Humanitext Reader

アリストテレス · 問題集 §10.1-10.9

人間と動物の身体的特徴と生理現象の差異

44 / 148 箇所 · ギリシア語

要旨

人間と動物の身体的・生理的な差異(咳、鼻血、脂肪の蓄積位置、白斑の発生傾向、搾乳量、水質による体色の変化、雌雄の体格差、妊娠期間の長短)とその原因を多角的に検証する。

§10.1Διὰ τί τὰ μὲν βήττει, τὰ δὲ οὔ, οἷον ἄνθρωπος μὲν βήττει, βοῦς δὲ οὔ;
Διὰ τί なぜ、あるものは咳をし、他のものはしないのか。 例えば、人間は咳をし、牛はしないのか。
πότερον τῷ εἰς ἄλλο τι τρέπεσθαι τοῖς πλείστοις ζῴοις τὸ περίττωμα, ἀνθρώπῳ δὲ δεῦρο;
それは、多くの動物においては余剰物が別の何かに転じるのに対し、人間においてはここへと転じるからか。
ἢ ὅτι ἐγκέφαλον πλεῖστον καὶ ὑγρότατον ἔχει ὁ ἄνθρωπος, ἡ δὲ βὴξ καταρρέοντος γίνεται φλέγματος.
あるいは、人間は脳が最も大きく、最も湿っているからであり、咳は流れ落ちる粘液によって生じるからか。
§10.2Διὰ τί ἀνθρώπῳ μόνῳ τῶν ζῴων αἷμα ῥεῖ ἐκ τῶν μυκτήρων;
Διὰ τί なぜ動物の中で人間だけが鼻から血を流すのか。
ἢ ὅτι ἐγκέφαλον ἔχει πλεῖστον καὶ ὑγρότατον, ἀφ’ οὗ αἱ φλέβες πληρούμεναι τοῦ περιττώματος διὰ τῶν πόρων προΐενται τὴν ῥύσιν;
あるいは、人間は脳が最も大きく、最も湿っており、そこから、余剰物で満たされた血管が細孔を通じて流れを放出するからか。
λεπτότερον γὰρ γίνεται τοῦ αἵματος τοῦ καθαροῦ τὸ νοσερόν, τοῦτο δέ ἐστι τὸ μιχθὲν τοῖς τοῦ ἐγκεφάλου περιττώμασιν, καὶ ἔστι καθάπερ ἰχώρ.
というのも、病的な血液は純粋な血液よりも薄く、そしてこれは脳の余剰物と混ざり合ったものであり、漿液のようなものだからである。
§10.3Διὰ τί τῶν ζῴων τὰ μὲν ὑπὸ σάρκα, τὰ δὲ κατὰ σάρκα πίονά ἐστιν, τὰ δὲ κατ’ ἀμφότερα;
Διὰ τί なぜ動物の中には、皮膚の下に脂がのるもの、肉の中にのるもの、そして両方にのるものがあるのか。
ἢ ὅσων μὲν πυκνὴ ἡ σάρξ, μεταξὺ τοῦ δέρματος καὶ τῆς σαρκὸς συστέλλεται ἡ ἰκμὰς διὰ τὸ ταύτην εἶναι [τὸ δέρμα] ἀφεστὼς φύσει·
あるいは、肉が密である動物においては、皮膚が自然に離れているために、皮膚と肉の間に湿気が集まるからか。
ἣ πεττομένη γίνεται πιμελή.
そして、その湿気が熱変調されて脂肪になるからか。
ὅσα δὲ ἀραιοτέραν ἔχει τὴν σάρκα τό τε δέρμα προεστώς, κατὰ σάρκα πίονα γίνεται.
他方、肉がより粗く、皮膚が密着している動物は、肉の中に脂がのる。
τὰ δὲ ἀμφοτέρως ἔχοντα ἐπ’ ἀμφότερα πιαίνεται.
両方の特徴を持つものは、両方において太る。
§10.4Διὰ τί οἱ παῖδες καὶ αἱ γυναῖκες ἧττον ἔχουσι λεύκην τῶν ἀνδρῶν, καὶ τῶν μὲν γυναικῶν αἱ πρεσβύτιδες μᾶλλον;
Διὰ τί なぜ子供や女性は男性よりも白斑になりにくく、女性の中では老女の方がなりやすいのか。
ἢ ὅτι ἡ λεύκη ἐστὶ πνεύματος ἔξοδος, ἔστι δὲ τὰ μὲν τῶν παίδων οὐκ εὔπνοα σώματα, ἀλλὰ πυκνά, καὶ τὰ τῶν γυναικῶν ἧττον ἢ τὰ τῶν ἀνδρῶν·
あるいは、白斑とは気の放出経路であるが、子供の体は通気性が良くなく、かえって密であり、女性の体も男性より通気性が低いからか。
εἰς τὰ καταμήνια γὰρ τρέπεται·
というのも、[女性においては気や余剰物質が]月経へと向けられるからである。
δηλοῖ δὲ ἡ λειότης τὴν πυκνότητα τῆς σαρκός.
そして[肌の]滑らかさは肉の密さを示している。
τὰ δὲ τῶν πρεσβυτέρων καὶ τῶν γραῶν εὔπνοα·
他方、高齢の男性や老女の体は通気性が良い。
μόνα γάρ, ὥσπερ τὰ παλαιὰ οἰκοδομήματα, διεστῶσαν ἔχει τὴν σύνθεσιν τῶν μορίων.
それらだけが、古い建物の物理的構造のように、部分の結合が緩んでいるからである。
§10.5Διὰ τί ἄνθρωπος μόνον ἴσχει λεύκην;
Διὰ τί なぜ人間だけが白斑にかかるのか。
πότερον ὅτι λεπτοδερμότατον τῶν ζῴων ἐστίν, ἄμα δὲ καὶ πνευματωδέστερον;
それは、人間が動物の中で最も皮膚が薄く、同時に最も気(プネウマ)に富んでいるからか。
σημεῖον δέ, ὅτι ἡ λεύκη ἐν τοῖς λεπτοδερμοτάτοις μάλιστα καὶ πρῶτον γίνεται μέρεσιν.
その兆候として、白斑は最も皮膚が薄い部分に最も多く、かつ最初に生じる。
ἢ διὰ ταῦτά τε, καὶ ὅτι μόνον πολιοῦται τῶν ζῴων;
あるいは、これらの理由に加えて、人間が動物の中で唯一白毛になるからか。
ἐν γὰρ ταῖς λεύκαις πολιαὶ γίνονται αἱ τρίχες, ὥστε ἀδύνατον ὅσα μὴ πολιοῦται λεύκην ἴσχειν.
というのも、白斑の箇所では毛が白くなるので、白毛にならない動物が白斑にかかることは不可能だからである。
§10.6Διὰ τί αἶγες μὲν καὶ πρόβατα ἀμέλγονται πλεῖστον γάλα, οὐ μέγιστον σῶμα ἔχοντα, ἄνθρωπος δὲ καὶ βοῦς ἔλαττον ὡς κατὰ λόγον;
Διὰ τί なぜヤギやヒツジは、最大の体を持っているわけでもないのに、最も多くの乳を搾り取られるのに対し、人間や牛は比率にすればそれより少ないのか。
πότερον ὅτι εἰς τὸ σῶμα ἀναλίσκεται, τοῖς δὲ ἄλλοις εἰς τὸ περίττωμα, τοῖς δὲ προβάτοις καὶ ταῖς αἰξὶ τὸ περιγινόμενον τοῦ περιττώματος γάλα γίνεται πᾶν;
それは、[人間や牛においては養分が]体に消費され、他のもの(ヤギやヒツジ)においては余剰物へと向けられ、ヒツジやヤギにおいてはその余剰物の残りがすべて乳になるからか。
ἢ ὅτι πολυτοκώτερά ἐστι τῶν μεγάλων, ὥστε πλεῖον σπᾷ περίττωμα διὰ τὸ πλείω τρέφειν;
あるいは、それらは大きな動物よりも多産であり、それゆえ、より多くの子供を育てるために、より多くの余剰物を引き寄せるからか。
ἢ δι’ ἀσθένειαν τῶν σωμάτων πλεῖον περίττωμα γίνεται κύουσιν αὐτοῖς;
あるいは、体の弱さのために、それらが妊娠しているときにより多くの余剰物が生じるからか。
τὸ δὲ γάλα γίνεται ἐκ τοῦ περιττώματος.
そして乳は余剰物から生じるのである。
§10.7Διὰ τί τῶν ζῴων τὰ μέν, μεταβάλλοντα τὰ ὕδατα, μεταβάλλει τὰς χρόας καὶ ὅμοια γίνεται τοῖς ἐκεῖ, οἷον αἶγες, τὰ δὲ οὔ, οἷον ἄνθρωποι;
Διὰ τί なぜ動物の中には、水を変えると体色を変えて、その土地のものと同じになるもの(例えばヤギ)があるのに、他のもの(例えば人間)はそうならないのか。
καὶ ὅλως δὲ διὰ τί τὰ μὲν μεταβάλλει, τὰ δὲ οὔ, οἷον κόραξ οὐ μεταβάλλει;
また、そもそもなぜあるものは色を変え、他のもの(例えばワタリガラス)は変えないのか。
ἢ ὧν μὲν οὐ κρατεῖ ἡ φύσις τοῦ ὑγροῦ, ὥσπερ ἡ τῶν ὀρνέων (διὸ καὶ κύστιν οὐκ ἔχει), οὐ μεταβάλλει;
あるいは、鳥類のように、その自然(生体組織)が水分を制御できないもの(だから鳥類は膀胱を持たない)は変化しないのか。
καὶ διὰ τί οὐκ αὐτά, ἀλλὰ τὰ ἔκγονα μεταβάλλει;
そして、なぜそれら自身ではなく、その子孫が変化するのか。
ἢ ὅτι ἀσθενέστερα τὰ νέα τῶν γεννησάντων;
あるいは、親よりも子供の方が弱いからか。
§10.8Διὰ τί τὰ ἄρσενα μείζω τῶν θηλειῶν ὡς ἐπίπαν ἐστίν;
Διὰ τί なぜ一般にオスはメスよりも大きいのか。
πότερον ὅτι θερμότερα, τοῦτο δὲ αὐξητικόν;
それは、オスの方が温かく、この温かさが成長を促すからか。
ἢ ὅτι ὁλόκληρα, τὰ δὲ πεπήρωται;
あるいは、オスは完全であるのに対し、メスは不完全だからか。
ἢ ὅτι τὰ μὲν ἐν πολλῷ χρόνῳ τελειοῦται, τὰ δὲ ἐν ὀλίγῳ;
あるいは、オスは長い時間をかけて完成するのに対し、メスは短い時間で完成するからか。
§10.9Διὰ τί τὰ μὲν ταχυτόκα τῶν ζῴων ἐστίν, τῶν δὲ πολυχρόνιος ἡ κύησις;
Διὰ τί なぜ動物の中には妊娠期間が短いものもあれば、妊娠が長期にわたるものもあるのか。
ἢ ὅτι τὰ μακροβιώτερα βραδύτερον πέφυκεν τελειοῦσθαι;
あるいは、より長命なものは、本性上より遅く完成に達するからか。
ἔστι δὲ βραδυτόκα τὰ μακρόβια.
そして長命なものは妊娠期間が長い。
οὐ μέντοι τὰ μάλιστα, οἷον ἵππος ἀνθρώπου βραδυτοκώτερον μέν, ὀλιγοχρονιώτερον δέ.
しかし、最も長命なものが最も妊娠期間が長いというわけではない。 例えば、馬は人間よりも妊娠期間が長いが、寿命は短い。
τούτου δὲ αἴτιον ἡ σκληρότης τῶν ὑστερῶν·
この原因は子宮の固さにある。
ὥσπερ γὰρ ἡ ξηρὰ γῆ οὐ ταχὺ ἐκτρέφει, οὕτω καὶ ἡ τοῦ ἵππου ὑστέρα.
乾いた土地が素早く育まないように、馬の子宮も同様だからである。

語釈・文法注

  1. 10.1τῷ εἰς ἄλλο τι τρέπεσθαι... τὸ περίττωμα — 冠詞付きの不定詞(τῷ... τρέπεσθαι)が与格形をとることで原因(〜であることによって)を表し、対格の τὸ περίττωμα がその意味上の主語となっている構文。
  2. 10.3διὰ τὸ ταύτην εἶναι [τὸ δέρμα] ἀφεστὼς φύσει — 前置詞 διά + 対格の冠詞付き不定詞(τὸ... εἶναι)が原因を表す。[τὸ δέρμα] は、女性代名詞 ταύτην(前文の ἰκμὰς または本来 δέρμα の属性を指したもの)の同格または挿入説明として機能しており、中性単数分詞 ἀφεστώς は δέρμα に一致している。
  3. 10.4διεστῶσαν ἔχει τὴν σύνθεσιν — 「ἔχω + 完了分詞」の構文であり、διεστῶσαν(διίστημι の完了能動分詞、女性単数対格)が τὴν σύνθεσιν を修飾して「部分の結合が離れた状態を保っている(=結合が緩んでいる)」という継続的な状態を表している。
  4. 10.6ἀμέλγονται πλεῖστον γάλα — 能動態で二重対格(AからBを搾り取る)をとる動詞 ἀμέλγω の受動態であり、搾取の対象となる動物(αἶγες καὶ πρόβατα)が主語となり、搾り取られる物(πλεῖστον γάλα)が対格のまま受動文中に保留されている。
  5. 10.7ὧν μὲν οὐ κρατεῖ ἡ φύσις τοῦ ὑγροῦ — 関係代名詞 ὧν は属格支配の動詞 κρατέω の目的語であり、その先行詞は後続文の主語(ある種の動物たち)である。全体として「それらの自然(体組織、ἡ φύσις)が水分(τοῦ ὑγροῦ)を制御できないもの(は色が変わらない)」という意味構造をなす。

この箇所を引用する

アリストテレス, 問題集 §10.1-10.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0086.tlg036.humanitext-grc1:10.1-10.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。