§3.77 Πάλιν οὖν ἐπισκεπτέον τίς ὁ τρόπος τῆς ἐξ ἀλλήλων γενέσεως, πότερον ὡς Ἐμπεδοκλῆς λέγει καὶ Δημόκριτος) ἢ ὡς οἱ εἰς τὰ ἐπίπεδα διαλύοντες, ἢ ἔστιν ἄλλος τις τρόπος παρὰ τούτους.
7 そこで再び、互いからの生成の仕方はどのようなものであるか、すなわち、エンペドクレスやデモクリトスが言うようなものなのか、それとも面へと分解する者たちが言うようなものなのか、あるいはこれらとは別の何らかの仕方があるのかを、検討しなければならない。
οἱ μὲν οὖν περὶ Ἐμπεδοκλέα καὶ Δημόκριτον λανθάνουσιν αὐτοὶ αὑτοὺς οὐ γένεσιν ἐξ ἀλλήλων ποιοῦντες ἀλλὰ φαινομένην γένεσιν·
さて、エンペドクレスやデモクリトスの徒は、自分たちでも気づかないうちに、互いからの生成ではなく、見かけの生成を行っているのである。
ἐνυπάρχον γὰρ ἕκαστον ἐκκρίνεσθαί φασιν, ὥσπερ ἐξ ἀγγείου τῆς γενέσεως οὕσης ἀλλʼ οὐκ ἔκ τινος ὕλης, οὐδὲ γίγνεσθαι μεταβάλλοντος.
というのも、彼らはそれぞれのものが内部にあらかじめ存在しており、それが分離されて出てくるのだと言っており、あたかも生成が容器から取り出されるかのようであり、何らかの物質から生じるのでもなく、変化することによって生じるのでもないとしているからである。
ἔπειτα κἂν οὕτως οὐδὲν ἧττον ἄλογα τὰ συμβαίνοντα.
次に、仮にそうだとしても、生じる結果は少しも不合理ではないわけではない。
τὸ γὰρ αὐτὸ μέγεθος οὐ δοκεῖ συμπιληθὲν γίνεσθαι βαρύτερον.
なぜなら、同一の体積が押し固められたからといって、より重くなるとは思われないからである。
ἀνάγκη δὲ τοῦτο λέγειν τοῖς φάσκουσιν ἐκκρίνεσθαι τὸ ὕδωρ ἐκ τοῦ ἀέρος ἐνυπάρχον·
しかし、空気に内部存在していた水が分離して出てくると主張する者たちは、このことを言わざるを得ない。
ὅταν γὰρ ὕδωρ ἐξ ἀέρος γένηται, βαρύτερόν ἐστιν.
なぜなら、空気から水が生じる時、それはより重いからである。
ἔτι δὲ τῶν μεμιγμένων σωμάτων οὐκ ἀνάγκη χωρισθὲν θάτερον ἀεὶ πλείω τόπον ἐπέχειν·
さらに、混合されていた諸物体のうち、一方が分離されたからといって、それが常に広い場所を占めるとは限らない。
ὅταν δʼ ἐξ ὕδατος ἀὴρ γένηται, πλείω καταλαμβάνει τόπον·
だが、水から空気が生じる時、それはより広い場所を占める。
τὸ δὲ λεπτομερέστερον ἐν πλείονι τόπῳ γίγνεται.
そして、より微細な部分からなるものは、より広い場所において生じるのである。
φανερὸν δὲ τοῦτό γε καὶ ἐν τῇ μεταβάσει·
そしてこのことは、その変化の過程においても明らかである。
διατμιζομένου γὰρ καὶ πνευματουμένου τοῦ ὑγροῦ ῥήγνυται τὰ περιέχοντα τοὺς ὄγκους ἀγγεῖα διὰ τὴν στενοχωρίαν.
なぜなら、液体が蒸発し気化するとき、狭さのために、その体積を包んでいる容器が破裂するからである。
ὥστʼ εἰ μὲν ὅλως μή ἐστι κενὸν μηδʼ ἐπεκτείνεται τὰ σώματα, καθάπερ φασὶν οἱ ταῦτα λέγοντες, φανερὸν τὸ ἀδύνατον·
したがって、もしこれらを主張する者たちが言うように、空虚がまったく存在せず、物体が膨張することもないのなら、不可能性は明らかである。
εἰ δʼ ἔστι κενὸν καὶ ἐπέκτασις, ἄλογον τὸ ἐξ ἀνάγκης ἀεὶ πλείω τόπον ἐπιλαμβάνειν τὸ χωριζόμενον.
他方、もし空虚と膨張が存在するとしても、分離されるものが必然的に常に広い場所を占めるというのは不合理である。
ἀλλʼ ἀνάγκη καὶ ὑπολείπειν τὴν ἐξ ἀλλήλων γένεσιν, εἴπερ ἐν τῷ πεπερασμένῳ μεγέθει μὴ ἐνυπάρχει ἄπειρα μεγέθη πεπερασμένα.
だが、もし有限の大きさの中に、有限の大きさを持つものが無限に含まれているのでない限り、互いからの生成はやがて枯渇せざるを得ない。
ὅταν γὰρ ἐκ γῆς ὕδωρ γένηται, ἀφῄρηταί τι τῆς γῆς, εἴπερ ἐκκρίσει ἡ γένεσις·
なぜなら、もし分離によって生成が起こるなら、土から水が生じる時、土の一部が取り去られるからであり、さらに残された土から水が生じる時も同様だからである。
καὶ πάλιν ὅταν ἐκ τῆς ὑπολειπομένης, ὡσαύτως.
それゆえ、もしこのことが常に起こるなら、有限なものの中に無限なものが含まれていることになるだろう。
εἰ μὲν οὖν ἀεὶ τοῦτʼ ἔσται, συμβήσεται ἐν τῷ πεπερασμένῳ ἄπειρα ἐνυπάρχειν·
だが、これは不可能であるから、常に互いから生成し続けることはできないだろう。
ἐπεὶ δὲ τοῦτʼ ἀδύνατον, οὐκ ἂν ἀεὶ γίγνοιτο ἐξ ἀλλήλων.
したがって、互いへの変化が分離によるものではないことは、述べられた。
ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἔστι τῇ ἐκκρίσει ἡ εἰς ἄλληλα μετάβασις, εἴρηται.
とすれば、互いに変化することによって生じることが残されている。
λείπεται δʼ εἰς ἄλληλα μεταβάλλοντα γίγνεσθαι τοῦτο δὲ διχῶς·
そしてこれには二つの方法がある。
ἢ γὰρ τῇ μετασχηματίσει, καθάπερ ἐκ τοῦ αὐτοῦ κηροῦ γίγνοιτʼ ἄν σφαῖρα καὶ κύβος, ἢ τῇ διαλύσει τῇ εἰς τὰ ἐπίπεδα, ὥσπερ ἔνιοί φασιν.
すなわち、同じ蝋から球や立方体が生じうるように、形を変えること(変形)によるか、あるいは一部の人々が言うように、面へと分解することによるかのいずれかである。
εἰ μὲν οὖν τῇ μετασχηματίσει γίνεται, συμβαίνει ἐξ ἀνάγκης ἄτομα λέγειν τὰ σώματα·
さて、もし形を変えることによって生成するなら、必然的に諸物体を不可分なものと言うことになってしまう。
διαιρετῶν γὰρ ὄντων οὐκ ἔσται τὸ τοῦ πυρὸς μέρος πῦρ, οὐδὲ τὸ τῆς γῆς γῇ, διὰ τὸ μὴ εἶναι μήτε τὸ τῆς πυραμίδος μέρος πάντως πυραμίδα μήτε τὸ τοῦ κύβου κύβον.
なぜなら、それらが分割可能であるなら、火の一部は火ではなく、土の一部は土ではないことになるからである。 それは、ピラミッドの一部がすべてピラミッドであるわけでも、立方体の一部が立方体であるわけでもないからである。
εἰ δὲ τῇ τῶν ἐπιπέδων διαλύσει, πρῶτον μὲν ἄτοπον τὸ μὴ πάντα γεννᾶν ἐξ ἀλλήλων, ὅπερ ἀνάγκη λέγειν αὐτοῖς, καὶ λέγουσιν.
他方、もし面への分解によるなら、第一に、すべてのものを互いから生成させないことは不合理であり、彼らはそう言わざるを得ず、実際にそう言っている。
οὕτε γὰρ εὔλογον ἓν μόνον ἄμοιρον γενέσθαι τῆς μεταβάσεως, οὔτε φαίνεται κατὰ τὴν αἴσθησιν, ἀλλʼ ὁμοίως πάντα μεταβάλλειν εἰς ἄλληλα.
なぜなら、ただ一つのものだけが変化に与らないままでいることは合理的ではないし、感覚的観察にもそのようには見えず、むしろすべてのものが同様に互いへと変化するからである。
συμβαίνει δὲ περὶ τῶν φαινομένων λέγουσι μὴ ὁμολογούμενα λέγειν τοῖς φαινομένοις.
また、彼らは現象について語りながら、現象に合致しないことを言うことになってしまっている。
τούτου δʼ αἴτιον τὸ μὴ καλῶς λαβεῖν τὰς πρώτας ἀρχάς, ἀλλά. πάντα βούλεσθαι πρός τινας δόξας ὡρισμένας ἀνάγειν·
そしてこのことの原因は、第一の原理を正しく捉えず、むしろすべてのものを特定の決定された思い込みに還元しようと欲することにある。
δεῖ γὰρ ἴσως τῶν μὲν αἰσθητῶν αἰσθητάς, τῶν δὲ ἀϊδίων ἀϊδίους, τῶν δὲ φθαρτῶν φθαρτὰς εἶναι τὰς ἀρχάς, ὅλως δʼ ὁμογενεῖς τοῖς ὑποκειμένοις.
というのも、おそらく感覚されるものに対しては感覚される原理が、不滅なものに対しては不滅な原理が、消滅するものに対しては消滅する原理が存在すべきであり、総じて、原理は基底にある対象と同種のものであるべきだからである。
οἱ δὲ διὰ τὴν τούτων φιλίαν ταὐτὸ ποιεῖν ἐοίκασι τοῖς τὰς θέσεις ἐν τοῖς λόγοις διαφυλάττουσιν·
しかし彼らは、これらの仮説への愛着ゆえに、議論において自分の立場を守り抜こうとする人々と同じことをしているように見える。
ἅπαν γὰρ ὑπομένουσι το συμβαῖνον ὡς ἀληθεῖς ἔχοντες ἀρχάς, ὥσπερ οὐκ ἐνίας δέον κρίνειν ἐκ τῶν ἀποβαινόντων, καὶ μάλιστα ἐκ τοῦ τέλους.
なぜなら、彼らは自らの原理を真なるものとして持っていると思い込んで、生じるいかなる結果をも甘受するからであり、あたかも、いくつかの原理については結果から、とりわけその目的から判定されるべきではないかのようである。
τέλος δὲ τῆς μὲν ποιητικῆς ἐπιστήμης τὸ ἔργον, τῆς δὲ φυσικῆς τὸ φαινόμενον ἀεὶ κυρίως κατὰ τὴν αἴσθησιν.
しかし、制作的な学問の目的は作品であるが、自然の学問の目的は、常に感覚に即した真正の現象である。
συμβαίνει δʼ αὐτοῖς μάλιστα τὴν γῆν εἶναι στοιχεῖον, καὶ μόνην ἄφθαρτον, εἴπερ τὸ ἀδιάλυτον ἄφθαρτόν τʼ ἐστὶ καὶ στοιχεῖον·
また、彼らにとっては、土がとりわけ元素であり、唯一不滅なものになってしまう。
ἡ γὰρ γῆ μόνη ἀδιάλυτος εἰς ἄλλο σῶμα.
もし分解されないものが不滅であり元素であるなら、土だけが他の物体へと分解されないからである。
ἀλλα μὴν οὐδʼ ἐν τοῖς διαλυομένοις ἡ τῶν τριγώνων παραιώρησις εὔλογος.
だがしかし、分解されるものにおいても、三角形が端数として残ることは合理的ではない。
συμβαίνει δὲ καὶ τοῦτο ἐν τῇ εἰς ἄλληλα μεταβάσει διὰ τὸ ἐξ ἀνίσων τῷ πλήθει συνεστάναι τριγώνων.
そして、このこともまた、互いへの変化において生じる。 なぜなら、それらが個数の異なる三角形から構成されているからである。
ἔτι δʼ ἀνάγκη τοῖς ταῦτα λέγουσιν οὐκ ἐκ σώματος ποιεῖν γένεσιν·
さらに、これらを主張する者にとっては、物体ではないものから生成を行うことが必然となる。
ὅταν γὰρ ἐξ ἐπιπέδων γένηται, οὐκ ἐκ σώματος ἔσται γεγονός.
なぜなら、面から生じる時、それは物体から生じたことにはならないからである。
πρὸς δὲ τούτοις ἀνάγκη μὴ πᾶν σῶμα λέγειν διαιρετόν, ἀλλὰ μάχεσθαι ταῖς ἀκριβεστάταις ἐπιστήμαις·
これらに加えて、すべての物体が分割可能であるわけではないと言わざるを得なくなり、最も厳密な諸学問に背くことになる。
αἱ μὲν γὰρ καὶ τὸ νοητὸν λαμβάνουσι διαιρετόν, αἱ μαθηματικαί, οἱ δὲ οὐδὲ τὸ αἰσθητὸν ἅπαν συγχωροῦσι διὰ τὸ βούλεσθαι σώζειν τὴν ὑπόθεσιν.
なぜなら、最も厳密な学問、すなわち数学は、思考の対象すら分割可能であるとするのに対し、彼らは自らの仮説を救うことを欲するがゆえに、感覚されるものについてさえ、そのすべてが分割可能であるとは認めないからである。
ἀνάγκη γὰρ ὅσοι σχῆμα ποιοῦσιν ἑκάστου τῶν στοιχείων καὶ τούτῳ διορίζουσι τὰς οὐσίας αὐτῶν, ἀδιαίρετα ποιεῖν αὐτά·
というのも、元素のそれぞれに特定の形状を与え、それによってその本質を定義する人々は、それらを不可分なものにせざるを得ないからである。
τῆς γὰρ πυραμίδος ἢ τῆς σφαίρας διαιρεθείσης πως οὐκ ἔσται τὸ λειπόμενον σφαῖρα ἢ πυραμίς.
ピラミッドや球が何らかの仕方で分割されれば、その残りは球やピラミッドではなくなるからである。
ὥστε ἢ τὸ τοῦ πυρὸς μέρος οὐ πῦρ, ἀλλʼ ἔσται τι πρότερον τοῦ 306b στοιχείου, διὰ τὸ πᾶν εἶναι ἢ στοιχεῖον ἢ ἐκ στοιχείων, ἢ οὐχ ἅπαν σῶμα διαιρετόν.
その結果、火の一部は火ではなく、元素より先なる何かが存在することになるか(すべてのものは元素であるか元素から構成されているかのいずれかだからである)、あるいは、すべての物体が分割可能であるわけではないことになる。