§10.4ἐπεὶ δὲ διαφέρειν ἐνδέχεται ἀλλήλων τὰ διαφέροντα πλεῖον καὶ ἔλαττον, ἔστι τις καὶ μεγίστη διαφορά, καὶ ταύτην λέγω ἐναντίωσιν.
相違するものは互いに多かれ少なかれ相違することが可能であるから、何らかの最大の相違も存在し、これを私は反対対立と呼ぶ。
ὅτι δʼ ἡ μεγίστη ἐστὶ διαφορά, δῆλον ἐκ τῆς ἐπαγωγῆς.
それが最大の相違であることは、帰納から明らかである。
τὰ μὲν γὰρ γένει διαφέροντα οὐκ ἔχει ὁδὸν εἰς ἄλληλα, ἀλλʼ ἀπέχει πλέον καὶ ἀσύμβλητα·
なぜなら、類において相違するものは、互いに至る道を持たず、むしろより遠く隔たっており、比較不可能だからである。
τοῖς δʼ εἴδει διαφέρουσιν αἱ γενέσεις ἐκ τῶν ἐναντίων εἰσὶν ὡς ἐσχάτων, τὸ δὲ τῶν ἐσχάτων διάστημα μέγιστον, ὥστε καὶ τὸ τῶν ἐναντίων.
一方、種において相違するものにとっては、生成は極限としての反対のものから生じ、極限同士の間隔は最大であるから、その結果、反対のもの同士の間隔も最大である。
ἀλλὰ μὴν τό γε μέγιστον ἐν ἑκάστῳ γένει τέλειον.
ところで、それぞれの類において最大なるものは完全なものである。
μέγιστόν τε γὰρ οὗ μὴ ἔστιν ὑπερβολή, καὶ τέλειον οὗ μὴ ἔστιν ἔξω λαβεῖν τι δυνατόν·
なぜなら、それを超える超過が存在しないものが最大であり、その外側に何も取ることが不可能なものが完全だからである。
τέλος γὰρ ἔχει ἡ τελεία διαφορά (ὥσπερ καὶ τἆλλα τῷ τέλος ἔχειν λέγεται τέλεια), τοῦ δὲ τέλους οὐθὲν ἔξω·
なぜなら、完全な相違は終わりを持っているからであり(他なるものも終わりを持つことによって完全と呼ばれるのと同様である)、終わりの外には何もないからである。
ἔσχατον γὰρ ἐν παντὶ καὶ περιέχει, διὸ οὐδὲν ἔξω τοῦ τέλους, οὐδὲ προσδεῖται οὐδενὸς τὸ τέλειον.
なぜなら、それはすべてのものにおいて極限であり包み込んでいるからであり、それゆえ終わりの外には何も存在せず、完全なものは何一つ付け加える必要がないからである。
ὅτι μὲν οὖν ἡ ἐναντιότης ἐστὶ διαφορὰ τέλειος, ἐκ τούτων δῆλον·
したがって、反対対立が完全な相違であることは、これらのことから明らかである。
πολλαχῶς δὲ λεγομένων τῶν ἐναντίων, ἀκολουθήσει τὸ τελείως οὕτως ὡς ἂν καὶ τὸ ἐναντίοις εἶναι ὑπάρχῃ αὐτοῖς.
しかし、反対のものが多くの意味で語られる以上、「完全に」ということも、それらに反対のものであることがどのように属しているかに応じて、それに伴うだろう。
τούτων δὲ ὄντων φανερὸν ὅτι οὐκ ἐνδέχεται ἑνὶ πλείω ἐναντία εἶναι (οὔτε γὰρ τοῦ ἐσχάτου ἐσχατώτερον εἴη ἄν τι, οὔτε τοῦ ἑνὸς διαστήματος πλείω δυοῖν ἔσχατα), ὅλως τε εἰ ἔστιν ἡ ἐναντιότης διαφορά, ἡ δὲ διαφορὰ δυοῖν, ὥστε καὶ ἡ τέλειος.
そして、これらのことがある以上、一つのものに対して複数の反対のものが存在することは不可能であることは明らかである(なぜなら、極限よりもさらに極限なるものが存在することはないし、一つの間隔に対して二つより多くの極限が存在することもないからである)。 また、全般的に言っても、もし反対対立が相違であり、相違が二つのものの間のものであるなら、完全な相違もまたそうだからである。
ἀνάγκη δὲ καὶ τοὺς ἄλλους ὅρους ἀληθεῖς εἶναι τῶν ἐναντίων.
また、反対のものについての他の定義も真であることが必然である。
καὶ γὰρ πλεῖστον διαφέρει ἡ τέλειος διαφορά (τῶν τε γὰρ γένει διαφερόντων οὐκ ἔστιν ἐξωτέρω λαβεῖν καὶ τῶν εἴδει·
なぜなら、完全な相違は最も遠く相違しているからである(というのも、類において相違するものについても、また種において相違するものについても、それより外側のものを取ることはできないからである。
δέδεικται γὰρ ὅτι πρὸς τὰ ἔξω τοῦ γένους οὐκ ἔστι διαφορά, τούτων δʼ αὕτη μεγίστη), καὶ τὰ ἐν ταὐτῷ γένει πλεῖστον διαφέροντα ἐναντία (μεγίστη γὰρ διαφορὰ τούτων ἡ τέλειος), καὶ τὰ ἐν τῷ αὐτῷ δεκτικῷ πλεῖστον διαφέροντα ἐναντία (ἡ γὰρ ὕλη ἡ αὐτὴ τοῖς ἐναντίοις) καὶ τὰ ὑπὸ τὴν αὐτὴν δύναμιν πλεῖστον διαφέροντα (καὶ γὰρ ἡ ἐπιστήμη περὶ ἓν γένος ἡ μία)·
なぜなら、類の外部のものに対しては相違が存在しないことが示されており、これら類の内にあるものの中で、これが最大だからである)。 そして、同一の類において最も遠く相違するものが反対のもんであり(なぜなら、それらの最大の相違が完全な相違だからである)、同一の受容体において最も遠く相違するものが反対のものであり(なぜなら、物質は反対のものにとって同一だからである)、また同一の能力に属するもののうち最も遠く相違するものが反対のものである(なぜなら、一つの学知は一つの類に関するものだからである)。
ἐν οἷς ἡ τελεία διαφορὰ μεγίστη.
そして、これらにおいて完全な相違は最大である。
—πρώτη δὲ ἐναντίωσις ἕξις καὶ στέρησίς ἐστιν·
――そして、第一の反対対立は、状態と欠如である。
οὐ πᾶσα δὲ στέρησις (πολλαχῶς γὰρ λέγεται ἡ στέρησις) ἀλλʼ ἥτις ἂν τελεία ᾖ.
ただし、すべての欠如ではなく(というのも、欠如は多くの意味で語られるからである)、それが完全なものであるような欠如である。
τὰ δʼ ἄλλα ἐναντία κατὰ ταῦτα λεχθήσεται, τὰ μὲν τῷ ἔχειν τὰ δὲ τῷ ποιεῖν ἢ ποιητικὰ εἶναι τὰ δὲ τῷ λήψεις εἶναι καὶ ἀποβολαὶ τούτων ἢ ἄλλων ἐναντίων.
その他の反対のものは、これらに基づいて語られる。 あるものはそれらを持っていることによって、あるものは作用すること、あるいは作用的であることによって、あるものはこれら、あるいは他の反対のものの獲得と喪失であることによってである。
εἰ δὴ ἀντίκειται μὲν ἀντίφασις καὶ στέρησις καὶ ἐναντιότης καὶ τὰ πρός τι, τούτων δὲ πρῶτον ἀντίφασις, ἀντιφάσεως δὲ μηδέν ἐστι μεταξύ, τῶν δὲ ἐναντίων ἐνδέχεται, ὅτι μὲν οὐ ταὐτὸν ἀντίφασις καὶ τἀναντία δῆλον·
もし、矛盾、欠如、反対対立、そして相対的なものが対立しており、これらの中で第一のものが矛盾であり、矛盾の間には中間的なものが何もなく、反対のものの間にはあり得るのだとすれば、矛盾と反対のものが同一でないことは明らかである。
ἡ δὲ στέρησις ἀντίφασίς τίς ἐστιν·
そして、欠如はある種の矛盾である。
ἢ γὰρ τὸ ἀδύνατον ὅλως ἔχειν, ἢ ὃ ἂν πεφυκὸς ἔχειν μὴ ἔχῃ, ἐστέρηται ἢ ὅλως ἢ πὼς ἀφορισθέν (πολλαχῶς γὰρ ἤδη τοῦτο λέγομεν, ὥσπερ διῄρηται ἡμῖν ἐν ἄλλοις), ὥστʼ ἐστὶν ἡ στέρησις ἀντίφασίς τις ἢ ἀδυναμία διορισθεῖσα ἢ συνειλημμένη τῷ δεκτικῷ·
なぜなら、全体として持つことが不可能であるか、あるいは本来持つように生まれついているものを、持っていない場合、全体として、あるいは何らかの規定された仕方で欠如しているからである(なぜなら、これはすでに我々が他の箇所で区分したように、多くの意味で語られるからである)。 その結果、欠如とは、規定された、あるいは受容体とともに把握された、ある種の矛盾あるいは不可能である。
διὸ ἀντιφάσεως μὲν οὐκ ἔστι μεταξύ, στερήσεως δέ τινος ἔστιν·
それゆえ、矛盾には中間が存在しないが、ある種の欠如には存在する。
ἴσον μὲν γὰρ ἢ οὐκ ἴσον πᾶν, ἴσον δʼ ἢ ἄνισον οὐ πᾶν, ἀλλʼ εἴπερ, μόνον ἐν τῷ δεκτικῷ τοῦ ἴσου.
なぜなら、等しいか等しくないかのいずれかであるのは、すべてのものであるが、等しいか不等であるかのいずれかであるのは、すべてのものではなく、もしそうであるとすれば、等しさの受容体においてのみだからである。
εἰ δὴ αἱ γενέσεις τῇ ὕλῃ ἐκ τῶν ἐναντίων, γίγνονται δὲ ἢ ἐκ τοῦ εἴδους καὶ τῆς τοῦ εἴδους ἕξεως ἢ ἐκ στερήσεώς τινος τοῦ εἴδους καὶ τῆς μορφῆς, δῆλον ὅτι ἡ μὲν ἐναντίωσις στέρησις ἂν εἴη πᾶσα, ἡ δὲ στέρησις ἴσως οὐ πᾶσα ἐναντιότης (αἴτιον δʼ ὅτι πολλαχῶς ἐνδέχεται ἐστερῆσθαι τὸ ἐστερημένον)·
もし、物質にとって生成が反対のものから生じるのであり、それらが形相および形相の状態から生じるか、あるいは形相および形の何らかの欠如から生じるのだとすれば、反対対立はすべて欠如であろうが、欠如はおそらくすべてが反対対立ではないことは明らかである(その原因は、欠如しているものが多くの仕方で欠如し得るからである)。
ἐξ ὧν γὰρ αἱ μεταβολαὶ ἐσχάτων, ἐναντία ταῦτα.
なぜなら、そこから変化が生じる極限のものが、これら反対のものだからである。
φανερὸν δὲ καὶ διὰ τῆς ἐπαγωγῆς.
そして、帰納によっても明らかである。
πᾶσα γὰρ ἐναντίωσις ἔχει στέρησιν θάτερον τῶν ἐναντίων, ἀλλʼ οὐχ ὁμοίως πάντα·
なぜなら、すべての反対対立は、反対のものの一方に欠如を持っているが、すべてが同様に持っているのではないからである。
ἀνισότης μὲν γὰρ ἰσότητος ἀνομοιότης δὲ ὁμοιότητος κακία δὲ ἀρετῆς, διαφέρει δὲ ὥσπερ εἴρηται·
なぜなら、不等は等しさの、不類似は類似性の、悪徳は徳の欠如であり、それらの違いは既に述べられた通りだからである。
τὸ μὲν γὰρ ἐὰν μόνον ᾖ ἐστερημένον, τὸ δʼ ἐὰν ἢ ποτὲ ἢ ἔν τινι, οἷον ἂν ἐν ἡλικίᾳ τινὶ ἢ τῷ κυρίῳ, ἢ πάντῃ·
つまり、あるものは単に欠如している場合であり、他のものは、ある時において、あるいはある点において、例えばある特定の年齢においてであるか、主要な器官においてであるか、あるいは全面的に欠如している場合である。
διὸ τῶν μὲν ἔστι μεταξύ, καὶ ἔστιν οὔτε ἀγαθὸς ἄνθρωπος οὔτε κακός, τῶν δὲ οὐκ ἔστιν, ἀλλʼ ἀνάγκη εἶναι ἢ περιττὸν ἢ ἄρτιον.
それゆえ、あるものには中間が存在し、善くも悪くもない人間が存在し得るが、他のものには存在せず、奇数であるか偶数であるかのいずれかであることが必然である。
ἔτι τὰ μὲν ἔχει τὸ ὑποκείμενον ὡρισμένον, τὰ δʼ οὔ.
さらに、あるものは限定された基体を持っているが、他のものはそうではない。
ὥστε φανερὸν ὅτι ἀεὶ θάτερον τῶν ἐναντίων λέγεται κατὰ στέρησιν·
したがって、常に反対のものの一方が欠如に基づいて語られることは明らかである。
ἀπόχρη δὲ κἂν τὰ πρῶτα καὶ τὰ γένη τῶν ἐναντίων, οἷον τὸ ἓν καὶ τὰ πολλά·
そして、第一のものや、反対のものの類、例えば一と多においてそれが見られることで十分である。
τὰ γὰρ ἄλλα εἰς ταῦτα ἀνάγεται.
なぜなら、他のものはこれらに還元されるからである。