§61πλειόνων καὶ οὐδὲ τούτων ἀρκούντων, ἀλλὰ κεκενωμένων μὲν τῶν πανταχοῦ ταμιείων, ἀεὶ δὲ μείζονος ὄντος τοῦ περὶ τοῦ μέλλοντος φόβου, οὐ τοῦ πλείονος ἐδεήθη οὐδʼ ἐζήτησεν οὐδὲ διὰ χρήματα κακὸς ἐγένετο, ἀλλʼ ἀνῆκε καὶ ἐπεκούφισεν, οὐ μόνον δικαιότατος, ἀλλὰ καὶ φιλανθρωπότατος βασιλέων περὶ ταῦτα γενόμενος.
課された税がより多くなり、それでもなお十分ではなく、いたるところの国庫が空になり、将来についての恐怖が常に増大する中で、彼はさらなる富を必要とせず、求めもしなかったし、金銭のために邪悪になることもなかった。 むしろ税を免除し、軽減した。 これらの点において、王たちの中で最も公正であるだけでなく、最も人道的な者となったのである。
καὶ τοιοῦτος μὲν εἰς χρήματα.
金銭に関してはこのような人物であった。
τὴν δὲ πρὸς τὰς δίκας δικαιοσύνην καὶ φιλανθρωπίαν τίς ἂν ἀξίως ἐπαινέσειε;
では、裁判に関する彼の正義と人道精神を、誰がふさわしく賞賛しえようか。
τίς γὰρ Ῥαδάμανθυς ἢ τίς Αἰακὸς οὕτω δίκαιον ἑαυτὸν πρὸς ἅπαντα δικαστὴν διεφύλαξε;
いかなるラダマンテュスや、いかなるアイアコスが、あらゆることに対して、これほど自分を公正な裁判官として保ちえただろうか。
μᾶλλον δὲ τὸ μὲν δίκαιον οὐκ ἀεὶ οὐδὲ πανταχῆ φιλάνθρωπον, ὁ δὲ τὸ μὲν δίκαιον ἀκριβῶς οἶδεν, ὡς αὐτὸς νομοθέτης ὢν καὶ εὑρετὴς αὐτοῦ, οὐδὲν δὲ ἔξω τοῦ δικαίου ποιῶν, ὅμως αὐτῷ τούτῳ βεβαιοῖ τὴν φιλανθρωπίαν, ὥστε δικαιοσύνης τὴν ἀκριβεστάτην ταυτὸν δύνασθαι φιλανθρωπίᾳ τῇ καθαρωτάτῃ.
むしろ、正義というものは常に、あるいはどこでも人道的であるとは限らないが、彼は正義を正確に知っており、彼自身がその立法者であり発見者であるかのように、正義から外れたことを何一つ行わないものの、まさにそのことによって自らの人道精神を確固たるものにしている。 その結果、最も厳格な正義が、最も純粋な人道精神と同一の力を持つことができるほどである。
τούτου δὲ αἴτιον ὅτι οὐκ εἰς ἑτέρους ὁρῶν ἑρμηνέας οὕτω λαμβάνει τὸ δίκαιον, ἀλλʼ αὐτὸς ἔχων ἐκ παιδείας τῶν ὡς ἀληθῶς καλῶν καὶ τῶν ἀγαθῶν ἐπιστήμην τὴν ἀπὸ τῶν νόμων ἐμπειρίαν προσειληφὼς, ὥστε μή τι τῶν γεγραμμένων διαφεύγειν αὐτὸν, οὕτως τὰς κρίσεις ποιεῖται περὶ πάντων.
この原因は、彼が他の解釈者たちに目を向けてこのように正義を理解するのではなく、自ら教育を通じて真に美しく善いことの知識を有し、かつ法律からの経験をも獲得しており、書かれたものの何一つ彼から逃れることがないため、このようにすべての人について裁判を行うことにある。
οὐδεὶς γοῦν ἔστιν ὅστις οὐ τῶν δικαίων ἀπῆλθε τυχὼν, οὐδʼ ἐμέμψατο τῶν κριθέντων ἐπʼ αὐτοῦ, οὔτε διώκων ἡττηθεὶς οὔτε φεύγων ἁλοὺς, ἀλλὰ στέργοντες ἀμφότεροι καὶ προσκυνοῦντες ἀπέρχονται, καὶ τὴν αὐτὴν ψῆφον περὶ τῶν ἐγνωσμένων ὅ τε ἡττηθεὶς καὶ ὁ νικήσας φέρει.
実際、自らの正当な扱いを得ずに立ち去った者は一人もおらず、彼の前で裁かれた者の中で、訴追して敗訴した者も、被告として有罪になった者も、だれも不満を抱かなかった。 むしろ、双方が満足し、敬意を表して立ち去り、敗訴した者も勝訴した者も、下された判決に対して同じ一票を投じるのである。
κἂν ἄρα συμβῇ τισι τὴν τιμωρίαν ὑποσχεῖν, οὐ τὸ παθεῖν καὶ δοῦναι δίκην δεινὸν νομίζουσιν, ἀλλὰ μὴ μείζω προσπαθεῖν κέρδος τίθενται·
そして、もしある人々が罰を受けることになっても、彼らは苦痛を受け、罰を支払うことを恐ろしいこととは見なさず、むしろそれ以上の罰を受けないことを利益と考えるのである。
οὐ γὰρ μῖσος αὐτῷ τῶν δεδρακότων αἱ τιμωρίαι δύνανται, ἀλλὰ παιδείαν, μάλιστα μὲν, εἴ πως οἷόν τε, καὶ αὐτῶν, εἰ δὲ μὴ, τῶν ἀκουσομένων.
なぜなら、彼にとって罰は、罪を犯した者たちへの憎しみをもたらすのではなく、何よりも可能であれば彼ら自身の、そうでなければそれを聞く者たちの教育をもたらすからである。
εἰ δʼ αὖ τὸ φιλέλληνα εἶναι καλὸν καὶ πρέπον βασιλεῖ, τῷ προσήκων ὁ ἔπαινος οὕτως;
さらに、もしギリシア人を愛することが王にとって美しく、ふさわしいことであるなら、この賛辞は誰にこれほどふさわしいだろうか。
οὕτω γὰρ σφόδρα φιλέλλην ἐστὶν §62ὁ βασιλεὺς καὶ τοσοῦτον αὐτῷ περίεστι τούτου τοῦ καλοῦ ὥστε ἠμελημένης τῆς τῶν Ἑλλήνων παιδείας καὶ καταπεφρονημένης, ἀνῃρημένων δὲ τῶν ἐπʼ αὐτῇ τιμῶν, παρεωσμένου δὲ καὶ ἐν οὐδενὸς ὄντος μέρει παντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ, οὐκ ἠμέλησεν ὁ βασιλεὺς, ἀλλὰ πρὸς ταῖς ὑπαρχούσαις τιμαῖς καὶ ἄλλας προσέθηκε.
なぜなら、それほどまでに強く王は親ギリシア的であり、彼にこの美徳が豊かに備わっているため、ギリシアの教育が無視され軽蔑され、それに対する栄誉が奪われ、ギリシア的なものすべてが脇に押しやられて価値のないものとされていたときに、王は無視せず、既存の栄誉に加えてさらに他の栄誉をも付け加えたからである。
καὶ περὶ μὲν δικαιοσύνης τοσαῦτα.
正義についてはこれくらいにしよう。
φιλανθρωπία γε μὴν τίς μείζων ταύτης καὶ φανερωτέρα;
しかし、これより大きく、またこれより明らかな人道精神があるだろうか。
ᾗ κατεπτηχὸς ἅπαν τὸ ὑπήκοον καὶ ὑπὸ φόβου δεδουλωμένον, πολλῶν τῶν κατηκόων περιιόντων καὶ ὠτακουστούντων κατὰ πάσας τὰς πόλεις εἴ τις φθέγξαιτό τι, ἐλεύθερον δὲ οὐδὲν οὔτε φρονῆσαί τι οὔτε εἰπεῖν οἷόν τε ὂν, ἀνῃρημένης τῆς σώφρονος καὶ δικαίας παρρησίας, τρέμοντος δὲ ἑκάστου σκιὰν, ἀπήλλαξε τοῦ φόβου τούτου καὶ ἠλευθέρωσε τὰς ἁπάντων ψυχὰς, ἐντελῆ καὶ ὁλόκληρον ἀποδοὺς τὴν ἐλευθερίαν αὐτοῖς.
これによって、かつてはすべての臣民が畏縮し、恐怖によって奴隷化されており、多くの密告者がすべての都市を巡回し、誰かが何かを口にしないかと盗み聞きし、自由なことを考えたり言ったりすることが全く不可能であり、思慮深く公正な言論の自由が失われ、各人が自分の影にさえ怯えていたのを、彼はこの恐怖から彼らを解放し、すべての人の魂を自由にし、彼らに完全で損なわれていない自由を返したのである。
ὃ τοίνυν μέγιστον τῆς τοῦ βασιλέως φιλανθρωπίας καὶ κρεῖττον ἅπαντος παραδείγματος·
それゆえ、王の人道精神の最大のものであり、あらゆる実例を凌駕するものはこれである。
ὢν γὰρ τηλικοῦτος ὁ βασιλεὺς ἡμερότητι καὶ ἐπιεικείᾳ διενήνοχεν ἁπάντων βασιλέων, ὥστε μικρὸν μὲν οἷα πατὴρ, μικρὸν δὲ οἷα ποιμὴν τῶν ἄλλων εἰπεῖν εἶναι, καὶ πάντα ὅσα ποιηταὶ δυνάστας ἡμεροῦντες ἐφθέγξαντο.
なぜなら、これほど偉大な王でありながら、彼は温厚さと寛大さにおいてすべての王たちに勝っており、彼が父親のようであるとか、他者の牧者のようであるとか言うことは小さいことであり、詩人たちが支配者を穏やかに描写するために口にしたあらゆる言葉を以てしても足りないほどだからである。
τίνα γὰρ τρόπον ἐπιεικείας παραλέλοιπεν;
なぜなら、彼はどのような寛大さの方法を怠っただろうか。
οὐ κοινότατος μὲν ὁ τρόπος τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ πρὸς ἅπαν τὸ ὑπήκοον καὶ τοὺς ἐπὶ πάσης προφάσεως ἐντυγχάνοντας, ἡ δὲ τοῦ σχήματος αὐτοῦ πραότης ὡς φιλάνθρωπος καὶ τῆς διαλέκτου τὸ εὔκρατον καὶ τὸ μηδὲν δεῖν ἕνεκα τῆς προσόδου πραγματεύεσθαι, ἀλλʼ ὑπάρχειν ὥσπερ εἴσω περιρραντηρίων παριέναι τοῖς τι καὶ μικρὸν συνειδόσιν ἑαυτοῖς ἀγαθὸν, πῶς οὐ πάσης ἐπέκεινα πραότητος καὶ φιλανθρωπίας;
すべての臣民や、どのような口実であれ彼に謁見する人々に対する彼の人道精神のあり方は最も親しみやすいものであり、その容姿の温和さは非常に人間味にあふれ、その話し方は極めて穏やかであり、拝謁のために何の苦労もする必要がなく、むしろ自分の中にわずかでも善い自覚がある人々にとっては、あたかも清めの水の境界の内側へと入っていくかのようである。 これがどうして、あらゆる温和さと人道精神を超越したものでないと言えようか。
οὐ γὰρ ὡς σπάνιον καὶ δυσπρόσοδον παρέχων ἑαυτὸν ἡγεῖται τὴν τοῦ μέγας καὶ θαυμαστὸς καὶ τοιοῦτος οἷος μηδεὶς ἄλλος πώποτε ἐγένετο δόξαν ἀποίσεσθαι βασιλεὺς, ἀλλʼ οὕτως ἂν μάλιστα βεβαιοῦν τὴν τοῦ τοιοῦτος εἶναι προσηγορίαν, εἰ τὴν παρʼ αὑτοῦ εὔνοιαν καὶ φιλανθρωπίαν κοινὴν ἅπασι
なぜなら、彼は自分自身を滅多に会えず近づきがたい存在にすることによって、偉大で、驚嘆すべき、かつて誰もいなかったような王であるという評判を得ようとは考えず、むしろ、自らの好意と人道精神をすべての人に共通なものとして提供することによってこそ、そのような人物であるという称号を最も確固たるものにできると考えているからである。