Humanitext Reader

アリストテレス · 動物誌 §2.11

カメレオンの外形的特徴と特異な内部構造

22 / 189 箇所 · ギリシア語

要旨

カメレオンの独特な身体的特徴(トカゲに似た体、対向する足指、360度動く目、気体の吸引による体色変化など)と、その極めて特異な解剖学的特徴(肉や血液の少なさ、強靭な膜組織、切開後の生存力の強さ)を詳述する。

§2.11Ὁ δὲ χαμαιλέων ὅλον μὲν τοῦ σώματος ἔχει τὸ σχῆμα σαυροειδές, τὰ δὲ πλευρὰ κάτω καθήκει συνάπτοντα πρὸς τὸ ὑπογάστριον, καθάπερ τοῖς ἰχθύσι, καὶ ἡ ῥάχις ἐπανέστηκεν ὁμοίως τῇ τῶν ἰχθύων.
カメレオンは、体全体の形状がトカゲに似ており、肋骨は下へ伸びて下腹部に接しており、魚類と同様である。 背骨も魚類のそれと同様に突き出ている。
Τὸ δὲ πρόσωπον ὁμοιότατον τῷ τοῦ χοιροπιθήκου.
顔はヒヒのそれに極めて類似している。
Κέρκον δ’ ἔχει μακρὰν σφόδρα, εἰς λεπτὸν καθήκουσαν καὶ συνελιττομένην ἐπὶ πολύ, καθάπερ ἱμάντα.
また、非常に長い尾を持っており、それは細く伸びて、革紐のように幾重にも巻いている。
Μετεωρότερος δ’ ἐστὶ τῇ ἀπὸ τῆς γῆς ἀποστάσει τῶν σαύρων, τὰς δὲ καμπὰς τῶν σκελῶν καθάπερ οἱ σαῦροι ἔχει.
地面からの距離においてトカゲたちよりも高く位置しているが、脚の関節の曲がり方はトカゲたちと同様である。
Τῶν δὲ ποδῶν ἕκαστος αὐτοῦ διχῇ διῄρηται εἰς μέρη θέσιν ὁμοίαν πρὸς αὑτὰ ἔχοντα οἵανπερ ὁ μέγας ἡμῶν δάκτυλος πρὸς τὸ λοιπὸν τῆς χειρὸς ἀντίθεσιν ἔχει.
その足はそれぞれ二つに分かれており、それら互いに対する位置関係は、私たちの親指が手の残りの部分に対して対向しているのと同様である。
Ἐπὶ βραχὺ δὲ καὶ τούτων τῶν μερῶν ἕκαστον διῄρηται εἴς τινας δακτύλους, τῶν μὲν ἔμπροσθεν ποδῶν τὰ μὲν πρὸς αὐτὸν τρίχα, τὰ δ’ ἐκτὸς δίχα, τῶν δ’ ὀπισθίων τὰ μὲν πρὸς αὐτὸν δίχα, τὰ δ’ ἐκτὸς τρίχα.
さらに、これらの部分のそれぞれはさらに短くいくつかの指に分かれており、前足では、内側は三つに、外側は二つに分かれており、後ろ足では、内側は二つに、外側は三つに分かれている。
Ἔχει δὲ καὶ ὀνύχια ἐπὶ τούτων ὅμοια τοῖς τῶν γαμψωνύχων.
また、これらの上に、猛禽類の爪に似た小さな爪を持っている。
Τραχὺ δ’ ἔχει ὅλον τὸ σῶμα, καθάπερ ὁ κροκόδειλος.
体全体がワニのようにザラザラしている。
Ὀφθαλμοὺς δ’ ἔχει ἐν κοίλῳ τε κειμένους καὶ μεγάλους σφόδρα καὶ στρογγύλους καὶ δέρματι ὁμοίῳ τῷ λοιπῷ σώματι περιεχομένους.
目は、窪みの中に置かれ、非常に大きく丸く、体の残りの部分と同様の皮膚に覆われている。
Κατὰ μέσους δ’ αὐτοὺς διαλέλειπται μικρὰ τῇ ὄψει χώρα, δι’ ἧς ὁρᾷ·
そして、目の真ん中に視覚のための小さな隙間が開けられており、それを通してカメレオンは見る。
οὐδέποτε δὲ τῷ δέρματι ἐπικαλύπτει τοῦτο.
そして決してこの隙間を皮膚で覆い隠すことはない。
Στρέφει δὲ τὸν ὀφθαλμὸν κύκλῳ καὶ τὴν ὄψιν ἐπὶ πάντας τοὺς τόπους μεταβάλλει, καὶ οὕτως ὁρᾷ ὃ βούλεται.
目をぐるりと回し、視線をあらゆる方向に向けることができ、このようにして見たいものを見る。
Τῆς δὲ χροιᾶς ἡ μεταβολὴ ἐμφυσωμένῳ αὐτῷ γίγνεται·
体色の変化は、彼が膨らむときに起こる。
ἔχει δὲ καὶ μέλαιναν ταύτην, οὐ πόρρω τῆς τῶν κροκοδείλων, καὶ ὠχρὰν καθάπερ οἱ σαῦροι, μέλανι ὥσπερ τὰ παρδάλια διαπεποικιλμένην.
そして、この色として、ワニのそれから遠くない黒も、トカゲのような黄褐色も持っており、それはヒョウのように黒で斑に彩られている。
Γίνεται δὲ καθ’ ἅπαν τὸ σῶμα αὐτοῦ ἡ τοιαύτη μεταβολή·
このような変化は、体全体で起こる。
καὶ γὰρ οἱ ὀφθαλμοὶ συμμεταβάλλουσιν ὁμοίως τῷ λοιπῷ σώματι καὶ ἡ κέρκος.
なぜなら、目も尾も、体の他の部分と同様に一緒に変化するからである。
Ἡ δὲ κίνησἲς αὐτοῦ νωθὴς ἰσχυρῶς ἐστί, καθάπερ ἡ τῶν χελωνῶν.
その動きは、カメの動きのように、極めて緩慢である。
Καὶ ἀποθνήσκων τε ὠχρὸς γίνεται, καὶ τελευτήσαντος αὐτοῦ ἡ χροιὰ τοιαύτη ἐστίν.
指示により、死にゆくときに黄褐色になり、死んだ後もその体色は同様である。
Τὰ δὲ περὶ τὸν στόμαχον καὶ τὴν ἀρτηρίαν ὁμοίως ἔχει τοῖς σαύροις κείμενα.
食道と気管の周りは、トカゲと同様の配置になっている。
Σάρκα δ’ οὐδαμοῦ ἔχει πλὴν πρὸς τῇ κεφαλῇ καὶ ταῖς σιαγόσιν ὀλίγα σαρκία, καὶ περὶ ἄκραν τὴν τῆς κέρκου πρόσφυσιν.
肉はどこにも持っておらず、ただ頭と顎のところに少々の肉があり、尾の付け根の末端にあるだけである。
Καὶ αἷμα δ’ ἔχει περί τε τὴν καρδίαν μόνον καὶ τὰ ὄμματα καὶ τὸν ἄνω τῆς καρδίας τόπον, καὶ ὅσα ἀπὸ τούτων φλέβια ἀποτείνει· ἔστι δὲ καὶ ἐν τούτοις βραχὺ παντελῶς.
血液も、ただ心臓の周りと、目、および心臓より上の部分、そしてこれらから伸びる細い血管にしか持っておらず、それらの中にあるものも完全にわずかである。
Κεῖται δὲ καὶ ὁ ἐγκέφαλος ἀνώτερον μὲν ὀλίγῳ τῶν ὀφθαλμῶν, συνεχὴς δὲ τούτοις.
脳も、目の少し上に位置しているが、これらと連続している。
Περιαιρεθέντος δὲ τοῦ ἔξωθεν δέρματος τῶν ὀφθαλμῶν περιέχει τι διαλάμπον διὰ τούτων, οἷον κρίκος χαλκοῦς λεπτός.
目の外側の皮膚を取り除くと、それらを通して何か輝くものが取り囲んでおり、それは細い青銅の輪のようである。
Καθ’ ἅπαν δὲ αὐτοῦ τὸ σῶμα σχεδὸν διατείνουσιν ὑμένες πολλοὶ καὶ ἰσχυροὶ καὶ πολὺ ὑπερβάλλοντες τῶν περὶ τὰ λοιπὰ ὑπαρχόντων.
彼の体全体に、多くの強靭な膜が広がっており、他の動物にあるものをはるかに凌駕している。
Ἐνεργεῖ δὲ καὶ τῷ πνεύματι ἀνατετμημένος ὅλος ἐπὶ πολὺν χρόνον, βραχείας ἰσχυρῶς ἔτι κινήσεως ἐν αὐτῷ περὶ τὴν καρδίαν οὔσης, καὶ συνάγει διαφερόντως μὲν τὰ περὶ τὰ πλευρά, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὰ λοιπὰ μέρη τοῦ σώματος.
また、全体を切り開かれても、心臓の周りには極めてわずかな動きがまだ残っているため、長い間、呼吸を伴って活動し、特に肋骨のあたりを縮めるが、それだけでなく体の他の部分も縮める。
Σπλῆνα δ’ οὐδαμοῦ ἔχει φανερόν.
脾臓はどこにも目に見える形では持たない。
Φωλεύει δὲ καθάπερ οἱ σαῦροι.
またトカゲのように冬眠する。

語釈・文法注

  1. §2.11θέσιν ὁμοίαν πρὸς αὑτὰ ἔχοντα οἵανπερ ὁ μέγας ἡμῶν δάκτυλος πρὸς τὸ λοιπὸν τῆς χειρὸς ἀντίθεσιν ἔχει — 対格分詞 ἔχοντα は、二重の中性複数名詞である μέρη(部分)を修飾している。副詞的表現である πρὸς αὑτά は「お互いに対して」という意味であり、カメレオンの足の二つの部分が、人間の親指と他の指との対向関係(ἀντίθεσις)のように、互いに対向する位置関係にあることを明快にアナロジーで示している。
  2. §2.11τῶν μὲν ἔμπροσθεν ποδῶν τὰ μὲν πρὸς αὐτὸν τρίχα — 代名詞 αὐτόν は、カメレオンの体自体を指す。したがって πρὸς αὐτόν は「体に向かう方(内側)」を意味し、対比される τὰ δ’ ἐκτὸς(外側)に対応する。足指が前足と後ろ足でそれぞれ内側・外側にどのように「3つ(τρίχα)」または「2つ(δίχα)」に分かれているかを細かく描写している。
  3. ¦p.44¦ἐμφυσωμένῳ αὐτῷ γίγνεται — 受動態現在分詞 ἐμφυσωμένῳ(息を吹き込まれる、膨らむ)は与格をとっており、代名詞 αὐτῷ と一致している。これは所有・関与の与格として、または非人称動詞 γίγνεται の補語として機能し、「彼が(空気を吸って自らを)膨らませるときに、その変化が彼に起こる」という時間的・状況的条件を示している。
  4. ¦p.44¦ἐνεργεῖ δὲ καὶ τῷ πνεύματι ἀνατετμημένος ὅλος — 動詞 ἐνεργεῖ は「活動を続ける」あるいは「生存機能を示す」の意。手段の与格 τῷ πνεύματι は、カメレオンが「呼吸によって(呼吸活動を通じて)」生存を維持していることを表す。完了受動分詞 ἀνατετμημένος(切り開かれた)と ὅλος(完全に)が譲歩的に結びつき、完全に解剖されてもなお心臓周辺の微かな動きによって息をし続けるという生命力の強さを表している。

この箇所を引用する

アリストテレス, 動物誌 §2.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0086.tlg014.humanitext-grc1:2.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。