로나 사적으로나 인간의 삶에 가장 큰 도움이 된다.
§3.31.11διόπερ οὐχ οὕτως ἐστὶ φροντιστέον τῆς αὐτῶν τῶν πράξεων ἐξηγήσεως οὔτε τοῖς γράφουσιν οὔτε τοῖς ἀναγινώσκουσιν τὰς ἱστορίας, ὡς τῶν πρότερον καὶ τῶν ἅμα καὶ τῶν ἐπιγινομένων τοῖς ἔργοις.
그러므로 역사를 기록하는 이들이나 읽는 이들 모두 사건 자체의 서술보다는, 그 사건의 이전과 동시, 그리고 그 이후에 일어난 일들에 더 많은 신경을 써야 한다.
§3.31.12ἱστορίας γὰρ ἐὰν ἀφέλῃ τις τὸ διὰ τί καὶ πῶς καὶ τίνος χάριν ἐπράχθη τὸ πραχθὲν καὶ πότερον εὔλογον ἔσχε τὸ τέλος, τὸ καταλειπόμενον αὐτῆς ἀγώνισμα μὲν μάθημα δʼ οὐ γίνεται,
만약 역사에서 ‘왜’, ‘어떻게’, ‘무엇 때문에’ 그 일이 행해졌는지, 그리고 그 결과가 합리적이었는지 여부를 제거해 버린다면, 역사에 남는 것은 구경거리는 될지언정 배움은 되지 못하기 때문이다.
§3.31.13καὶ παραυτίκα μὲν τέρπει, πρὸς δὲ τὸ μέλλον οὐδὲν ὠφελεῖ τὸ παράπαν.
그것은 당장은 즐거움을 줄지 몰라도, 미래에 대해서는 전혀 아무런 유익도 주지 못한다.