§4.7Πρὸς δὲ τὸ ποτέρως ἔχει δεῖ λαβεῖν τί σημαίνει τοὔνομα.
しかし、どちらのようになっているか(虚空が存在するのかしないのか)については、その名称が何を意味しているかを受け取らねばならない。
δοκεῖ δὴ τὸ κενὸν τόπος εἶναι ἐν ᾧ μηδέν ἐστι.
すなわち、虚空とは何も存在しない場所であると思われる。
τούτου δʼ αἴτιον ὅτι τὸ ὅν σῶμα οἴονται εἶναι, πᾶν δὲ σῶμα ἐν τόπῳ, κενὸν δὲ ἐν τόπῳ μηδέν ἐστι σῶμα, ὥστʼ εἶ που μὴ ἔστι σῶμα, οὐδὲν εἶναι ἐνταῦθα.
この原因は、人々が存在するものを物体であると考えており、すべての物体は場所の中にあり、虚空とは場所の中にいかなる物体もないことであること、したがって、もしどこかに物体がないならば、そこには何もないということである。
σῶμα δὲ πάλιν ἅπαν οἴονται εἶναι ἁπιόν·
他方、人々はすべての物体は触知可能なものであると考えている。
τοιοῦτο δὲ ὃ ἂν ἔχῃ βάρος ἢ κουφότητα.
そしてそのようなものとは、重さまたは軽さを持つものである。
συμβαίνει οὖν ἐκ συλλογισμοῦ τοῦτο εἶναι κενόν, ἐν ὧ μηδέν ἐστι βαρὺ ἢ κοῦφον.
したがって、推論の結果、重いものも軽いものも何もないところが虚空であるということになる。
ταῦτα μὲν οὖν, ὥσπερ εἴπομεν καὶ πρότερον, ἐκ συλλογισμοῦ συμβαίνει.
これらは、前にも言ったように、推論から生じることである。
ἄτοπον δὲ εἰ ἡ στιγμὴ κενόν·
しかし、点が虚空であるとするなら奇妙である。
δεῖ γὰρ τόπον εἶναι ἐν ᾧ σώματος ἔστι διάστημα ἀπίοῦ.
なぜなら、虚空は触知可能な物体の間隔が存在する場所でなければならないからである。
ἀλλʼ οὖν φαίνεται λέγεσθαι τὸ κενὸν ἕνα μὲν τρόπον τὸ μὴ πλῆρες αἰσθητοῦ σώματος κατὰ τὴν ἀρήν·
ともかく、虚空は、一方の方法では、触覚において知覚可能な物体に満ちていないものと言われているように思われる。
αἰσθητὸν δʼ ἐστὶ κατὰ τὴν ἀρὴν τὸ βάρος ἔχον ἢ κουφότητα (διὸ κἂν ἀπορήσειέ τις, τί ἂν φαῖεν, εἰ ἔχοι τὸ διάστημα χρῶμα ἢ ψόφον, πότερον κενὸν ἢ οὔ;
そして触覚において知覚可能なものとは、重さまたは軽さを持つものである(それゆえ、もしその間隔が色や音を持っているなら、それは虚空なのかそうでないのか、彼らは何と言うだろうかと疑念を抱く人もあるかもしれない。
ἢ δῆλον ὅτι εἰ μὲν δέχοιτο σῶμα ἁπιόν, κενόν, εἰ δὲ μή, οὔ)·
あるいは、もしそれが触知可能な物体を受け入れることができるなら虚空であり、そうでないなら虚空ではない、ということは明らかではないか)。
ἄλ. λον δὲ τρόπον, ἐν ᾧ μὴ τόδε τι μηδʼ οὐσία τις σωματική.
また別の方法としては、その中に「これ」としての何ものも、またいかなる身体的実体も存在しないところ(が虚空であると言われる)。
διό φασίν τινες εἶναι τὸ κενὸν τὴν τοῦ σώματος ὕλην (οἵπερ καὶ τὸν τόπου τὸ αὐτὸ τοῦτο), λέγοντες οὐ καλῶς·
それゆえ、ある人々は虚空とは物体の質料であると言い(彼らは場所をもこの同じものとしているが)、彼らの言うことは正しくない。
ἡ μὲν γὰρ ὕλη οὐ χωριστὴ τῶν πραγμάτων, τὸ δὲ κενὸν ζητοῦσιν ὡς χωριστόν.
なぜなら、質料は諸事象から切り離せないが、虚空は切り離されたものとして探求されているからである。
ἐπεὶ δὲ περὶ τόπου διώρισται, καὶ τὸ κενὸν ἀνάγκη
τόπον εἶναι, εἰ ἔστιν, ἐστερημένον σώματος, τόπος δὲ καὶ πῶς ἔστι καὶ πῶς οὐκ ἔστιν εἴρηται, φανερὸν ὅτι οὕτω μὲν κενὸν οὐκ ἔστιν, οὔτε κεχωρισμένον οὔτε ἀχώριστον.
さて、場所については規定され、また虚空は、もし存在するなら、物体を奪われた場所であるに違いないが、場所がどのように存在しどのように存在しないかは(すでに)言われたので、このように解される虚空は存在しないこと、それは分離されてもいなければ分離不可能でもないことが明らかである。
τὸ γὰρ κενὸν οὐ σῶμα ἀλλὰ σώματος διάστημα βούλεται εἶναι·
なぜなら、虚空は物体ではなく、物体の間隔であることを意味しているからである。
διὸ καὶ τὸ κενὸν δοκεῖ τι εἶναι, ὅτι καὶ ὁ τόπος, καὶ διὰ ταὐτά.
それゆえ、虚空が何らかのものであると思われるのも、場所がそうであるからであり、同じ理由によるのである。
ἥκει γὰρ δὴ ἡ κίνησις ἡ κατὰ τόπον καὶ τοῖς τὸν τόπον φάσκουσιν εἶναί τι παρὰ τὰ σώματα τὰ ἐμπίπτοντα καὶ τοῖς τὸ κενόν.
実際、場所による運動は、場所がそこに入る物体とは別に何か存在すると主張する人々にとっても、虚空を主張する人々にとっても、(その論拠として)至り着くのである。
σἴτιον δὲ κινήσεως οἴονται εἶναι τὸ κενὸν οὕτως ὡς ἐν ᾧ κινεῖται·
そして彼らは、虚空を、その中で運動が行われるものとして、運動の原因であると考えている。
τοῦτο δʼ ἂν εἴη οἶον τὸν τόπον φασί τινες εἶναι.
そしてこれは、ある人々が場所であると言っているようなものだろう。
οὐδεμία δʼ ἀνάγκη, εἰ κίνησις ἔστιν, εἶναι κενόν.
しかし、もし運動が存在するとしても、虚空が存在する必要はまったくない。
ὅλως μὲν οὖν πάσης κινήσεως οὐδαμῶς, διʼ ὃ καὶ Μέλισσον ἔλαθεν·
一般に、あらゆる運動に関して(虚空が必要だということは)決してない。 この点でメリッソスも気づかなかったのである。
ἀλλοιοῦσθαι γὰρ τὸ πλῆρες ἐνδέχεται.
なぜなら、満ちたものが質的に変化することは可能だからである。
ἀλλὰ δὴ οὐδὲ τὴν κατὰ τόπον κίνησιν·
しかしまた、場所による運動にとっても(虚空は不要である)。
ἅμα γὰρ ἐνδέχεται ὑπεξιέναι ἀλλήλοις, οὐδενὸς ὄντος διαστήματος χωριστοῦ παρὰ τὰ σώματα τὰ κινούμενα.
なぜなら、運動する物体とは別に分離された間隔が何もないとしても、同時に互いに席を譲り合うことが可能だからである。
καὶ τοῦτο δῆλον καὶ ἐν ταῖς τῶν συνεχῶν δίναις, ὥσπερ καὶ ἐν ταῖς τῶν ὑγρῶν.
そしてこのことは、連続するものの渦や、液体の渦においても明らかである。
ἐνδέχεται δὲ καὶ πυκνοῦσθαι μὴ εἰς τὸ κενὸν ἀλλὰ διὰ τὸ τὰ ἐνόντα ἐκπυρηνίζειν (οἷον ὕδατος συνθλιβομένου τὸν ἐνόντα ἀέρα), καὶ αὐξάνεσθαι οὐ μόνον εἰσιόντος τινὸς ἀλλὰ καὶ ἀλλοιώσει, οἷον εἰ ἐξ ὕδατος γίγνοιτο ἀήρ.
また、虚空の中へではなく、内部にあるものを押し出すことによって凝縮することも可能である(たとえば、水が圧縮されるときに内部の空気を押し出すように)。 また、何かが入り込むことによってだけでなく、質的な変化によっても増大することは可能である。 たとえば、水から空気が生じる場合のように。
ὅλως δὲ ὅ τε περὶ τῆς αὐξήσεως λόγος καὶ τοῦ εἰς τὴν τέφραν ἐγχεομένου ὕδατος αὐτὸς αὐτὸν ἐμποδίζει.
一般的に言って、増大についての議論も、灰に注がれる水に関する議論も、それ自身で自身を妨げている。
ἢ γὰρ οὐκ αὐξάνεται ὁτιοῦν, ἢ οὐ σώματι, ἢ ἐνδέχεται δύο σώματα ἐν ταὐτῷ εἶναι (ἀπορίαν οὖν κοινὴν ἀξιοῦσι λύειν, ἀλλʼ οὐ κενὸν δεικνύουσιν ὡς ἔστιν), ἢ πᾶν εἶναι ἀναγκαῖον τὸ σῶμα κενόν, εἰ πάντῃ αὐξάνεται καὶ αὐξάνεται διὰ κενοῦ.
なぜなら、いかなるものも増大しないか、あるいは物体によって増大するのではないか、あるいは二つの物体が同じ場所に存在しうることになるか(したがって、彼らは共通の難問を解くことを要求されているのであって、虚空が存在することを示しているのではない)、あるいは、もし物体があらゆる方向に増大し、かつ虚空を通じて増大するならば、物体の全体が虚空でなければならないことになるかのいずれかだからである。
ὁ δʼ αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ τῆς τέφρας.
そして同じ議論が、灰の場合にも当てはまる。
ὅτι μὲν οὖν ἐξ ὧν δεικνύουσιν εἶναι τὸ κενὸν λύειν ῥᾴδιον, φανερόν.
したがって、彼らが虚空が存在することを示すために用いる論拠を解決することは容易であることは、明らかである。