§3.8#18 Ὅλως δὲ τὸ πειρᾶσθαι τὰ ἀπλᾶ σώματα σχηματίζειν ἄλογόν ἐστι, πρῶτον μὲν ὅτι συμβήσεται μὴ ἀναπληροῦσθαι τὸ ὅλον·
8 総じて、単純な物体に特定の形を与えようと企てるのは不合理である。 第一に、そうすると、全体が隙間なく満たされないことになるからである。
ἐν μὲν γὰρ τοῖς ἐπιπέδοις τρία σχήματα δοκεῖ συμπληροῦν τὸν τόπον, τρίγωνον καὶ τετράγωνον καὶ ἑξάγωνον, ἐν δὲ τοῖς στερεοῖς δύο μόνον, πυραμὶς καὶ κύβος·
というのも、面においては、3つの図形(三角形、四角形、六角形)が場所を隙間なく満たしうると考えられているが、立体においては、2つ(ピラミッドと立方体)だけだからである。
ἀνάγκη δὲ πλείω τούτων λαμβάνειν διὰ τὸ πλείω τα στοιχεῖα ποιεῖν.
しかし、元素をより多く設定する以上、これら以外の立体をも取り入れざるを得ない。
ἔπειτα φαίνεται πάντα μὲν τὰ ἁπλᾶ σώματα σχηματιζόμενα τῷ περιέχοντι τόπῳ, μάλιστα δὲ τὸ ὕδωρ καὶ ὁ ἀήρ.
第二に、すべての単純な物体はそれを包み込んでいる場所によって形づくられるように見え、とりわけ水と空気がそうである。
διαμένειν μὲν οὖν τὸ τοῦ στοιχείου σχῆμα ἀδύνατον·
したがって、元素の形が不変のまま留まることは不可能である。
οὐ γὰρ ἄν ἥπτετο πανταχῇ τοῦ περιέχοντος τὸ ὅλον.
なぜなら、もしそうなら、その全体が、包み込んでいる場所といたるところで接することはできないだろうからである。
ἀλλὰ μὴν εἰ μεταρρυθμισθήσεται, οὐκέτι ἔσται ὕδωρ, εἴπερ τῷ σχήματι διέφερεν.
だがしかし、もし形を変えるのだとすれば、そもそも形状によって異なっていたのであるから、もはや水ではなくなってしまうだろう。
ὥστε φανερὸν ὅτι οὐκ ἔστιν ὡρισμένα τὰ σχήματα αὐτοῦ.
したがって、それらの形状が限定されたものであることはないのは明らかである。
ἀλλʼ ἔοικεν ἡ φύσις αὐτὴ τοῦτο σημαίνειν ἡμῖν, ὃ καὶ κατὰ λόγον ἐστίν·
かえって、自然そのものが我々にこのことを示しているように思われ、またそれは理にかなってもいる。
ὥσπερ γὰρ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις, ἀειδὲς καὶ ἄμορφον δεῖ τὸ ὑποκείμενον εἶναι·
すなわち、他のものごとにおいても同様に、基底にあるもの(基質)は無形かつ無形状でなければならないからである。
μάλιστα γὰρ ἂν οὕτω δύναιτο ῥυθμίζεσθαι, καθάπερ ἐν τῷ Τιμαίῳ γέγραπται, τὸ πανδεχές.
なぜなら、そのようにして初めて、最もよく形づくられ得るからである。 ちょうど『ティマイオス』に書かれている「すべてを受け入れるもの」のように。
οὕτω καὶ τὰ στοιχεῖα δεῖ νομίζειν ὥσπερ ὕλην εἶναι τοῖς συνθέτοις·
同様に、元素も複合体にとっての質料のようなものであるとみなすべきである。
διὸ καὶ δύναται μεταβάλλειν εἰς ἄλληλα χωριζομένων τῶν κατὰ πάθη διαφορῶν.
それゆえ、性質に基づく差異が分離されることによって、互いに変化しあうことができるのである。
πρὸς δὲ τούτοις πῶς ἐνδέχεται γίγνεσθαι σάρκα καὶ ὀστοῦν ἢ ὁτιοῦν σῶμα τῶν συνεχῶν;
これらに加えて、肉や骨、あるいは連続的な物体のどれであれ、どのようにして生じることが可能だというのか。
οὕτε γὰρ ἐξ αὐτῶν τῶν στοιχείων ἐγχωρεῖ διὰ τὸ μὴ γίγνεσθαι συνεχὲς ἐκ τῆς συνθέσεως, οὔτʼ ἐκ τῶν ἐπιπέδων συντιθεμένων·
というのも、元素そのものから直接生じることは不可能である(組み合わせからは連続的なものは生じないから)し、面が組み合わされることによって生じるのでもないからである。
τὰ γὰρ στοιχεῖα γεννᾶται τῇ συνθέσει καὶ οὐ τὰ ἐκ τῶν στοιχείων.
なぜなら、面が組み合わされることで生成されるのは元素であり、元素から構成されるものではないからである。
ὥστʼ ἐάν τις ἀκριβολογεῖσθαι βούληται καὶ μὴ ἐκ παρόδου τοὺς λόγους ἀποδέχεσθαι τοὺς τοιούτους, ἀναιροῦντας ὄψεται τὴν γένεσιν ἐκ τῶν ὄντων.
したがって、もし誰かが厳密に論じようと欲し、そのような議論をいい加減に受け入れることをしないのであれば、彼らが、存在する(ある)ものからの生成そのものを否定していることに気づくであろう。
ἀλλὰ μὴν καὶ πρὸς τὰ πάθη τε καὶ τὰς δυνάμεις καὶ τὰς κινήσεις ἀσύμφωνα τὰ σχήματα τοῖς σώμασιν, εἰς ἃ μάλιστα βλέψαντες οὕτω διένειμαν.
さらに、諸物体に割り当てられたそれらの形状は、その性質や能力、運動とも不調和である。 彼らは、とりわけこれらに注目してそのように分類したのである。
οἷον ἐπεὶ τὸ πῦρ εὐκίνητόν ἐστι θερμαντικὸν καὶ καυστικόν, οἱ μὲν ἐποίησαν αὐτὸ σφαῖραν, οἱ δὲ πυραμίδα·
例えば、火は動きやすく、温める力があり、燃やす力があるため、ある者はそれを球とし、他の者はピラミッドとした。
ταῦτα γὰρ εὐκινητότατα μὲν διὰ τὸ ἐλαχίστων ἅπτεσθαι καὶ ἥκιστα βεβηκέναι, θερμαντικώτατα δὲ καὶ καυστικώτατα, διότι τὸ μὲν ὅλον ἐστὶ γωνία, τὸ δὲ ὀξυγωνιώτατον, καίει δὲ καὶ θερμαίνει ταῖς γωνίαις, ὡς φασίν.
これらは最も接する点が少なく、最も底面が不安定であるために最も動きやすいからであり、また最も温め、最も燃やす力があるのは、一方は全体が角であり、他方は最も鋭い角を持つからであり、彼らが言うには、角によって燃やし、温めるからである。
πρῶτον μὲν οὖν κατὰ τήν κίνησιν ἀμφότεροι διημαρτήκασιν·
しかし第一に、運動に関して彼らは両者とも誤っている。
εἰ γὰρ καὶ ἔστιν εὐκινητότατα ταῦτα τῶν σχημάτων, ἀλλʼ οὐ τὴν τοῦ πυρὸς κίνησιν εὐκίνητα·
なぜなら、仮にこれらの形状が諸形状の中で最も動きやすいものであるとしても、火の運動に適した動きやすさではないからである。
ἡ μὲν γὰρ τοῦ πυρὸς ἄνω καὶ κατʼ εὐθεῖαν, ταῦτα δʼ εὐκίνητα κύκλῳ, τὴν καλουμένην κύλισιν.
すなわち、火の運動は上方へと直進するものであるが、これらの形状は、いわゆる「転がり」という円運動において動きやすいからである。
εἴπειτʼ εἰ ἔστιν ἡ γῇ κύβος διὰ τὸ βεβηκέναι καὶ μένειν, μένει δʼ οὐ πανταχοῦ ἀλλʼ ἐν τῷ αὑτῆς τόπῳ, ἐκ δὲ τοῦ ἀλλοτρίου φέρεται μὴ κωλυομένη, καὶ τὸ πῦρ δὲ καὶ τὰ ἄλλα ὡσαύτως, δῆλον ὅτι καὶ τὸ πῦρ καὶ ἕκαστον τῶν στοιχείων ἐν μὲν τῷ ἀλλοτρίῳ τόπῳ σφαῖρα ἔσται ἢ πυραμές, ἐν δὲ τῷ οἰκείῳ κύβος.
第二に、もし土が、据わりがよく静止しているがゆえに立方体であるとするなら、そして、土はいたるところで静止しているのではなく、自己の固有の場所において静止し、障害がなければ他人の場所からは移動するのであり、火や他のものも同様であるとするなら、火も、他の元素のそれぞれも、他人の場所においては球やピラミッドであり、自己の固有の場所においては立方体になることは明らかである。