Humanitext Reader

アリストテレス · 植物について §2.4.1-2.4.12

水面および多様な環境における植物の生成と特性

20 / 27 箇所 · ギリシア語

要旨

水面上に生じる植物や、大地・冷たい場所・肥沃な水辺・硫黄地帯などに生じる様々な植物の生成原因を、熱、空気、水分の関係から説明し、それぞれの特性(根や葉の有無、分布地など)の理由を論じる。

§2.4.1Τὰ δὲ φυτὰ ἃ ἐν τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ὕδατος γεννῶνται, οὐκ ἄλλως γεννῶνται εἰ μὴ διὰ τὸ πάχος τοῦ ὕδατος.
水面に生じる植物は、水の濃密さによらなければ生じない。
Ὄταν γὰρ θερμότης ἅψηται τοῦ ὕδατος, ἥτις ἄνω που οὐκ ἔχει πῶς ἂν κινηθείη, τότε προέρχεται ἐπ’ αὐτὴν παρόμοιόν τι νεφέλῃ, ὀλίγον τε τοῦ ἀέρος κατέχει, καὶ σήπεται τὸ τοιοῦτον ὑγρόν, ἐφέλκεταί τε αὐτὸ ἡ θερμότης, ἥτις ἐκτείνεται εἰς τὴν ὄψιν τοῦ ὕδατος, καὶ γίνεται ἐντεῦθεν φυτόν.
というのも、熱が水に触れるとき、その熱は上方のどこかへ動く手段を持たず、そのとき雲に似た何かがその熱の上に進み出て、少しばかりの空気を閉じ込め、そのような水分が腐敗し、水面に広がる熱がそれを引き寄せ、そこから植物が生じるからである。
§2.4.2Οὐκ ἔχει δὲ ῥίζαν, ὅτι ἡ ῥίζα ἐν τοῖς μέρεσιν ἑδράζεται τῆς γῆς, ἔχουσα μέρη διῃρημένα.
それは根を持たない。 なぜなら、根は大地の各部分に定着し、分割された部分を持つからである。
Οὐκ ἔχει δὲ πάλιν οὐδὲ φύλλα, ὅτι μακράν ἐστιν ἀπὸ τῆς εὐκρασίας, καὶ οὐδὲ τὰ μέρη αὐτοῦ εἰσὶ συμπεπηγότα.
他方で、また葉も持たない。 なぜなら、それは適度な調和から遠く離れており、またその部分が凝固していないからである。
Τοῦτο δὲ τὸ φυτὸν οἷον εἰς ὁμοιότητα φύλλων γεννᾶται, καὶ καλεῖται ἐπίπτερον.
しかし、この植物は言わば葉に似たものとして生じ、「エピプテロン」と呼ばれる。
§2.4.3Τῶν δὲ λοιπῶν φυτῶν τῶν ἐν τῇ γῇ, ἐπεὶ τὰ τῆς γῆς μέρη εἰσὶ συμπεπηγότα, καὶ τὰ μέρη ἐξ ἀνάγκης τούτων εἰσὶ τοιαῦτα.
大地上にある他の植物については、大地の各部分が凝固しているため、必然的にこれら(植物)の各部分もそのような状態にある。
Τὰ γοῦν φυτὰ τὰ ἐκ τῆς γῆς συμπεπηγότα γίνονται ἐκ σήψεων ἐν τόπῳ ὑγρῷ καὶ καπνώδει.
ともかく、大地から生じる、凝固した植物は、湿り気があり煙立つ場所での腐敗から生じる。
§2.4.4Αἱ γὰρ σήψεις κατέχουσιν ἀέρα·
というのも、腐敗は空気を閉じ込めるからである。
καὶ ὅταν πληθύνωνται οἱ ὑετοὶ καὶ οἱ ἄνεμοι, ὁ ἥλιος φαίνεσθαι ποιεῖ αὐτάς, κατεπείγει τε ξηραίνεσθαι καὶ συμπήγνυσθαι, καὶ ἡ ξηρότης τῆς γῆς τὰς ῥίζας αὐτῶν ποιεῖ·
そして、雨と風が多くなると、太陽はそれらを現れさせ、乾燥し凝固するよう促し、大地の乾燥がそれらの根を作る。
καὶ γίνονται ἐντεῦθεν φυτὰ καὶ μύκητες καὶ ὕδνα καὶ τὰ ὅμοια.
そしてここから、植物や、キノコや、セイヨウショウロや、それに類するものが生じるのである。
§2.4.5Πάντα δὲ ταῦτα γίνονται ἐν τόποις θερμοῖς κατὰ λόγον, διὸ ἡ θερμότης πέττει τὸ ὕδωρ ἐν τοῖς ἐνδοτέροις τῆς γῆς, κατέχει τε ταύτην ὁ ἥλιος, καὶ γίνεται ἀναθυμίασις, καὶ ἐντεῦθεν συμβαίνει ἡ ἀλλοίωσις εἰς φυτόν.
これらすべては当然、温かい場所で生じる。 そこでは熱が大地の内部で水を成熟させ、太陽がこの熱を保持し、蒸発が生じ、そこから植物への変化が起こるからである。
Ὁμοίως καὶ ἐν πᾶσι τόποις ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον θερμοῖς πληροῦται ἡ τοῦ φυτοῦ ἀπάρτισις.
同様に、大部分が温かいすべての場所において、植物の完成が成し遂げられる。
§2.4.6Οἱ δὲ τόποι οἱ ψυχροί, εἰ καὶ οὖτοι τὸ ὅμοιον ποιοῦσί ποτε, πλὴν ἐκ τοῦ ἐναντίου.
他方、冷たい場所も、時に同様のことを行うが、それは逆の方法による。
Ὁ γὰρ ψυχρὸς ἀὴρ τὸν θερμὸν συμπιέζει κάτω, συμπήγνυσί τε τὰ μέρη αὐτοῦ, καὶ ὁ τόπος ἕψησιν πάσχει μετὰ τῆς προσούσης ὑγρότητος αὐτῷ·
なぜなら、冷たい空気が温かい空気を下へと押し下げ、その各部分を凝固させ、その場所はそこに存在する湿り気とともに一種の煮沸を受けるからである。
τοῦ γοῦν περισσοῦ ὑγροῦ ξηρανθέντος σχίζεται ὁ τόπος, καὶ ἐξέρχονται ἐξ αύτοῦ φυτά.
ともかく、過剰な水分が乾燥すると、その場所は裂け、そこから植物が出てくるのである。
§2.4.7Ἐν τόποις δὲ γλυκεροῖς, ἐν οἶς τὸ ὕδωρ μὴ ἐπὶ πολὺ συμβαίνει χωρίζεσθαι, ὁπόταν ὁ ἀὴρ τῇ γῇ ἐγκλειόμενος ξηρανθῇ, ἡ ὑγρότης τε τοῦ ὕδατος συμπαγῇ, καὶ ὁ αὐτὸς ἀὴρ μείνῃ ἐν τοῖς ἐνδοτέρω τοῦ ὕδατος, ἐξέρχονται φυτά, ὡς τὸ νοῦφαρ τὸ ἰατρικὸν, καὶ εἴδη βοτανῶν ἄλλα πολλῶν καὶ σμικρῶν, ἃ δὴ τοιουτοτρόπως γεννῶνται.
また、水が長い間失われることのない肥沃な場所において、大地に閉じ込められた空気が乾燥し、水の水分が凝固し、同じ空気が水の内側に留まるとき、植物が出てくる。 例えば、薬用のスイレンや、このようにして生じる他の多くの小さな草の類である。
§2.4.8Πλὴν οὐκ εἰσὶν ἐκτεταμένα, διότι αἱ ῥίζαι αὐτῶν εἰσὶν ἐπιπολαίως ἐν τῇ γῇ.
ただし、それらは大きく広がることはない。 なぜなら、それらの根は地表の浅いところにあるからである。
Ἐν τόποις ὡσαύτως ἐν οἶς ὕδωρ θερμὸν τρέχει, πολλάκις φυτὰ γεννῶνται, διότι ἡ θερμότης τοῦ ὕδατος ἐφέλκεται ἀναθυμιάσεις προσφάτους ἐπὶ τῆς γῆς, ἡ δὲ ψυχρὰ φύσις τῆς ὑγρότητος τοῦ ὕδατος ὑποκάτω ἀπομένει,
同様に、温かい水が流れる場所でも、しばしば植物が生じる。 なぜなら、水の熱が大地上に新たな蒸気を引き寄せる一方で、水の水分の冷たい性質は下方に残るからである。
§2.4.9καὶ συμπήγνυται ὁ ἀὴρ ὁ ἐν τούτῳ τῷ ὑγρῷ.
そして、この水分の中にある空気が凝固する。
Καὶ ὅταν πεφθῇ ἡ θερμότης τοῦ ἀέρος, πάλιν ἐν τούτῳ γεννᾶται τὸ φυτόν, οὐκ ἄλλως εἰ μὴ ἐν καιρῷ πολλῷ,
そして、空気の熱が成熟するとき、再びその中に植物が生じるが、それは長い時間をかけなければ起こらない。
§2.4.10Αἱ βοτάναι δὲ αἱ μικραί, αἱ φαινόμεναι ἐν τόποις θεαφώδεσι, γίνονται ὅταν ἄνεμοι ὀξέως πνέωσιν ἀντίπνοιάν τε ποιῶσι καὶ ἀντιπλήττωσιν ἀλλήλους, καὶ ἐξεγερθῇ ἀὴρ ὁ ἐν αὐτοῖς καὶ θερμανθῇ ὁ τόπος καὶ γένηται ἐντεῦθεν πῦρ, καὶ μετὰ ταῦτα γεννηθῇ ὅπερ ἐστὶν ἐν τῷ βάθει ἀρσενίκιον, ὃ καταβαίνει ἐκ τῆς ἰλύος τοῦ ἀέρος, καὶ ἐφέλκεται πῦρ μετὰ σήψεως (τοῦτο γὰρ τὸ ἀρσενίκιον)·
また、硫黄の多い場所に見られる小さな草は、風が激しく吹き、逆風を起こして互いにぶつかり合い、その中にある空気が呼び起こされてその場所が温められ、そこから火が生じ、その後に、空気の沈殿物から降下して深部に存在する雌黄が生じ、それが腐敗を伴って火を引き寄せるとき(これこそが雌黄である)に生じる。
τότε γὰρ γίνεται ἐκ τούτου φυτά.
なぜなら、そのときにこれ(プロセス)から植物が生じるからである。
§2.4.11Οὐ πολλὰ δὲ ταῦτα προβάλλεται φύλλα, καθὼς προαπεδείξαμεν, ὅτι ἡ εὐκρασία ἐκ τούτων πόρρω ἐστίν.
しかし、以前に証明したように、これらは多くの葉を出さない。 なぜなら、適度な調和がこれらから遠く離れているからである。
Ὄπερ δὲ φέρει τρόφιμόν τι φυτόν, ἐκεῖνο φύεται ἐν τόποις θερμοῖς καὶ κούφοις καὶ ὑψηλοῖς, καὶ μᾶλλον ἐν τῷ κλίματι τῷ τρίτῳ καὶ τῷ τετάρτῳ·
一方で、何か栄養のある実をもたらす植物は、温かく、軽やかで、高い場所に生え、とりわけ第三および第四の気候帯においてそうである。
καὶ πάλιν ὃ δένδρον ποιεῖ τι ἐγγὺς τροφίμου, ἐκεῖνο γεννᾶται ἐν τόποις ὑψηλοῖς καὶ ψυχροῖς.
また、栄養のあるものに近い性質を持つ木は、高くて冷たい場所に生じる。
§2.4.12Καὶ διὰ τοῦτο πληθύνονται τὰ εἴδη ἐν τόποις τοιούτοις, διὰ τὴν ἐφέλκυσιν τοῦ ὑγροῦ καὶ τὴν εὐκρασίαν τὴν ἐκ τῆς θερμότητος τοῦ ἡλίου ἐν ἡμέραις χειμεριναῖς.
そしてこのために、そのような場所では、水分の吸引と、冬の日々における太陽の熱による適度な調和のおかげで、種が増加するのである。
Ὁμοίως καὶ ὁ πηλὸς ὁ ἔμφυτος ὀξέως προάγει φυτὰ πίονα·
同様に、生来の粘土も、豊かな植物を速やかに発育させる。
ἡ συμπίλησις γὰρ τῆς ὑγρότητος τούτου ἐν τόποις γλυκεροῖς γίνεται, ὡς προειρήκαμεν.
なぜなら、すでに述べたように、この水分の圧縮は肥沃な場所で起こるからである。

語釈・文法注

  1. 825bἥτις ἄνω που οὐκ ἔχει πῶς ἂν κινηθείη — 関係代名詞 ἥτις の先行詞は θερμότης。「上方に移動する手段を持たない」という間接疑問のニュアンスを持つポテンシャル希求法(ἄν +希求法)が用いられ、熱が物理的に封じ込められている様子を示している。
  2. 2.4.3Τῶν δὲ λοιπῶν φυτῶν τῶν ἐν τῇ γῇ — 文頭の属格。主節の主語や補語に直接係らない「関心の属格」または「懸垂属格」として機能しており、「地上の他の植物に関しては」という話題導入の役割を果たしている。
  3. 2.4.6ἕψησιν πάσχει — 直訳すると「煮沸(加熱調理)を被る」。アリストテレス自然学における「熱による物質の熟化(pepsis)」の一種を指し、冷気の圧力で温気が内側に閉じ込められて起こる化学変化を意味する。
  4. 2.4.10ὅπερ ἐστὶν ἐν τῷ βάθει ἀρσενίκιον — 関係代名詞 ὅπερ は、直前の火の発生プロセス全体、または空気が熱せられて生じる地中の化学的生成物を先取りして指す。ἀρσενίκιον(雌黄、ヒ素化合物)は文法的には主節の主語であり、長い条件節の後に提示される主要名詞である。
  5. 2.4.11ἐν τῷ κλίματι τῷ τρίτῳ καὶ τῷ τετάρτῳ — 古代地理学における「クリマ(緯度帯)」の概念。赤道からの地表の傾斜(klima)に基づく気候帯であり、第3、第4の気候帯は一般に温暖な地中海周辺地域(ギリシア、小アジアなど)を指す。

この箇所を引用する

アリストテレス, 植物について §2.4.1-2.4.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0086.tlg039.humanitext-grc1:2.4.1-2.4.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。