Humanitext Reader

アリストテレス · 植物について §2.3.9-2.3.16

雪中での植物の発生と塩性地や砂地での不毛の理由

19 / 27 箇所 · ギリシア語

要旨

雪の中での例外的な植物や生物の発生メカニズム、および極度に塩分を含んだ乾燥した場所や砂地において、適度な調和や熱・水分の欠如が植物の成長を妨げる理由を説明している。

§2.3.9Ἔτι κοινῶς οὐχ εὑρίσκομεν φυτὸν ἐν χιόνι, πλὴν βλέπομέν ποτε φυτὸν φαινόμενον ἐν αὐτῇ, καί τινα ζῷα, καὶ ἐξαιρέτως ἕλμινθας.
さらに一般的には、我々は雪の中に植物は見いださない。 ただ、時折そこに現れる植物や、いくつかの動物、特にミミズ(蠕虫)を見かけることはある。
Οὗτοι γὰρ γεννῶνται ἐν τῇ χιόνι, καὶ φλόμος, καὶ πᾶσαι βοτάναι πικραί.
なぜなら、これらは雪の中に発生し、マレイン(ビロードモウズイカ)や、あらゆる苦い草も同様だからである。
Ἀλλ’ ἡ χιὼν οὐ ζητεῖ προχωρεῖν ἐπὶ τούτῳ, ἂν μὴ καὶ συζευχθείη τις αἰτία ἐν αὐτῇ.
しかし、もし何らかの原因がその中に結合しなければ、雪がその(生成の)方向へ進むことを求めることはない。
§2.3.10Καὶ αὕτη ἐστὶν ὅτι ἡ χιὼν κατέρχεταί ποτε ὁμοία καπνῷ, συμπήγνυσί τε ταύτην ἄνεμος καὶ συσφίγγει ἀήρ.
そしてこの原因とは、雪が時に煙のように降り、風がこれを凝縮させ、空気がこれを引き締めることである。
Πλῆν γίνεται καὶ ἀραιότης τις ἐν τοῖς μέρεσιν αὐτῆς·
ただし、その部分(粒子の間)にはある種の隙間(希薄さ)が生じる。
κατέχεται γὰρ ἐν τούτοις θερμόν τι μέρος ἀέρος, μένει τε ἐξ αὐτοῦ καὶ ὕδωρ σεσημμένον.
なぜなら、それらの間には空気の温かい部分が閉じ込められ、その結果として、発酵した水もそこに留まるからである。
§2.3.11Ὅταν γοῦν ὁ ἀὴρ ὁ ἐγκεκλεισμένος πλείονος γένηται πλατύνσεως καὶ ὁ ἥλιος παρουσιάσηται, ἀπορρήγνυται ὁ ἀὴρ ὁ συμπιληθεὶς ἐν τῇ χιόνι, καὶ φαίνεται ἡ ὑγρότης ἡ σεσημμένη, ἥτις καὶ συμπήγνυται μετὰ τῆς θερμότητος τοῦ ἡλίου·
それゆえ、閉じ込められた空気がより大きく膨張し、太陽が現れると、雪の中に圧縮されていた空気が破れ出て、発酵した水分が現れ、それが太陽の熱とともに凝固する。
καὶ οὕτω φύονταί τινες βοτάναι,
そしてこのようにして、いくつかの草が生えるのである。
§2.3.12Ἐὰν δὲ ᾖ ὁ τόπος περικεκαλυμμένος, οὐ γίνονται ἐν αὐτῷ βοτάναι ἀλλ’ ἢ ἄνευ φύλλων·
しかし、もしその場所が覆い隠されているなら、そこには葉のない草しか生じない。
ἀπεχώρησε γὰρ ἀπ’ αὐτοῦ ἡ εὐκρασία τῆς γῆς, ἡ ὁμογενὴς αὐτῇ, Ὄθεν ἄνθη καὶ φύλλα ἐν βοτάναις μικραῖς μεμιγμένα εὑρίσκονται ἐν τόποις κεκραμένοις καθαρῶς δι’ ἀέρος καὶ ὕδατος·
なぜなら、その植物と同質の、大地の適度な調和がそこから去ってしまったからである。 それゆえ、小さな草の中に混じった花や葉は、空気と水によって純粋に調和された場所で見出される。
ἐν ἑτέροις δὲ μὴ τοιούτοις σπάνιά εἰσι τὰ ἄνθη καὶ τὰ φύλλα τῶν φυτῶν τῶν συμβαινόντων ἐν τῇ χιόνι.
しかし、そうではない他の場所では、雪の中に生じる植物の花や葉は稀である。
§2.3.13Ὁμοίως καὶ ἐν τόποις πολλοῖς ἁλμυροῖς καὶ ξηροῖς ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον οὐ φαίνεται φυτόν.
同様に、多くの塩分を含んだ乾燥した場所でも、大部分は植物が見られない。
Οὖτοι γὰρ οἱ τόποι πόρρω εἰσὶν εὐκρασίας·
なぜなら、これらの場所は適度な調和から遠いからである。
ἐλαττονεῖται γὰρ ἡ γῆ, ἐξ ἦς μακράν εἰσιν ὑγρότης καὶ θερμότης, ἅπερ εἰσὶ διὰ γλυκέος ὕδατος.
すなわち、水分と熱(これらは淡水によってもたらされるものであるが)がそこから遠く離れているため、大地が衰えるのである。
Τίνεται δέ ποτε ἡ γλυκερὰ γῆ νεκρά, καὶ τότε οὐ γεννῶνται ὀξέως ἐν αὐτῇ βοτάναι.
また、肥沃な大地が時に死に絶えることがあり、そのときにはそこから草が速やかに生じることはない。
§2.3.14Ἐν τόποις δὲ θερμοῖς, ὅπου ἔστιν ὕδωρ γλυκὺ καὶ θερμότης πολλή, προφθάνει πέψις ἐκ τῶν δύο μερῶν, ἐκ τῆς διαθέσεως τοῦ τόπου μετὰ καὶ τοῦ ἀέρος τοῦ ἐν αὐτῷ ὑπάρχοντος.
しかし、淡水があり、多くの熱がある温かい場所では、二つの側から、すなわち場所の状態とそこにある空気の両方から成熟が促進される。
Ἡ δὲ πέψις τοῦ ἀέρος ἐκ τῆς θερμότητός ἐστι τοῦ ἡλίου τῆς ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ.
そして空気の成熟は、その場所における太陽の熱によるものである。
Ἐντεῦθεν καὶ τὰ ὄρη ἐφέλκονται ὑγρότητα, βοηθεῖ τε αὐτοῖς καὶ ἡ θερμότης τοῦ ἀέρος.
ここから、山々も水分を引き寄せ、空気の熱もそれらを助ける。
§2.3.15Ἐπισπεύδει δὲ καὶ ἡ πέψις·
そして成熟も促進される。
καὶ διὰ τοῦτο τὰ φυτὰ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐν τοῖς ὄρεσι φύονται.
それゆえ植物は、たいてい山々において生えるのである。
Ἐν δὲ τοῖς ψάμμοις νικᾷ, ὡς προέφημεν, ἡ ἀλμυρότης, καὶ ἀπομένουσιν ἐν τοῖς μέρεσι τῆς ψάμμου ἀραιότητες ὅμοιαι πρὸς ἀλλήλας.
しかし、砂地においては、以前に述べたように塩分が打ち勝ち、砂の各部分には互いに均等な隙間が残る。
§2.3.16Ὁ τοίνυν ἥλιος οὐκ ἔχει δύναμιν ἵνα ἐν αὐταῖς ἀπαρτίσῃ καὶ βεβαιώσῃ συνέχειαν οὐσίας.
それゆえ太陽は、それらの隙間において実質の連続性を完成させ、強固にする力を持たない。
Τῷ τοι καὶ φυτὰ ἐν αὐταῖς ὡς τὰ πολλὰ οὐ γίνονται·
したがって、そこにはたいてい植物が生じない。
εἰ δὲ καὶ γίνονται, οὐ κατὰ εἴδη ἴδια καὶ διάφορα, ἀλλὰ κατὰ εἴδη ὅμοια πρὸς ἄλληλα.
もし生じるとしても、固有の多様な種としてではなく、互いに似通った種として生じるのである。

語釈・文法注

  1. §2.3.9ἂν μὴ καὶ συζευχθείη — 接続詞 `ἂν μὴ`(もし〜でなければ)の後に希求法 `συζευχθείη` が続いている。これは古典期の文法規則(通常は接続法を伴う)とは異なり、中世ギリシア語(ビザンティン期)における接続法と希求法の混同、あるいは可能条件節の融合を示している。
  2. §2.3.12ἀλλ’ ἢ — 否定語 `οὐ` を伴う形で、「〜を除いては…ない」「〜以外には…ない」を意味する慣用表現。全体として「葉のない草しか生じない」という限定の意味を表す。
  3. §2.3.16Τῷ τοι — 指示代名詞の与格 `τῷ` に小辞 `τοι` が結合したもので、「それゆえに」「まさにそのために」を意味する。文脈上の因果関係を強調する接続詞的な役割を果たす。

この箇所を引用する

アリストテレス, 植物について §2.3.9-2.3.16. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0086.tlg039.humanitext-grc1:2.3.9-2.3.16

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。