§3.10Φαίνεται δέ γε δύο ταῦτα κινοῦντα, ἢ ὄρεξις ἢ νοῦς, εἴ τις τὴν φαντασίαν τιθείη ὡς νόησίν τινα·
しかしながら、これら二つのもの、すなわち欲求または知性が運動させるものであるように思われる。 もし想像力をある種の思考作用とみなすならば。
πολλοὶ γὰρ παρὰ τὴν ἐπιστήμην ἀκολουθοῦσι ταῖς φαντασίαις, καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ζῴοις οὐ νόησις οὐδὲ λογισμὸς ἔστιν, ἀλλὰ φαντασία.
というのも、多くの者は知識に反して想像に従うし、他の動物たちには思考も推論もなく、ただ想像があるだけだからである。
ἄμφω ἄρα ταῦτα κινητικὰ κατὰ τόπον, νοῦς καὶ ὄρεξις, νοῦς δὲ ὁ ἕνεκά του λογιζόμενος καὶ ὁ πρακτικός·
したがって、これら両方、すなわち知性と欲求が場所的運動を動かす能力を持つ。 ここで知性とは、何かのために推論するものであり、実践的な知性である。
διαφέρει δὲ τοῦ θεωρητικοῦ τῷ τέλει.
これは観照的な知性とは目的において異なる。
καὶ ἡ ὄρεξις δʼ ἕνεκά του πᾶσα·
そして、欲求もまたすべて何かのためのものである。
οὗ γὰρ ἡ ὄρεξις, αὕτη ἀρχὴ τοῦ πρακτικοῦ νοῦ· τὸ δʼ ἔσχατον ἀρχὴ τῆς πράξεως.
なぜなら、欲求が向けられる対象、これが実践等知性の出発点であり、その最後のものが、行為の出発点となるからである。
ὥστε εὐλόγως δύο ταῦτα φαίνεται τὰ κινοῦντα, ὄρεξις καὶ διάνοια πρακτική·
したがって、これら二つのもの、すなわち欲求と実践的思考が運動させるものであるように思われるのは、もっともなことである。
τό ὀρεκτὸν γὰρ κινεῖ, καὶ διὰ τοῦτο ἡ διάνοια κινεῖ, ὅτι ἀρχὴ αὐτῆς ἐστι τὸ ὀρεκτόν.
なぜなら、欲求されるものが運動させるのであり、そして思考が運動させるのは、その出発点が欲求されるものだからである。
καὶ ἡ φαντασία δὲ ὅταν κινῇ, οὐ κινεῖ ἄνευ ὀρέξεως.
また、想像力が運動させるときも、欲求なしには運動させない。
ἓν δή τι τὸ κινοῦν, τὸ ὀρεκτικόν.
とすれば、運動させるものは実はただ一つ、欲求能力である。
εἰ γὰρ δύο, νοῦς καὶ ὄρεξις, ἐκίνουν, κατὰ κοινὸν ἄν· τι ἐκίνουν εἶδος·
なぜなら、もし知性と欲求という二つのものが運動させるのだとしたら、それらは何か共通の形相に基づいて運動させるはずだからである。
νῦν δὲ ὁ μὲν νοῦς οὐ φαίνεται κινῶν ἄνευ ὀρέξεως (ἡ γὰρ βούλησις ὄρεξις, ὅταν δὲ κατὰ τὸν λογισμὸν κινῆται, καὶ κατὰ βούλησιν κινεῖται), ἡ δʼ ὄρεξις κινεῖ καὶ παρὰ τὸν λογισμόν· ἡ γὰρ ἐπιθυμία ὄρεξίς τίς ἐστιν.
しかし現実には、知性は欲求なしには運動させないように見え(意思は欲求の一種であり、推論に従って運動するときは意思に従っても運動するからである)、他方、欲求は推論に反してさえも運動させる(欲望は欲求の一種だからである)。
νοῦς μὲν οὖν πᾶς ὀρθός ἐστιν·
したがって、知性はすべて正しい。
ὄρεξις δὲ καὶ φαντασία καὶ ὀρθὴ καὶ οὐκ ὀρθή.
しかし、欲求と想像力は、正しくもあるし、正しくないこともある。
διὸ ἀεὶ κινεῖ μὲν τὸ ὀρεκτόν, ἀλλὰ τοῦτʼ ἐστὶν ἢ τὸ ἀγαθὸν ἢ τὸ φαινόμενον ἀγαθόν·
それゆえ、運動させるのは常に欲求されるものであるが、これは善であるか、または善と見えるものである。
οὐ πᾶν δέ, ἀλλὰ τὸ πρακτὸν ἀγαθόν.
しかし、すべての善ではなく、行為にかかわる善である。
πρακτὸν δʼ ἐστὶ τὸ ἐνδεχόμενον καὶ ἄλλως ἔχειν.
そして、行為にかかわる善とは、別のあり方も可能なものである。
ὅτι μὲν οὖν ἡ τοιαύτη δύναμις κινεῖ τῆς ψυχῆς, ἡ καλουμένη ὄρεξις, φανερόν.
したがって、魂のこのような能力、すなわち欲求と呼ばれるものが運動させることは明らかである。
τοῖς δὲ διαιροῦσι τὰ μέρη τῆς ψυχῆς, ἐὰν κατὰ τὰς δυνάμεις διαιρῶσι καὶ χωρίζωσι, πάμπολλα γίνεται, θρεπτικόν, αἰσθητικόν, νοητικόν, βουλευτικόν, ἔτι ὀρεκτικόν·
しかし、魂の部分を区分する人々にとって、もし能力に基づいて区分し切り離すならば、非常に多くの部分、すなわち栄養摂取能力、感覚能力、思考能力、熟慮能力、さらに欲求能力が生じることになる。
ταῦτα γὰρ πλέον διαφέρει ἀλλήλων ἢ ἐπιθυμητικὸν καὶ θυμικόν.
これらは、欲望的部分と気概的部分よりも互いに大きく異なっているからである。
ἐπεὶ δʼ ὀρέξεις γίνονται ἐναντίαι ἀλλήλαις, τοῦτο δὲ συμβαίνει ὅταν ὁ λόγος καὶ αἱ ἐπιθυμίαι ἐναντίαι ὦσι, γίνεται δʼ ἐν τοῖς χρόνου αἴσθησιν ἔχουσιν (ὁ μὲν γὰρ νοῦς διὰ τὸ μέλλον ἀνθέλκειν κελεύει, ἡ δʼ ἐπιθυμία διὰ τὸ ἤδη·
しかし、互いに相反する欲求が生じるのであり、これが起こるのはロゴスと欲望が相反するときであり、またそれは時間の感覚を持つものにおいて生じるのであるが(というのも、知性は未来のゆえに引き留めるよう命じるが、欲望は今現在のゆえに命じるからである。
φαίνεται γὰρ τὸ ἤδη ἡδὺ καὶ ἁπλῶς ἡδὺ καὶ ἀγαθὸν ἁπλῶς, διὰ τὸ μὴ ὁρᾶν τὸ μέλλον), εἴδει μὲν ἓν ἂν εἴη τὸ κινοῦν, τὸ ὀρεκτικόν, ἀρεκτικόν—πρῶτον δὲ πάντων τὸ ὀρεκτόν·
すなわち、今現在の快は、未来を見ないがゆえに、端的な快であり端的な善であるように見えるのである)、類においては、運動させるものは一つ、すなわち欲求能力(欲求能力として)であろう。 ――しかし、すべてのもののうちで第一のものは欲求されるものである。
τοῦτο γὰρ κινεῖ οὐ κινούμενον, τῷ νοηθῆναι ἢ φαντασθῆναι—ἀριθμῷ δὲ πλείω τὰ κινοῦντα.
なぜなら、これは思考されるか想像されることによって、自らは動かされることなく運動させるからである。 ――だが、数においては運動させるものは複数ある。
ἐπεὶ δʼ ἔστι τρία, ἓν μὲν τὸ κινοῦν, δεύτερον δʼ ᾧ κινεῖ, ἔτι τρίτον τὸ κινούμενον, τὸ δὲ κινοῦν διττόν, τὸ μὲν ἀκίνητον, τὸ δὲ κινοῦν καὶ κινούμενον, ἔστι δὲ τὸ μὲν ἀκίνητον τὸ πρακτὸν ἀγαθόν, τὸ δὲ κινοῦν καὶ κινούμενον τὸ ὀρεκτικόν (κινεῖται γὰρ τὸ κινούμενον ᾗ ὀρέγεται, καὶ ἡ ὄρεξις κίνησίς τίς ἐστιν, ἡ ἐνεργείᾳ), τὸ δὲ κινούμενον τὸ ζῷον·
ところで、三つのもの、すなわち第一に運動させるもの、第二にそれによって運動させる手段、さらに第三に運動させられるものがあり、そして運動させるものには二通りあって、一つは動かないものであり、もう一つは運動させつつ自らも動くものであるが、このうち動かないものとは行為にかかわる善であり、運動させつつ動くものとは欲求能力である(なぜなら、運動させられるものは欲求する限りにおいて動かされ、欲求とは一種の運動、すなわち現実態における運動だからである)。 そして運動させられるものとは動物である。
ᾧ δὲ κινεῖ ὀργάνῳ ἡ ὄρεξις, ἤδη τοῦτο σωματικόν ἐστιν—διὸ ἐν τοῖς κοινοῖς σώματος καὶ ψυχῆς ἔργοις θεωρητέον περὶ αὐτοῦ.
欲求がそれによって運動させる器官は、すでに身体的なものである。 それゆえ、身体と魂の共通の働きにおいてこれについて考察せねばならない。
νῦν δὲ ὡς ἐν κεφαλαίῳ εἰπεῖν, τό κινοῦν ὀργανικῶς ὅπου ἀρχὴ ακαὶ τελευτὴ τὸ αὐτό—οἷον ὁ γιγγλυμός·
しかし今は要約して言えば、器官として運動させるものは、始点と終点とが同一である場所、たとえば関節のようなものである。
ἐνταῦθα γάρ τὸ κυρτὸν καὶ τὸ κοῖλον τὸ μὲν τελευτὴ τὸ δʼ ἀρχή (διὸ τὸ μὲν ἠρεμεῖ τὸ δὲ κινείται), λόγῳ μὲν ἕτερα ὄντα, μεγέθει δʼ ἀχώριστα.
というのも、そこでは凸面と凹面があり、一方が終点であり、他方が始点であるからである(それゆえ一方は静止し、他方は動く)。 これらは定義においては異なっているが、大きさにおいては切り離しえない。
πάντα γὰρ ὤσει καὶ ἕλξει κινεῖται·
なぜなら、すべてのものは押しと引きによって動くからである。
διὸ δεῖ, ὥσπερ ἐν κύκλῳ, μένειν τι, καὶ ἐντεῦθεν ἄρχεσθαι τὴν κίνησιν.
それゆえ、円におけるように、何かが留まっていなければならず、そこから運動が始まらねばならない。
ὅλως μὲν οὖν, ὥσπερ εἴρηται, ᾖ ὀρεκτικὸν τὸ ζῷον, ταύτῃ αὑτοῦ κινητικόν·
したがって総じて、既に述べられたように、動物は欲求能力を持つ限りにおいて、それ自身において運動能力を持つのである。
ὀρεκτικὸν δὲ οὐκ ἄνευ φαντασίας·
そして、欲求能力は想像力なしには存在しない。
φαντασία δὲ πᾶσα ἢ λογιστικὴ ἢ αἰσθητική.
そして、想像力はすべて、推論的であるか感覚的であるかのいずれかである。
ταύτης μὲν οὖν καὶ τὰ ἄλλα ζῷα μετέχει.
この後者については、他の動物たちもあずかっている。