Humanitext Reader

ポリュビオス · 歴史 §10.40.1-10.40.12

スキピオの王の称号の辞退と度量

686 / 1311 箇所 · ギリシア語

要旨

プブリウスがカルタゴ軍陣営の捕虜を処置した際、イベリア人から「王」と呼ばれたものの、これを拒んで「将軍」と呼ぶよう命じた逸話を紹介し、彼の類稀なる謙虚さと偉大な器を称賛する。

§10.40.1εἰς δὲ τὴν ἐπαύριον συναθροίσας τὸ τῶν αἰχμαλώτων πλῆθος, ὧν ἦσαν πεζοὶ μὲν εἰς μυρίους, ἱππεῖς δὲ πλείους δισχιλίων, ἐγίνετο περὶ τὴν τούτων οἰκονομίαν.
翌日、彼は捕虜の群衆を集めたが、その内訳は歩兵が約一万人、騎兵が二千人以上であり、これらの処置に取りかかった。
§10.40.2τῶν δʼ Ἰβήρων ὅσοι κατὰ τοὺς προειρημένους τόπους Καρχηδονίοις τότε συνεμάχουν, ἧκον ἐγχειρίζοντες σφᾶς αὐτοὺς εἰς τὴν Ῥωμαίων πίστιν, κατὰ δὲ τὰς ἐντεύξεις βασιλέα προσεφώνουν τὸν Πόπλιον.
前述の地域で当時カルタゴ人と同盟していたイベリア人たちは、次々とやって来てはローマの信義に身を委ね、会談の際にはプブリウスを「王」と呼んだ。
§10.40.3πρῶτον μὲν οὖν ἐποίησε τοῦτο καὶ προσεκύνησε πρῶτος Ἐδεκών, μετὰ δὲ τοῦτον οἱ περὶ τὸν Ἀνδοβάλην.
まず最初にエデコンがこれを行い、彼が最初にひれ伏して拝礼し、彼の後にアンドバレスとその一派が続いた。
τότε μὲν οὖν ἀνεπιστάτως αὐτὸν παρέδραμε τὸ ῥηθέν·
その時は、この言葉は特に注意されることなく彼を通り過ぎた。
§10.40.4μετὰ δὲ τὴν μάχην ἁπάντων βασιλέα προσφωνούντων, εἰς ἐπίστασιν ἤγαγε τὸν Πόπλιον τὸ γινόμενον.
しかし、戦闘の後に誰もが彼を「王」と呼ぶにおよんで、この事態はプブリウスに注意を促すことになった。
§10.40.5διὸ καὶ συναθροίσας τοὺς Ἴβηρας βασιλικὸς μὲν ἔφη βούλεσθαι καὶ λέγεσθαι παρὰ πᾶσι καὶ ταῖς ἀληθείαις ὑπάρχειν, βασιλεύς γε μὴν οὔτʼ εἶναι θέλειν οὔτε λέγεσθαι παρʼ οὐδενί.
そのため、彼はイベリア人たちを集めて、自分は王にふさわしい心構えを持ち、すべての人にそう呼ばれ、実際にそうでありたいと思うが、王自体にはなりたいとも思わないし、誰からもそう呼ばれたくもない、と言った。
ταῦτα δʼ εἰπὼν παρήγγειλε στρατηγὸν αὑτὸν προσφωνεῖν.
そして、このように言った後、自分を「将軍」と呼ぶように命じた。
§10.40.6ἴσως μὲν οὖν καὶ τότε δικαίως ἄν τις ἐπεσημήνατο τὴν μεγαλοψυχίαν τἀνδρός, ᾗ κομιδῇ νέος ὢν καὶ τῆς τύχης αὐτῷ συνεκδραμούσης ἐπὶ τοσοῦτον ὥστε πάντας τοὺς ὑποταττομένους ἐξ αὑτῶν ἐπί τε ταύτην κατενεχθῆναι τὴν διάληψιν καὶ τὴν ὀνομασίαν, ὅμως ἐν ἑαυτῷ διέμεινε καὶ παρῃτεῖτο τὴν τοιαύτην ὁρμὴν καὶ φαντασίαν.
おそらく当時においても、この男の器の大きさは誰しも正当に称賛したであろう。 きわめて若く、幸運が彼とともにどこまでも並走したため、服属した人々すべてが自発的にこのような見解と呼称を抱くに至ったにもかかわらず、彼は己を見失わず、そのような衝動や虚栄を退けたのだから。
§10.40.7πολὺ δὲ μᾶλλον ἄν τις θαυμάσειε τὴν ὑπερβολὴν τῆς περὶ τὸν ἄνδρα μεγαλοψυχίας, βλέψας εἰς τοὺς ἐσχάτους τοῦ βίου καιρούς, ἡνίκα πρὸς τοῖς κατὰ τὴν Ἰβηρίαν ἔργοις κατεστρέψατο μὲν Καρχηδονίους, καὶ τὰ πλεῖστα καὶ κάλλιστα μέρη τῆς Λιβύης ἀπὸ τῶν Φιλαίνου βωμῶν ἕως Ἡρακλείων στηλῶν ὑπὸ τὴν τῆς πατρίδος ἐξουσίαν ἤγαγε, κατεστρέψατο δὲ τὴν Ἀσίαν καὶ τοὺς τῆς Συρίας βασιλεῖς, καὶ τὸ κάλλιστον καὶ μέγιστον μέρος τῆς οἰκουμένης ὑπήκοον ἐποίησε Ῥωμαίοις, ἔλαβε δὲ καιροὺς εἰς τὸ περιποιήσασθαι δυναστείαν βασιλικὴν ἐν οἷς ἐπιβάλοιτο καὶ βουληθείη τόποις τῆς οἰκουμένης.
しかし、その生涯の最後の時期に目を向ければ、この男の並外れた器の大きさにはるかに深く感嘆することになるだろう。 その時、彼はイベリアでの業績に加えて、カルタゴ人を征服し、フィライノスの祭壇からヘラクレスの柱に至るリビアの最も広大で優れた地域を祖国の権威のもとに置き、アジアとシリアの王たちを屈服させ、世界の最も美しく最大の地域をローマ人の服属下に置き、世界の自分が望み意図したどのような場所においても、王としての支配権を手に入れる好機を得ていたのであるから。
§10.40.8ταῦτα γὰρ οὐ μόνον ἀνθρωπίνην φύσιν, ἀλλὰ καὶ θειοτέραν, εἰ θέμις εἰπεῖν, ὑπερφρονεῖν ἂν ἐποίησεν.
なぜなら、これらのことは人間の本性のみならず、もし言うことが許されるなら、神に近い本性でさえも、傲慢にさせたであろうからだ。
§10.40.9Πόπλιος δὲ τοσοῦτον ὑπερέθετο μεγαλοψυχίᾳ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους ὡς οὗ μεῖζον ἀγαθὸν εὔξασθαί τις τοῖς θεοῖς οὐ τολμήσειε, λέγω δὲ βασιλείας, τοῦτʼ ἐκεῖνος πολλάκις ὑπὸ τῆς τύχης αὐτῷ δεδομένον ἀπηξίωσε, καὶ περὶ πλείονος ἐποιήσατο τὴν πατρίδα καὶ τὴν ταύτης πίστιν τῆς περιβλέπτου καὶ μακαριστῆς βασιλείας.
しかしプブリウスは、神々にそれ以上の恩恵を祈り願うことなど誰もあえてしないほどの大いなるもの――すなわち王権であるが――それを、幸運によって幾度も自分に差し出されたにもかかわらず、自分にはふさわしくないと退け、誰もが羨む幸福な王権よりも、祖国とそれに対する信義をより重んじたという点において、その器の大きさにおいて他のすべての人々をはるかに凌駕していた。
§10.40.10πλὴν τότε γε διαλέξας ἐκ τῶν αἰχμαλώτων τοὺς Ἴβηρας, τούτους μὲν ἀπέλυσε χωρὶς λύτρων πάντας εἰς τὰς ἑαυτῶν πατρίδας, τῶν δʼ ἵππων τριακοσίους κελεύσας ἐκλέξαι τοῖς περὶ τὸν Ἀνδοβάλην τοὺς λοιποὺς διέδωκε τοῖς ἀνίπποις.
ともあれ、その時彼は捕虜の中からイベリア人たちを選び出し、彼ら全員を身代金なしでそれぞれの故郷へと解放し、アンドバレスの一行には馬を三百頭選ぶよう命じ、残りの馬を騎馬を持たない兵たちに分配した。
§10.40.11καὶ τὸ λοιπὸν ἤδη μεταλαβὼν τὴν τῶν Καρχηδονίων στρατοπεδείαν διὰ τὴν τῶν τόπων εὐφυΐαν, αὐτὸς μὲν ἔμενε καραδοκῶν τοὺς καταλειπομένους τῶν Καρχηδονίων στρατηγούς, ἐπὶ δὲ τὰς ὑπερβολὰς τῶν Πυρηναίων ὀρέων ἐξαπέστειλε τοὺς τηρήσοντας τὸν Ἀσδρούβαν.
そして、その後は地勢の良さからカルタゴ軍の陣営に移動し、自らはそこに留まって残されたカルタゴの将軍たちの動向を注視する一方、ピレネー山脈の峠道にはハスドルバルを監視する者たちを派遣した。
§10.40.12μετὰ δὲ ταῦτα, τῆς ὥρας ἤδη συναπτούσης, ἀνεχώρησε μετὰ τῆς δυνάμεως εἰς Ταρράκωνʼ, ἐν τούτοις τοῖς τόποις ποιεῖσθαι τὴν παραχειμασίαν.
その後、すでに冬の季節が近づいていたため、彼は軍勢を率いてタラコへと退き、この地域で冬営に入ることにした。

語釈・文法注

  1. 10.40.5βασιλικός — 形容詞 βασιλικός(「王にふさわしい、王者のような」)と名詞 βασιλεύς(「王」)の対比。プブリウスは王のような気高い心構えを持つことは望む(βασιλικός)が、専制を想起させる王という地位や呼称(βασιλεύς)自体はローマ人としての立場から明確に拒否している。
  2. 10.40.6ἐπεσημήνατο — 小辞 ἄν を伴う直説法過去形 ἐπεσημήνατο は、過去における潜在・推量(「〜したであろう」)を表す。また、関係代名詞の与格形 ᾗ はここでは先行する記述全体に対する理由(「〜というのも……だからである」)を導く。
  3. 10.40.7ἐν οἷς ἐπιβάλοιτο καὶ βουληθείη τόποις — 関係節中に先行詞 τόποις が引き込まれた(先行詞の抱合)構造。「自分が(手中に収めようと)企て、また望んだ世界のどのような場所においてであれ」という意味になる。
  4. 10.40.9ὡς οὗ μεῖζον ἀγαθὸν εὔξασθαί τις τοῖς θεοῖς οὐ τολμήσειε — ὡς + 希求法(τολμήσειε)は程度・結果(「〜ほどに」)を表す。関係代名詞 οὗ は比較の属格であり、後続の比較級 μεῖζον(「より大きな」)にかかる。

この箇所を引用する

ポリュビオス, 歴史 §10.40.1-10.40.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0543.tlg001.humanitext-grc2:10.40.1-10.40.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。