Humanitext Reader

アリストテレス · 植物について §1.7.1-1.7.11

植物の変異と農耕による改良および分類法

13 / 27 箇所 · ギリシア語

要旨

植物の老齢化に伴う種の変異や、栽培・農耕の技術による性質の改善について論じ、野生種と栽培種の雌雄による違い、古代の文献を通じた植物の包括的な分類と原因の究明方法を提示する。

§1.7.1Πάλιν τῶν φυτῶν τινὰ μεταλλάττονται, ὡς φασίν, εἰς ἄλλο εἶδος, ὡς ἡ καρύα, ὅταν γηράσῃ.
再び、植物のうちあるものは、言われているように、老いると、クルミのように、他の種へと変化する。
Λέγουσι πάλιν ὡς ἡ καλαμίνθη μεταβάλλεται εἰς ἡδύοσμον·
彼らは再び、カラミンテがハッカへと変化すると言う。
καὶ τὸ τράγιον δὲ τμηθὲν καὶ φυτευθὲν παρὰ τὴν θάλασσαν τυχὸν ἔσται σισύμβριον.
また、トラギオンも、切り取られて海辺に植えられると、おそらくオランダガラシになるであろう。
Φασὶ πάλιν ὡς ὁ σῖτος καὶ τὸ λίνον μεταβάλλονται εἰς ἕτερον εἶδος,
彼らは再び、小麦と亜麻が別の種へと変化すると言う。
§1.7.2Βελένιον δὲ τὸ δηλητηριῶδες, τὸ γινόμενον ἐν τῇ Περσίδι, μεταφυτευόμενον ἐν Αἰγύπτῳ ἢ ἐν Παλαιστίνῃ γίνεται βρώσιμον.
ペルシアで生じる有毒なベレニオンは、エジプトやパレスチナに移植されると食用になる。
Ὡσαύτως ἀμυγδαλῆ καὶ ῥοιὰ μεταβάλλονται ἀπὸ τῆς ἰδίας κακίας διὰ γεηπονίαν εἰς τὸ χρηστότερον.
同様に、アーモンドとザクロは、農耕によって、それら自身の不良な性質からより良いものへと変化する。
§1.7.3Ἀλλ’ αἱ ῥοιαὶ μὲν χοιρείας κόπρου ἐμβεβλημένης ταῖς ῥίζαις, καὶ δι’ ὕδατος γλυκέος καὶ ψυχροῦ ποτιζόμεναι βελτιοῦνται·
すなわち、ザクロは、豚の糞が根に施され、甘く冷たい水で灌漑されることによって改善される。
ἀμυγδαλαῖ δὲ ἥλων ἐμπηγνυμένων αὐταῖς, καὶ κόμεος διὰ πολλοῦ κάρου ἐντεῦθεν ἐκβαλλομένου.
他方、アーモンドは、それらに釘が打ち込まれ、そこから多くの分泌液が昏睡状態を伴って排出されることによって[改善される]。
Πολλὰ δὲ φυτὰ ἄγρια διὰ ταύτης τῆς ἐπιτεχνήσεως γίνονται κηπαῖα.
そして、多くの野生植物が、この工夫によって栽培種になる。
§1.7.4Τόπος δὲ καὶ γεηπονία σφόδρα τούτοις συμβάλλονται, καὶ μᾶλλον ὁ τοῦ ἔτους καιρός, οὗ χρῄζουσι μᾶλλον οἱ φυτευταί, Πάλιν τῶν φυτῶν τὰ πλείονα φυτεύονται ἐν ἔαρι, ὀλίγα ἐν χειμῶνι καὶ φθινοπώρῳ, καὶ ὀλίγιστα ἐν θέρει μετὰ τὴν ἐπιτολὴν τοῦ κυνάστρου.
土地と農耕がこれらに大いに貢献し、またそれ以上に、植え手たちがより必要とする一年の季節が貢献する。 再び、植物の大部分は春に植えられ、少数が冬と秋に、そしてごく少数が、シリウスの出の後の夏に植えられる。
§1.7.5Ἐν ὀλίγοις δὲ τόποις γίνεται ἡ τοιαύτη φυτεία, καὶ οὐδέποτε γίνεται εἰ μὴ ἀραιός, ὡς ἐν τῇ Ρώμῃ κατὰ τήνδε τὴν ὥραν.
そのような植え付けはわずかな場所で行われ、ローマにおいてこの時期にそうであるように、稀にしか行われない。
Ἐν Αἰγύπτῳ δὲ οὐ γίνεται ἡ φυτεία εἰ μὴ ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ, Πάλιν τινὰ τῶν φυτῶν ἐκ τῶν οἰκείων ῥιζῶν φύλλα προβάλλονται, τινὰ ἐκ τῶν οἰκείων κομέων ἢ ἐκ τῶν οἰκείων ξύλων.
エジプトでは、植え付けは一年に一度しか行われない。 再び、植物のうち、あるものは自らの根から葉を出し、あるものは自らの梢から、あるいは自らの木部から[葉を出す]。
§1.7.6Καὶ τινὰ μὲν πλησίον τῆς γῆς, τινὰ δὲ πόρρω, τινὰ ἐν μέσῳ.
そして、あるものは大地の近くで、あるものは遠くで、あるものは中間で[葉を出す]。
Καὶ τινὰ μὲν ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ καρποφοροῦσι, τινὰ δὲ πλειστάκις, ἀλλ’ οὐ πεπαίνονται οἱ καρποὶ αὐτῶν, ἀπομένουσι δὲ ὠμοί,
また、あるものは一年に一度実を結び、あるものは何度も実を結ぶが、それらの果実は熟さず、青いままでとどまる。
§1.7.7Καὶ τινὰ δένδρα εἰσὶν εὔφορα διὰ πολλῶν χρόνων, ὡς αἱ συκαῖ·
また、ある種の樹木は、イチジクのように、多くの年月にわたって多産である。
τινὰ ἐν ἑνὶ καρποφοροῦσιν ἔτει, ἐν δὲ τῷ ἑτέρῳ ἀνακτῶνται ἑαυτά, ὡς αἱ ἐλαῖαι πολλοὺς κλάδους προβαλλόμεναι, οἷς καὶ περικαλύπτονται.
あるものは、一年は実を結び、他の一年は、多くの枝を出してそれで覆われるオリーブのように、自らを回復させる。
Καὶ τινὰ μὲν τῶν φυτῶν εὐφορώτερά εἰσιν ἐν γήρᾳ, τινὰ δὲ ἐκ τοῦ ἐναντίου μᾶλλον καρποφοροῦσιν ἐν νεότητι, ὡς ἀμυγδαλαῖ καὶ ὄχναι καὶ αἴγειροι.
そして植物のうち、あるものは老年においてより多産であり、他のものは、逆に、アーモンドやナシやクロポプラのように、若年においてより多く実を結ぶ。
§1.7.8Ἡ διαφορὰ δὲ τῶν φυτῶν τῶν ἀγρίαν καὶ τῶν κηπαίων διακρίνεται δι’ ἀρρένων καὶ θηλέων, ὁπόταν ἕκαστον αὐτῶν γνωρισθείη διὰ τῶν ἰδιωμάτων τῶν εὑρισκομένων ἐν αὐτοῖς, ὅτι τὸ μὲν ἄρρεν ἐστὶ πυκνότερον σκληρότερον καὶ πολυκλονώτερον, ἧττον ὑγρόν, καὶ ταχύτερον εἰς πέπανσιν, καὶ φύλλα ἔχον διάφορα καὶ παραφυάδας.
野生の植物と栽培植物の相違は、雄と雌によって区別される。 それは、それらの中に乗出される特有の性質を通じて、それぞれが知られるときである。 すなわち、雄はより密で、より硬く、より枝が多く、湿気がより少なく、熟すのがより速く、異なった葉や側芽を持つ。
Τὸ δὲ θῆλυ ἐπ’ ἔλαττον ἔχει ταῦτα.
他方、雌はこれらをより少なく持つ。
§1.7.9Δεῖ τοίνυν, ὅταν κατανοήσωμεν ταῦτα, πάλιν στοχάσασθαι πῶς ἂν γνοίημεν τὰ δένδρα καθ’ αὐτὰ καὶ τὰ γένη καθ’ αὐτά.
それゆえ、私たちがこれらを理解したときには、いかにして樹木それ自体や、属それ自体を知りうるか、再び探求せねばならない。
Καὶ περὶ τῶν βοτανῶν ὡσαύτως, πῶς ἂν κατανοήσωμεν ἃ εἶπον οἱ παλαιοί.
草本についても同様に、古代の人々が語ったことを、いかにして私たちが理解しうるか。
Πῶς;
いかにしてか。
§1.7.10Ἐὰν ἐπιμελῶς σκοπήσωμεν τὰς βίβλους αὐτῶν, ἂς ἔγραψαν, καὶ δυνηθείημεν διερευνῆσαι τούτων τὸν μυελὸν ἐρεύνῃ συνοπτικῇ, καὶ γνωρίσαι βοτάνας τὰς ἐλαιώδεις καὶ βοτάνας τὰς σπέρμα μόνον ἐχούσας, καὶ τὰς βοήθειαν χορηγούσας, καὶ τὰς ἰατρικὰς καὶ τὰς φθοροποιούς.
もし私たちが彼らの著した書物を念入りに検討し、包括的な探求によってそれらの核心を究明し、油分を含む草本や、種子のみを持つ草本、効能を提供するもの、薬用となるもの、そして有害なものを識別することができるならば[理解しうる]。
Ὡσαύτως καὶ τὰ δένδρα μετὰ τῶν βοτανῶν.
樹木についても草本と並んで同様である。
§1.7.11Πρὸς δὲ τὸ μαθεῖν καὶ τὰς αἰτίας αὐτῶν ὀφείλομεν ζητῆσαι τὴν γένεσιν τούτων, πῶς τινὰ μὲν γεννῶνται ἐν τισὶ τόποις, ἐν ἄλλοις δ’ οὔ·
そして、それらの原因をも知るために、私たちはそれらの生成、すなわち、なぜあるものはある場所に生じ、他の場所には生じないのかを究明せねばならない。
ἔτι δὲ καὶ τὰς φυτείας αὐτῶν καὶ τὰς ῥίζας, καὶ τὰς διαφορὰς τῶν χυλῶν καὶ τῶν ὀδμῶν καὶ τοῦ γάλακτος καὶ τοῦ κόμεος, καὶ τὴν χρηστότητα καὶ τὴν κακίαν ἑκάστων, καὶ τὰς διαμονάς, πῶς τινῶν μὲν διαμένουσιν οἱ καρποὶ τινῶν δ’ οὔ, καὶ δι’ ἣν αἰτίαν τινῶν μὲν σήπονται συντόμως τινῶν δὲ βραδέως, ἐρευνῆσαί τε καὶ τὰς ἰδιότητας τῶν φυτῶν, καὶ μᾶλλον τῶν ῥιζῶν·
さらには、それらの植え付けや根、汁液や匂い、乳汁や分泌液の相違、それぞれの良質さと不良さ、そして持続性、すなわち、なぜあるものの果実は残り、あるものの果実は残らないのか、またどのような原因によって、あるものの果実は速やかに腐り、あるものの果実は遅く腐るのかについても[究明せねばならない]。
καὶ πῶς τινῶν μὲν καρποὶ μαλθάσσονται, τινῶν δ’ οὔ· καὶ πῶς τινὲς ἀφροδίτην προκαλοῦνται, τινὲς δὲ ὕπνον, τινὲς δὲ καὶ διαφθείρουσι, καὶ πολλὰς ἄλλας διαφοράς· καὶ πῶς τινῶν μὲν οἱ καρποὶ ποιοῦσι γάλα, τινῶν δ’ οὔ Β. Τὸ δένδρον τρεῖς ἔχει δυνάμεις, πρώτην ἐκ τοῦ γένους τῆς γῆς, δευτέραν ἐκ τοῦ γένους τοῦ ὕδατος, τρίτην ἐκ τοῦ γένους τοῦ πυρός.
また、植物の特性、特により根の特性を究明し、なぜあるものの果実は柔らかくなり、あるものの果実はそうならないのか、なぜあるものは性欲を刺激し、あるものは眠りを誘い、あるものは害をもたらすのか、その他多くの相違について、また、なぜあるものの果実は乳汁を作り、あるものの果実はそうしないのかを[究明せねばならない]。 B. 樹木は三つの能力を持つ。 第一は大地の類から、第二は水の類から、第三は火の類からである。
Ἀπὸ τῆς γῆς γάρ ἐστιν ἡ ἔκφυσις τῆς βοτάνης, ἀπὸ τοῦ ὕδατος ἡ σύμπηξις, ἀπὸ τοῦ πυρὸς ἡ ἕνωσις τῆς συμπήξεως τοῦ φυτοῦ.
なぜなら、大地からは草木の芽吹きが生じ、水からは凝固が、火からは植物の凝固したものの結合が生じるからである。
Βλέπομεν δὲ πολλὰ τούτων καὶ ἐν τοῖς ὁστρακώδεσιν.
そして、私たちはこれらの多くを貝類の中にも見る。

語釈・文法注

  1. §1.7.1ὡς ἡ καρύα, ὅταν γηράσῃ — 接続詞 ὡς が導く従属節の構造。主節 「植物のうちあるものは変化する(τινὰ μεταλλάττονται)」に対して、変化の具体例を「老いたときのクルミのように(ὡς ἡ καρύα, ὅταν γηράσῃ)」と挿入的に並置している。後続の Λέγουσι ὡς も同様に、伝聞の内容を示す接続詞として機能している。
  2. §1.7.2Βελένιον δὲ τὸ δηλητηριῶδες — 中性名詞 βελένιον は、ラテン語の hyoscyamus や persica などの混同に基づき、アラビア語翻訳を経由して後期ギリシア語に再逆訳された際の特異な語彙。この語は文の文頭に置かれ、後続の分詞節 μεταφυτευόμενον(移植されると)の主語となっている。
  3. §1.7.3κόμεος διὰ πολλοῦ κάρου — 名詞 κόμεος(= κόμμεος, 属格)および κάρου(昏睡、麻痺、あるいはラテン語 carie '腐朽' の誤訳)を伴う属格絶対構文「κόμεος ... ἐκβαλλομένου」の一部。ここでは農耕による樹液排出の治療法を指しており、字義的には「多くの昏睡状態(植物の生命力低下状態)を伴ってゴムが排出されることによって」という意味を構成する。
  4. §1.7.9καθ’ αὐαὰ — 写本上の誤記または異文。文脈(後続の καὶ τὰ γένη καθ’ αὐτά 「属それ自体」)から、本来は指示代名詞の再帰的用法である καθ’ αὑτά(それ自体として、単独で)を意図したものである。形容詞 αὐαλέος/αὐαίνω(乾燥した)の異形と解釈する余地はなく、校訂上 καθ’ αὑτά と読み替えて訳出するのが妥当である。

この箇所を引用する

アリストテレス, 植物について §1.7.1-1.7.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0086.tlg039.humanitext-grc1:1.7.1-1.7.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。