Humanitext Reader

アリストテレス · 植物について §1.4.9-1.4.17

草本と野菜の区分および環境による植物の多様性

10 / 27 箇所 · ギリシア語

要旨

「草本」と「野菜」の定義と中間的な種類について論じ、植物の学術的分類には推論や実例が必要であることを説明する。さらに、野生と庭園の樹木の性質の違いや、生育する環境による植物の多様性について述べる。

§1.4.9Λάχανα δέ εἰσι τὰ ἔχοντα πολλοὺς φιτροὺς ἐκ d μιᾶς ῥίζης καὶ πολλοὺς κλάδους, ὡς τὸ πήγανον, αἱ κράμβαι καὶ τὰ τοιαῦτα.
野菜とは、ヘンルーダやキャベツおよびそれらの類いのように、一つの根から多くの幹と多くの枝を持つものである。
Εἰσὶ δὲ καὶ βοτάναι αἵτινες οὐκ ἔχουσι φιτρὸν ἐκ τῆς οἰκείας ῥίζης, ἀλλὰ παραυτίκα φέρουσι φύλλα.
また、自らの根から幹を持たず、ただちに葉をつける草本もある。
§1.4.10Καὶ τινὰ μὲν κατὰ πάν ἔτος γεννῶνται καὶ ξηραίνονται, ὡς σῖτος καὶ τὰ παραπλήσια, τινὰ δ’ οὔ.
そして、あるものは小麦やそれに類するもののように、毎年生まれては枯れるが、あるものはそうではない。
Οὐ δυνάμεθα δὲ ταῦτα πάντα ἐπίστασθαι εἰ μὴ διὰ συλλογισμῶν καὶ παραδειγμάτων καὶ ὑπογραφῶν.
私たちは、推論と実例と概説によらなければ、これらすべてを理解することはできない。
Πάλιν εἰσὶ βοτάναι εἰς δύο ἄκρα κλίνουσαι, ὡς τὸ λεγόμενον λάχανον βασιλικόν.
さらに、いわゆる「バジリコ」のように、二つの極に傾いている草本もある。
§1.4.11Εἰσὶ δὲ ἄλλαι αἱ λεγόμεναι ἐν ταὐτῷ βοτάναι καὶ λάχανα·
また、同時に草本でもあり野菜でもあると言われる他のものもある。
καί τινες ἄλλαι αἳ ἐν τῷ γεννάσθαι μὲν πρώτως φαίνονται ἐν σχήματι στάχυος, μετὰ ταῦτα δὲ γίνονται δένδρα, ὡς οἱ Ἀραβικοὶ βέντελοι καὶ τὸ φυτὸν τὸ λεγόμενον ἡλιοσκόπιον.
そして、生じる時には最初は麦穂の形で現れるが、その後は樹木になる他のいくつかのものもある。 アラビアの「ベンテロス」や「ヘリオスコピオン」と呼ばれる植物のように。
§1.4.12Μυρσίνη δὲ καὶ μηλέα καὶ ὄχνη καὶ τὰ λοιπὰ ὅμοια δένδρα εἰς τοῦτο τὸ γένος περιέχονται, ὦν πολλοὶ καὶ μάταιοί εἰσι κλάδοι, ἐκ τῶν ῥιζῶν αὐτῶν φυόμενοι.
ギンバイカ、リンゴ、ナシ、およびその他の同様の樹木は、この類に含まれるが、それらの根からは多くの、そして無駄な枝が生え出ている。
Καὶ διὰ τοῦτο πρέπον προσδιορίζειν ταῦτα, ἵνα ὦσιν εἰς παράδειγμα καὶ συλλογισμόν·
それゆえ、これらを実例や推論に役立てるために、規定しておくことが適切である。
οὐ γὰρ ὀφείλομεν διερευνᾶν ὁρισμούς ἐν πᾶσι,
なぜなら、私たちはあらゆることにおいて定義を探求すべきではないからである。
§1.4.13Πάλιν τῶν φυτῶν τὰ μέν εἰσὶ κατοικίδια, τὰ δὲ κηπαῖα, καὶ ἕτερα ἄγρια.
さらに、植物のうち、あるものは自生のもので、あるものは庭園のものであり、他のものは野生のものである。
Τοιουτοτρόπως δὲ λέγομεν ὄχνας καὶ ἄλλα τοιαῦτα εἴδη φυτῶν ἄγρια, ὅτι οὐκ εἰσὶν ἐξ ἐπιμελείας γεωργικῆς.
私たちはナシや他の同様の植物の種を野生と呼ぶが、それはそれらが農耕上の管理によるものではないからである。
Πάλιν τῶν φυτῶν τινὰ μὲν ποιοῦσι καρπόν, τινὰ δ’ οὔ, ὡς ἰτέαι καί τινα εἴδη δρυῶν.
さらに、植物のうち、ヤナギやある種のオークのように、あるものは果実を結ぶが、あるものは結ばない。
§1.4.14Καὶ τινὰ μὲν ποιοῦσιν ἔλαιον, τινὰ δ’ οὐχί.
また、あるものは油を産出し、あるものはそうではない。
Καὶ τινὰ μὲν ποιοῦσι φύλλα, τινὰ δ’ οὔ.
また、あるものは葉を生じ、あるものはそうではない。
Καὶ τινῶν πίπτουσι τὰ φύλλα, τινῶν δ’ οὔ.
また、あるものでは葉が落ち、あるものではそうではない。
Καὶ τισὶ μὲν γίνονται κλάδοι, τισὶ δ’ οὔ.
また、あるものには枝が生じ、あるものにはそうではない。
Περὶ διαφορᾶς γοῦν τῶν φυτῶν ἐν μεγέθει καὶ σμικρότητι, ἐν ὡραιότητι καὶ ἀμορφίᾳ, ἐν χρηστότητι καρπῶν καὶ κακίᾳ πολλὰ ἔστιν εἰπεῖν.
ともかく、大きさや小ささ、美しさや醜さ、果実の質の良さや悪さにおける植物の相違については、語るべきことが多くある。
§1.4.15Πάλιν τὰ ἄγρια δένδρα μᾶλλον καρποφοροῦσι παρὰ τὰ κηπαῖα, καὶ οἱ καρποὶ τῶν κηπαίων κρείττονές εἰσι τῶν ἀγρίων.
さらに、野生の樹木は庭園のものよりも多く果実を結ぶが、庭園のものの果実は野生のものよりも優れている。
Καὶ τινὰ μὲν τῶν φυτῶν γεννῶνται ἐν τόποις ξηροῖς, τινὰ δὲ ἐν θαλάσσῃ·
また、植物のうち、あるものは乾燥した場所に生じ、あるものは海中に生じる。
καὶ τινὰ μὲν ἐν ποταμοῖς, ἄλλα δὲ ἐν τῇ ἐρυθρᾷ θαλάσσῃ·
そして、あるものは河川に生じ、他のものは紅海に生じる。
καὶ τινὰ ἐν τόποις μὲν ἄλλοις μεγάλα, ἐν ἑτέροις δὲ μικρά.
また、あるものはある場所では大きいが、他の場所では小さい。
§1.4.16Καὶ τινὰ μὲν γεννῶνται ἐν ὄχθαις ποταμῶν, τινὰ δὲ ἐν λίμναις.
そして、あるものは河川の堤防に生じ、あるものは湖沼に生じる。
Καὶ τῶν γεννωμένων ἐν τόποις ξηροῖς τινὰ μὲν γεννῶνται ἐν ὄρεσι, τινὰ δὲ ἐν πεδιάσι.
また、乾燥した場所に生じるもののうち、あるものは山地に生じ、あるものは平野に生じる。
Καὶ τινὰ ζῶσιν ἐν τόποις ξηροτάτοις, ὡς τὰ ἐν τῇ γῇ τῶν Αἰθιόπων, καὶ ἐκεῖσε κρειττόνως αὐξάνουσι παρὸ ἀλλαχοῦ.
また、エチオピア人の土地にあるもののように、極めて乾燥した場所に生きるものもあり、そこでは他の場所よりもよく成長する。
§1.4.17Καὶ τινὰ μὲν ζῶσιν ἐν τόποις ὑψηλοῖς, τινὰ δὲ ἐν χθαμαλοῖς.
また、あるものは高い場所に生き、あるものは低い場所に生きる。
Καὶ τινὰ μὲν ζῶσιν ἐν τόποις ὑγροῖς, τινὰ δὲ ἐν ξηροῖς, τινὰ δὲ ἐν ἑκατέροις, ὡς ἡ ἰτέα.
また、あるものは湿った場所に生き、あるものは乾燥した場所に生き、あるものはヤナギのように両方に生きる。
Τὰ γοῦν φυτὰ κατὰ πολὺ ἐναλλάττονται τῇ διαφορᾷ τῶν τόπων, καὶ ἐντεῦθεν χρὴ κατανοεῖν καὶ τὰς διαφορὰς αὐτῶν.
ともかく、植物は場所の相違によって大きく変化するのであり、このことから、それらの相違をも理解しなければならない。

語釈・文法注

  1. 1.4.10εἰ μὴ διὰ συλλογισμῶν καὶ παραδειγμάτων καὶ ὑπογραφῶν — 「εἰ μή」(〜でなければ)は否定の条件節を導き、主節の「Οὐ δυνάμεθα」(私たちは〜できない)と呼応して、「推論、実例、概説によらなければ、これらすべてを理解することはできない」という強い限定表現を形成している。
  2. 1.4.12ὧν πολλοὶ καὶ μάταιοί εἰσι κλάδοι, ἐκ τῶν ῥιζῶν αὐτῶν φυόμενοι — 関係代名詞の属格「ὧν」の先行詞は直前の複数の樹木であり、全体で「それらの根から生える、多くの無駄な枝」という構造を表している。「μάταιοι」は単に「無駄な」ではなく、剪定されるべき「余分な・不必要な」枝を意味する。
  3. 1.4.16παρὸ ἀλλαχοῦ — 「παρὸ」は「παρὰ τὸ」の縮約、あるいは比較を表す前置詞「παρά」の異形と考えられ、副詞「ἀλλαχοῦ」(他の場所で)を伴って比較級「κρειττόνως」(より良く)の比較対象(「他の場所におけるよりも」)を示している。

この箇所を引用する

アリストテレス, 植物について §1.4.9-1.4.17. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0086.tlg039.humanitext-grc1:1.4.9-1.4.17

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。