§1.1.4#2Ἐὰν δὲ πρὸς τὸ ἔλαττον ἄκρον τὸ καθόλου τεθῇ ἢ κατηγορικὸν ἢ στερητικόν, οὐκ ἔσται συλλογισμός, οὔτε καταφατικοῦ οὔτε ἀποφατικοῦ τοῦ ἀδιορίστου ἢ κατὰ μέρος ὄντος, οἶον εἰ τὸ μὲν Α τινὶ τῷ Β ὑπάρχει ἢ μὴ ὑπάρχει, τὸ δὲ Β παντὶ τῷ Γ ὑπάρχει·
しかし、もし小端項に対する前提が全称(肯定または否定)として置かれるならば、三段論法は成立しないであろう。 不定(称)または特称である方の前提が肯定的であっても否定的であっても。 例えば、もしAがあるBに属する(あるいは属さない)が、BがすべてのΓに属する場合である。
ὅροι τοῦ ὑπάρχειν ἀγαθόν—ἔξις—φρόντησις, τοῦ μὴ ὑπάρχειν ἀγαθόν—ἕξιςἄμαθία.
属する場合の項は「善、状態、思慮」、属さない場合の項は「善、状態、無知」である。
πάλιν εἰ τὸ μὲν Β μηδενὶ τῷ Γ, τὸ δὲ Α τινὶ τῷ Β ἢ ὑπάρχει ἢ μὴ ὑπάρχει ἢ μὴ παντὶ ὑπάρχει, οὐδʼ οὕτως ἔσται συλλογισμός.
また、もしBがいかなるΓにも属さず、AがあるBに属する(あるいは属さない、あるいはすべてには属さない)としても、このようであっても三段論法は成立しない。
ὅροι λευκόν—ἵππος—κύκνος, λευκόν—ἵππος—κόραξ.
項は「白いもの、馬、白鳥」、「白いもの、馬、烏」である。
οἱ αὐτοὶ δὲ καὶ εἰ τὸ Β ἀδιόριστον.
これらはBが不定称である場合も同じである。
᾿Οὐδʼ ὅταν τὸ μὲν πρὸς τῷ μείζονι ἄκρῳ καθόλου γέντηται ἢ κατηγορικὸν ἢ στερητικόν, τὸ δὲ πρὸς τῷ ἐλάττονι στερητικὸν κατὰ μέρος, οὐκ ἔσται συλλογισμός, οἶον εἰ τὸ μὲν A παντὶ τῷ B ὑπάρχει, τὸ δὲ B τινὶ τῷ Γ μή, ἢ εἰ μὴ παντὶ ὑπάρχει·
また、大端項に対する前提が全称(肯定または否定)となり、小端項に対する前提が特称否定となるときも、三段論法は成立しない。 例えば、AがすべてのBに属し、BがあるΓに属さない(あるいは、すべてには属さない)場合である。
ᾧ γὰρ ἄν τινι μὴ ὑπάρχῃ τὸ μέσον, τούτῳ καὶ παντὶ καὶ οὐδενὶ ἀκολουθήσει τὸ πρῶτον.
というのも、中項が属さないようなあるものに対しては、第一の項がすべてに随伴することも、全く随伴しないこともあるからである。
ὑποκείσθωσαν γὰρ οἱ ὅροι ζῷον–ἄνθρωπος–λεθκόν·
実際、項を「動物、人間、白いもの」と仮定しよう。
εἶτα καὶ ὧν μὴ κατηγορεῖται λευκῶν ὁ ἄνθρωπος, εἰλήφθω κύκνος καὶ χιών·
そして、人間がその白いものについて述定されないような白いものとして、白鳥と雪を取ることにしよう。
οὐκοῦν τὸ ζῷον τοῦ μὲν παντὸς κατηγορεῖται, τοῦ δὲ οὐδενός, ὥστε οὐκ ἔσται συλλογισμός.
すると、動物は一方のすべてについて述定され、他方のいかなるものについても述定されない。 したがって三段論法は成立しないであろう。
πάλιν τὸ μὲν Α μηδενὶ τῷ Β ὑπαρχέτω, τὸ δὲ Β τινὶ τῷ Γ μὴ ὑπαρχέτω·
また、AがいかなるBにも属さず、BがあるΓに属さないと仮定しよう。
καὶ οἱ ὅροι ἔστωσαν ἄψυχον–ἄνθρωπος–λευκόν·
そして、項を「無生物、人間、白いもの」としよう。
εἶτα εἰλήφθωσαν, ὧν μὴ κατηγορεῖται λευκῶν· ὁ ἄνθρωπος, κύκνος καὶ χιών·
その上で、人間が述定されない白いものとして白鳥と雪を取ることにしよう。
τὸ γὰρ ἄψυχον τοῦ μὲν παντὸς κατηγορεῖται, τοῦ δὲ οὐδενός.
というのも、無生物は一方のすべてについて述定され、他方のいかなるものについても述定されないからである。
ἔτι ἐπεὶ ἀδιόριστον τὸ τινὶ τῷ Γ τὸ Β μὴ ὑπάρχειν, ἀληθεύεται δέ, καὶ εἰ μηδενὶ ὑπάρχει καὶ εἰ μὴ παντί, ὅτι τινὶ οὐχ ὑπάρχει, ληφθέντων δὲ τοιούτων ὅρων ὥστε μηδενὶ ὑπάρχειν οὐ γίνεται συλλογισμός (τοῦτο γὰρ εἴρηται πρότερον), φανερὸν οὖν ὅτι τῷ οὕτως ἔχειν τοὺς ὅρους οὐκ ἔσται συλλογισμός·
さらに、BがあるΓに属さないということは不定(称)であり、いかなるものにも属さない場合にも、すべてには属さない場合にも、「あるものに属さない」ということは真となる。 そして、いかなるものにも属さないような項が取られた場合には三段論法が成立しないことは(これは先に述べられたことであるが)、したがって、項がこのような関係にあることによって三段論法が成立しないことは明らかである。
ἦν γὰρ ἂν καὶ ἐπὶ τούτων.
なぜなら、もし成立するのであれば、それらの場合においても成立したはずだからである。
ὁμοίως δὲ δειχθήσεται καὶ εἰ τὸ καθόλου τεθείη στερητικόν.
同様に、全称が否定として置かれた場合にも示されるであろう。
Οὐδὲ ἐὰν ἄμφω τὰ διαστήματα κατὰ μέρος ἢ κατηγορικῶς ἢ στερητικῶς, ἢ τὸ μὲν κατηγορικῶς τὸ δὲ στερητικῶς λέγηται, ἢ τό μὲν ἀδιόριστον τὸ δὲ διωρισμένον, ἢ ἄμφω ἀδιόριστα, οὐκ ἔσται συλλογισμός οὐδαμῶς.
また、もし両方の前提が特称であって、肯定的であれ否定的であれ、あるいは一方が肯定的で他方が否定的であれ、あるいは一方が不定称で他方が限定(称)であれ、あるいは両方が不定称であれ、いかなる場合も三段論法は決して成立しない。
ὅροι δὲ κοινοὶ πάντων ζῷον–λευκόν–ἵππος, ζῷον–λευκόν–λίθος.
すべてのケースに共通する項は「動物、白いもの、馬」、「動物、白いもの、石」である。
Φανερὸν οὖν ἐκ τῶν εἰρημένων ὡς ἐὰν ᾖ συλλογισμός ἐν τούτῳ τῷ σχήματι κατὰ μέρος, ὅτι ἀνάγκη τοὺς ὄρους οὕτως ἔχειν ὡς εἴπομεν·
したがって、述べられたことから明らかなように、もしこの格において特称の三段論法が成立するならば、項が我々の述べたような関係にあることが必然である。
ἄλλως γὰρ ἐχόντων οὐδαμῶς γίνεται.
なぜなら、それ以外の関係にあるときには決して成立しないからである。
δῆλον δὲ καὶ ὅτι πάντες οἱ ἐν ᾳὐτῷ συλλογισμοὶ τέλειοί εἰσι·
また、この格におけるすべての三段論法が完全であることも明らかである。
(πάντες γὰρ ἐπιτελοῦνται διὰ τῶν ἐξ ἀρχῆς ληφθέντων), καὶ ὅτι πάντα τὰ προβλήματα δείκνυται διὰ τούτου τοῦ σχήματος·
(なぜなら、すべては最初に取られた前提によって完成されるからである。 )そして、すべての問題がこの格によって証明されることも明らかである。
καὶ γὰρ τό παντὶ καὶ τὸ μηδενὶ καὶ τὸ τινὶ καὶ τὸ μή τινι ὑπάρχειν.
というのも、すべてに属すること、いかなるものにも属さないこと、あるものに属すること、あるものに属さないことのすべてが証明されるからである。
καλῶ δὲ τὸ τοιοῦτον σχῆμα πρῶτον.
そして、私はこのような格を第一の格と呼ぶ。