Humanitext Reader

アリストテレス · 植物について §2.1.2-2.1.10

固体との比較による植物の熱成と急速な成長

14 / 27 箇所 · ギリシア語

要旨

土器や固体(石・金属)と動植物の熱成および空隙の有無の違いを対比し、植物における栄養素の移動による急速な生成・成長プロセスを、浴場の水蒸気や地下水の発生メカニズムに例えながら説明している。

§2.1.2Εἰσὶ γὰρ ἐν τούτοις τρία, πηλός, ἐξ οὗ γένεται πλίνθος ὀστρακώδης, δεύτερον ὕδωρ, ὅπερ ἐστὶ τὸ στερεοῦν τὰ ὀστρακώδη, τρίτον τὸ πῦρ τὸ συνάγον τὰ μέρη αὐτοῦ, ἔστ’ ἂν δι’ αὐτοῦ πληρωθείη ἡ τούτου γένεσις.
これらの中には三つのものがある。 すなわち、粘土であり、それから土製の煉瓦が生じる。 第二に水であり、これは土製のものを凝固させるものである。 第三に火であり、これはその部分を結合させ、それによってこれの生成が完了するに至る。
Ἡ φανέρωσις γοῦν ὅλης τῆς ἑνώσεως τούτων ἀπὸ τοῦ πυρός ἐστιν, ὅτι ἀραιότης ἔνεστι τοῖς ὁστρακώδεσι κατὰ τὰ ἴδα μέρη.
ともかく、これらの結合全体の現れは火によるものであり、なぜなら、土製のものには等しい部分に応じて希薄さが存在するからである。
§2.1.3Καὶ ὁπόταν μίξῃ ταῦτα τὸ πῦρ, τελειοῦται ἡ ὕλη τοῦ ὑγροῦ, καὶ συγκολλῶνται τὰ μέρη τοῦ πηλοῦ, προέρχεταί τε ξηρότης ἐν τῷ τόπῳ τοῦ ὑγροῦ, Καὶ διὰ τὴν ἐπικράτειαν ἕπεται πέψις ἐν παντὶ ζῴῳ καὶ φυτῷ καὶ μετάλλοις.
そして、火がこれらを混ぜ合わせるとき、湿ったものの素材が完成され、粘土の部分が互いに接合し、湿ったものの場所に乾燥が生じる。 そしてその支配によって、すべての動物、植物、鉱物において熱成が続く。
Πέψις γάρ ἐστιν, ὅπου ὑγρότης καὶ θερμότης ἰδίῳ πέρατι ἀκολουθεῖ.
なぜなら、熱成とは、湿気と熱がそれ自体の極限に従うところのものだからである。
§2.1.4Ἔστι δὲ τοῦτο ἐν τῇ πέψει τοῦ λίθου καὶ τῶν μετάλλων ἐκφανές·
そして、このことは石や鉱物の熱成においては明らかである。
ἐν τῷ ζῴῳ δὲ καὶ τῷ φυτῷ οὐχ οὕτως, ὅτι τούτων τὰ μέρη οὐκ εἰσὶ συμπεπηγότα εἰς ἓν ὡς τοῖς λίθοις, καὶ ὅτι ἐκ τούτων καταρροή τις προβαίνει, ἐκ δὲ τῶν λίθων καὶ τῶν μετάλλων οὐκ ἔξεισι καταρροὴ ἢ τις ἱδρώς.
しかし動物や植物においてはそうではない。 なぜなら、それらの部分は石におけるように一つに凝固していないからであり、またそれらからは何らかの流出が進行するが、石や鉱物からは流出も汗のようなものも出てこないからである。
§2.1.5Τὰ γὰρ μέρη αὐτῶν οὐκ εἰσὶν ἀραιά, κἀντεῦθεν οὐδέ τινα ἀπ’ αὐτῶν ἐξέρχονται, ὡς ἀπὸ τοῦ ζῴου καὶ τοῦ φυτοῦ περιττώματα, οὐδὲ γίνεται ἔξοδός τις ἄλλη ἀπὸ τῆς ἀραιότητος.
なぜなら、それらの部分は希薄ではなく、したがって、動物や植物から老廃物が出るようには、それらから何ものも出てこないし、希薄さから生じる他の出口もないからである。
Ἐν ᾦ γὰρ ἀραιότης οὐκ ἔστιν, ἀπ’ αὐτοῦ παντελῶς οὐδέν τι ἐξέρχεται.
なぜなら、希薄さがないものからは、まったく何も出てこないからである。
Διὰ τοῦτο στερεόν ἐστιν, εἰς ὃ αὐξάνεσθαί τι οὐ πέφυκε.
それゆえ、それは固体であり、その中では何かが成長するような自然を持たない。
§2.1.6Καὶ γὰρ τὸ αὐξάνεσθαι πεφυκὸς δεῖται τόπου, ἐν ᾦ ἂν πλατυνθείη καὶ περατωθείη.
なぜなら、成長する自然を持つものは、それが広がり、限界づけられるための場所を必要とするからである。
Λίθοι δὲ καὶ ὄστρακα καὶ τὰ τοιαῦτα ἀεί εἰσιν ἐν ταὐτῷ, οὔτε αὐξάνουσιν οὔτε ἐκτείνονται.
しかし、石や貝殻などは常に同じ状態にあり、成長することも拡張することもない。
Πάλιν τοῖς φυτοῖς δευτέρῳ τρόπῳ ἔνεστι κίνησις, ἔστι καὶ ἐφέλκυσις, ἥτις ἐστὶ δύναμις ἐκ τῆς γῆς ἐφελκομένη τὸ ὑγρόν.
他方、植物には第二の方法で運動が存在する。 すなわち、引き込みもあり、これは大地から湿気を引き込む能力である。
§2.1.7Ἔστι δὲ τῇ ἐφελκύσει κίνησις ἥτις ἔρχεται εἰς τόπον, καὶ τελειοῦταί πως ἡ πέψις·
そして、この引き込みには、ある場所へと至る運動があり、それによって熱成がある程度完了する。
καὶ διὰ τοῦτο ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον αἱ μικραὶ βοτάναι μιᾷ ὥρᾳ μιᾶς ἡμέρας γεννῶνται.
それゆえ、多くの場合、小さな草本は一日のうちの一時間で生成される。
Οὐκ ἔστι δὲ τοῦτο καὶ ἐν τοῖς ζῴοις·
しかし、動物においてはそうではない。
ἡ γὰρ ὕλη ἐν τοῖς ζῴοις ἐστὶ καθ’ ἑαυτὴν καὶ διῃρημένῃ.
なぜなら、動物における素材はそれ自体で分離しているからである。
Οὐκ ἔστι δὲ οὐδὲ ἡ πέψις εἰ μὴ ἐν χρήσει μάλιστα καὶ αὕτη.
また、熱成も、主として使用においてでなければ、これも存在しない。
§2.1.8Ἡ ὥλη δὲ τοῦ φυτοῦ τούτῳ ἐστὶ πλησίον, καὶ διὰ τοῦτο ὀξυτέρα ἐστὶν ἡ τούτου γένεσις.
そして、植物の素材はこれに近い。 それゆえ、その生成はより速い。
Τεννᾶται δὲ καὶ αὐξάνει καὶ ὅπερ μᾶλλόν ἐστι λεπτὸν ἐν αὐτῷ, παρὰ τὸ πυκνόν.
そして、その中のより希薄なものが、密なものに抗して生成し成長する。
Τὸ γὰρ πυκνὸν πολυτρόπων δεῖται δυνάμεων διά τε τὴν διαφορὰν τοῦ οἰκείου σχήματος καὶ διὰ τὸ μῆκος τῶν μερῶν αὐτοῦ πρὸς ἄλληλα.
なぜなら、密なものは、それ独自の形状の差異のため、またその部分の互いに対する長大さのために、多様な能力を必要とするからである。
§2.1.9Κἀντεῦθεν ὀξυτέρα καὶ φυτοῦ γένεσις, διὰ τὴν λεπτότητα ἑτέρου πρὸς ἕτερον, καὶ ταχυτέρα ἡ τελείωσις.
それゆえまた、他に対する一方の希薄さのために、植物の生成はより速く、その完了もより迅速である。
Τὰ μέρη τῶν φυτῶν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστόν εἰσιν ἀραιά, ὅτι ἡ θερμότης αὐτῶν τὴν ὑγρότητα πρὸς τὰ ἄκρα τῶν φυτῶν ἐφέλκεται.
植物の部分は大部分が希薄であるが、それはそれらの熱が湿気を植物の先端へと引き込むからである。
Διασπείρεταί τε ἡ ὕλη ἡ θρεπτικὴ εἰς ὅλα τὰ μέρη αὐτῶν· ὃ δὲ περιττεύει, ἐκχεῖται.
そして、栄養となる素材はそれらのすべての部分へと分散され、余分なものは排出される。
§2.1.10Ὥσπερ δὲ ἐν τοῖς βαλανείοις ἡ θερμότης τὴν ὑγρότητα ἐφέλκεται καὶ ταύτην εἰς ἀτμίδα μεταστρέφει, αὕτη δὲ κουφιζομένη, ὁπόταν περιττεύσῃ, μεταβάλλεται εἰς σταγόνας, οὕτως καὶ ἐν τοῖς ζῴοις καὶ ἐν τοῖς φυτοῖς τὰ περιττώματα ἀναβαίνουσιν ἀπὸ τῶν κατωτέρων εἰς τὰ ἀνώτερα, καὶ καταβαίνουσιν ἀπὸ τῶν ἀνωτέρων εἰς τὰ κατώτερα.
そして、浴場において熱が湿気を引き込み、これを蒸気へと変え、この蒸気が軽くなり、過剰になると滴へと変化するのと同様に、動物や植物においても、老廃物は下部から上部へと上昇し、上部から下部へと下降する。
Τοιουτοτρόπως δὲ καὶ οἱ ποταμοὶ οἱ ὑπὸ τὴν γῆν γεννῶνται ἀπὸ τῶν ὁρέων.
これと同じ方法で、地下の川も山から生じる。
Ὕλη γὰρ αὐτῶν εἰσὶν οἱ ὑετοί·
なぜなら、それらの素材は雨だからである。
καὶ ὅταν πληθυνθῶσι τὰ ὕδατα καὶ στενοχωρῶνται ἐντός, γίνεται ἐκ τούτων ἀτμὶς περιττή, ἥτις διὰ τὸν ἐντὸς συμπιεσμὸν σχίζει τὴν γῆν·
そして、水が増加して内部で狭められると、それらから過剰な蒸気が生じ、内部の圧縮のために大地を裂く。
καὶ οὕτω φαίνονται πηγαὶ καὶ ποταμοὶ οἱ πρότερον μὴ φαινόμενοι ἀλλ’ ἐγκεκρυμμένοι τυγχάνοντες.
このようにして、以前は見えず隠されていた泉や川が現れるのである。

語釈・文法注

  1. 2.1.2ἔστ’ ἂν δι’ αὐτοῦ πληρωθείη — 接続詞 `ἔστ' ἄν`(〜まで)が、古典ギリシア語の一般的な規則である接続法ではなく、希求法 `πληρωθείη`(受動態・三人称単数)を伴っている。これはヘレニズム期以降の後期ギリシア語の特徴、あるいはアラビア語等の他言語からの翻訳による不規則性を示す。
  2. 2.1.2ἴδα μέρη — 写本の表記 `ἴδα` は誤記とみなされ、一般に `ἴσα`(等しい)または `ἴδια`(固有の)と校訂される。本訳では全体の文脈を考慮して `ἴσα` と解釈し、「等しい部分に応じて」として訳出している。
  3. 2.1.8παρὰ τὸ πυκνόν — 前置詞 `παρά` が対格 `τὸ πυκνόν` を伴い、「〜に比べて」「〜に抗して」という比較または排除(〜よりもむしろ)の意味を表している。

この箇所を引用する

アリストテレス, 植物について §2.1.2-2.1.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0086.tlg039.humanitext-grc1:2.1.2-2.1.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。