§5.3#2καὶ διὰ τοῦτο τοῖς ἀνθρώποις αἱ ἐκ τῆς κεφαλῆς τρίχες μακρόταται·
そしてこのため、人間においては頭部の毛が最も長い。
ὁ γὰρ ἐγκέφαλος ὑγρὸς καὶ ψυχοὸς ὢν πολλὴν παρέχει δαψίλειαν τοῦ ὑγροῦ εὐθύτριχα δὲ καὶ οὐλότριχα γίνεται διὰ τὴν ἐν ταῖς θριξὶν ἀναθυμίασιν.
脳が湿っていて冷たいため、非常に豊富な水分を供給するからである。 また、直毛や縮れ毛になるのは、毛の中における蒸気による。
ἂν μὲν γὰρ ᾖ καπνώδης, θερμὴ οὖσα καὶ ξηρὰ οὔλην τὴν τρίχα ποιεῖ.
というのも、もしそれ(蒸気)が煙のようであれば、熱くて乾燥しているために、毛を縮れさせるからである。
κάμπτεται γὰρ διὰ τὸ δύο φέρεσθαι φοράς·
なぜなら、それは二つの方向に運ばれるために曲がるからである。
τὸ μὲν γὰρ γεῶδες κάτω, τὸ δὲ θερμὸν ἄνω φέρεται.
すなわち、土っぽい物質は下へ、熱い物質は上へと運ばれる。
εὐκάμπτου δ᾽ ὄντος δι᾽ ἀσθένειαν στρέφεται·
そして、(毛が)弱いために曲がりやすいので、ねじれる。
τοῦτο δ᾽ ἐστὶν οὐλότης τριχός.
これが毛の縮れである。
ἐνδέχεται μὲν οὖν ὅτω λαβεῖν τὴν αἰτίαν, ἐνδέχεται δὲ καὶ διὰ τὸ ὀλίγον ἔχειν τὸ ὑγρόν, πολὺ δὲ τὸ γεῶδες, ὑπὸ τοῦ περιέχοντος ξηραινομένας συσπᾶσθαι.
したがって、原因をこのように捉えることもできるし、あるいは、水分が少なく土っぽい物質が多いことによって、周囲に乾燥させられて収縮するとすることも可能である。
κάμπτεται γὰρ τὸ εὐθύ, ἐὰν ἐξατμίζηται, καὶ συντρέχει ὥσπερ ἐπὶ τοῦ πυρὸς καομένη ἡ θρίξ, ὡς οὔσης τῆς οὐλότητος συσπάσεως δι᾽ ἔνδειαν ὑγροῦ ὑπὸ τῆς τοῦ περιέχοντος θερμότητος.
なぜなら、まっすぐなものは蒸発すると曲がり、火の上で焼かれる毛のように縮むからである。 それは、縮れとは周囲の熱によって生じる水分の欠乏による収縮であるからである。
σημεῖον δ᾽ ὅτι καὶ σκληρότεραι αἱ οὖλαι τρίχες τῶν εὐθειῶν εἰσίν·
そして、縮れ毛が直毛よりも硬いこともその証拠である。
τὸ γὰρ ξηρὸν σκληρόν.
乾燥したものは硬いからである。
εὐθύτριχα δὲ ὅσα ὑγρότητ᾽ ἔχει πολλήν·
他方、水分を多く持つものは直毛である。
ῥέον γὰρ ἀλλ᾽ οὐ στάζον προέρχεται ἐν ταύταις τὸ ὑγρόν.
なぜなら、これらの毛の中では、水分は滴るのではなく流れるように進み出るからである。
καὶ διὰ τοῦτο οἱ μὲν ἐν τῷ Πόντῳ Σκύθαι καὶ Θρᾷκες εὐθύτριχες·
このため、ポントス地方のスキタイ人やトラキア人は直毛である。
καὶ γὰρ αὐτοὶ ὑγροὶ καὶ ὁ περιέχων αὐτοὺς ἀὴρ ὑγρός·
彼ら自身も湿っており、彼らを取り巻く空気も湿っているからである。
Αἰθίοπες δὲ καὶ οἱ ἐν τοῖς θερμοῖς οὐλότριχες·
一方、エチオピア人や熱い地方の人々は縮れ毛である。
ξηροὶ γὰρ οἱ ἐγκέφαλοι καὶ ὁ ἀὴρ ὁ περιέχων.
脳が乾燥しており、取り巻く空気も乾燥しているからである。
ἔστι δ᾽ ἔνια τῶν παχυδέρμων λεπτότριχα διὰ τὴν εἰρημένην αἰτίαν πρότερον·
また、皮膚の厚い動物のいくつかが細い毛を持つのは、先に述べた原因による。
ὅσῳ γὰρ ἂν λεπτότεροι οἱ πόροι ὦσιν, τοσούτῳ λεπτοτέρας ἀναγκαῖον γίνεσθαι τὰς τρίχας.
孔が狭ければ狭いほど、毛は必然的に細くならざるを得ないからである。
διὸ τὸ τῶν προβάτων γένος τοιαύτας ἔχει τὰς τρίχας·
それゆえ、羊の類はこのような毛を持っている。
τὸ γὰρ ἔριον τριχῶν πλῆθός ἐστιν.
羊毛とは、毛の集まりだからである。
ἔστι δ᾽ ἔνια τῶν ζῴων ἃ μαλακὴν μὲν ἔχει τὴν τρίχα, ἧττον δὲ λεπτήν, οἷον τὸ τῶν δασυπόδων πρὸς τὸ τῶν προβάτων πέπονθεν.
また、柔らかい毛を持つものの、それほど細くない毛を持つ動物もある。 例えば、ウサギの類が羊の類に対して持っている関係がそうである。
τῶν γὰρ τοιούτων ἐπιπολῆς ἡ θρὶξ τοῦ δέρματος.
というのも、そのような動物においては、毛は皮膚の表面にあるからである。
διὸ μῆκος οὐκ ἴσχει, ἀλλὰ συμβαίνει παραπλήσιον ὥσπερ τὰ ἀπὸ λίνων ξυόμενα·
それゆえ長さを持たず、亜麻から削り取られた繊維に極めて類似したことが生じる。
καὶ γὰρ ταῦτα μῆκος μὲν οὐθὲν ἴσχει, μαλακὰ δ᾽ ἐστὶ καὶ οὐ δέχεται πλοκήν.
これらも長さは全く持たないが、柔らかく、織ることを受け入れないからである。
τὰ δ᾽ ἐν τοῖς ψυχροῖς πρόβατα τοὐναντίον πέπονθε τοῖς ἀνθρώποις·
他方、寒冷地の羊は、人間とは逆の関係にある。
οἱ μὲν γὰρ Σκύθαι μαλακότριχες, τὰ δὲ πρόβατα τὰ Σαυροματικὰ σκληρότριχα.
というのも、スキタイ人は柔らかい毛を持つのに対し、サウロマタイ地方の羊は硬い毛を持つからである。
τούτου δ᾽ αἴτιον ταὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν ἀγρίων πάντων.
そして、この原因はすべての野生動物の場合と同様である。
ἡ γὰρ ψυχρότης σκληρύνει διὰ τὸ ξηραίνειν πηγνύουσα·
寒冷は、凍らせることによって乾燥させ、硬くするからである。
ἐκθλιβομένου γὰρ τοῦ θερμοῦ συνεξατμίζει τὸ ὑγρόν, καὶ γίνονται καὶ αἱ τρίχες καὶ τὸ δέρμα γεῶδες καὶ σκληρόν.
すなわち、熱が押し出されることで水分がそれと共に蒸発し、毛も皮膚も土っぽく硬くなるのである。
αἴτιον δὲ τοῖς μὲν ἀγρίοις ἡ θυραυλία, τοῖς δ᾽ ὁ τόπος τοιοῦτος ὤν.
そして、野生動物にとっての原因は屋外で暮らすことであり、他の動物にとっては、その場所がそのような性質であることである。
σημεῖον δὲ καὶ τὸ ἐπὶ τῶν ποντίων ἐχίνων συμβαῖνον, οἷς χρῶνται πρὸς τὰς στραγγουρίας.
そして、排尿困難に対して用いられる海のウニにおいて生じることもその証拠である。
καὶ γὰρ οὗτοι διὰ τὸ ἐν ψυχρᾷ εἶναι τῇ θαλάττῃ διὰ τὸ βάθος (καθ᾽ ἐξήκοντα γὰρ καὶ ἔτι πλειόνων γίγνονται ὀργυιῶν), αὐτοὶ μὲν μικροί, τὰς δὲ ἀκάνθας μεγάλας ἔχουσι καὶ σκληράς, μεγάλας μὲν διὰ τὸ ἐνταῦθα τὴν τοῦ σώματος τετράφθαι αὔξησιν (ὀλιγόθερμοι γὰρ ὄντες καὶ οὐ πέττοντες τὴν τροφὴν πολὺ περίττωμα ἔχουσιν, αἱ δ᾽ ἄκανθαι καὶ αἱ τρίχες καὶ τὰ τοιαῦτα γίνονται ἐκ περιττώματος), σκληρὰς δὲ καὶ λελιθωμένας διὰ τὴν ψυχρότητα καὶ τὸν πάγον.
というのも、これらも深さのために冷たい海の中にいるため(なぜなら、六十尋あるいはそれ以上の深さに生息するからである)、体自体は小さいが、大きく硬い棘を持っている。 大きくあるのは、体の成長がそこへ向けられているからであり(なぜなら、彼らは熱が少なく、食物を消化させないために、多くの余剰物を持っており、棘や毛やそのようなものは余剰物から生じるからである)、そして硬く石のようになっているのは、寒冷と凍結による。
τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ τἆλλα τὰ φυόμενα σκληρότερα συμβαίνει γίνεσθαι καὶ γεωδέστερα καὶ λιθωδέστερα τὰ ἐν τοῖς πρὸς βορᾶν τῶν πρὸς νότον καὶ τὰ προσήνεμα τῶν ἐν κοίλοις·
同様の方法で、他の生育するものも、南に面したものに比べて北に面したもの、窪地にあるものに比べて風にさらされるもののほうが、より硬く、より土っぽく、より石のようになりやすい。
ψύχεται γὰρ πάντα μᾶλλον, καὶ ἐξατμίζει τὸ ὑγρόν.
なぜなら、これらはすべてより冷却され、水分が蒸発するからである。
σκληρύνει μὲν οὖν καὶ τὸ θερμὸν καὶ τὸ ψυχρόν·
したがって、熱も冷たさも硬くするのである。
ἐξατμίζεσθαι γὰρ ὑπ᾽ ἀμφοτέρων συμβαίνει τὸ ὑγρόν, ὑπὸ μὲν τοῦ θερμοῦ καθ᾽ αὑτό, ὑπὸ δὲ τοῦ ψυχροῦ κατὰ συμβεβηκός (μετὰ τοῦ θερμοῦ γὰρ συνεξέρχεται· οὐθὲν γὰρ ὑγρὸν ἄνευ θερμοῦ).
なぜなら、水分がその両方によって蒸発させられるからであり、熱による場合はそれ自体として、冷たさによる場合は付随的にそうなる(というのは、水分は熱に伴って共に出ていくからであり、いかなる水分も熱なしには存在しないからである)。