§1.1.16#2ἐὰν δὲ πρὸς τῷ ἐλάττονι ἄκρῳ τεθῇ τὸ στερητικόν, ὅταν μὲν ἐνδέχεσθαι σημαίνῃ, συλλογισμὸς ἔσται διὰ τῆς ἀντιστροφῆς, καθάπερ ἐν τοῖς πρότερον, ὅταν δὲ μὴ ἐνδέχεσθαι, οὐκ ἔσται.
しかし、もし否定前提が小名辞の側に置かれる場合、それが可能であることを意味するときには、以前の場合と同様に、換位によって三段論法が成立するが、[可能ではなく]必然的に属さないことを意味するときには成立しない。
οὐδʼ ὅταν ἄμφω μὲν τεθῇ στερητικά, μὴ ᾖ δʼ ἐνδεχόμενον τὸ πρὸς τὸ ἔλαττον.
両方が否定的に置かれ、小名辞側の前提が可能ではないときにも成立しない。
ὅροι δʼ οἱ αὐτοί, τοῦ μὲν ὑπάρχειν λευκόν–ζῷον–χιών, τοῦ δὲ μὴ ὑπάρχειν λευκόνζῷον–πίττα.
名辞は同じであり、属することの例は「白い—動物—雪」であり、属さないことの例は「白い—動物—ピッチ」である。
Τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον ἕξει κἀπὶ τῶν ἐν μέρει συλλογισμῶν.
特称三段論法についても同様のことが言える。
ὅταν μὲν γὰρ ᾖ τὸ στερητικὸν ἀναγκαῖον, καὶ τὸ συμπέρασμα ἔσται τοῦ μὴ ὑπάρχειν.
否定前提が必然的であるときには、結論もまた属さないことに関するものになるからである。
οἷον εἰ τὸ μὲν Α μηδενὶ τῷ Β ἐνδέχεται ὑπάρχειν, τὸ δὲ Β τινὶ τῷ Γ ἐνδέχεται ὑπάρχειν, ἀνάγκη τὸ Α τινὶ τῷ Γ μὴ ὑπάρχειν.
例えば、AはどのBにも属しえず、BはあるΓに属しうるとき、Aはある Γに属さないことは必然的である。
εἰ γὰρ παντὶ ὑπάρχει, τῷ δὲ Β μηδενὶ ἐνδέχεται, οὐδὲ τὸ Β οὐδενὶ τῷ ἐνδέχεται ὑπάρχειν.
なぜなら、もしAがすべてのΓに属し、AがどのBにも属しえないなら、BもどのAにも属しえないからである。
ὥστʼ εἰ τὸ Α παντὶ τῷ Γ ὑπάρχει, οὐδενὶ τῷ Γ τὸ Β ἐνδέχεται.
したがって、もしAがすべてのΓに属するなら、BはどのΓにも属しえない。
ἀλλʼ ὑπέκειτό τινι ἐνδέχεσθαι.
しかし、最初はあるΓに属しうると仮定されていた。
ὅταν δὲ τὸ ἐν μέρει καταφατικὸν ἀναγκαῖον ᾖ, τὸ ἐν τῷ στερητικῷ συλλογισμῷ, οἷον τὸ Β Γ, ἢ τὸ καθόλου τὸ ἐν τῷ κατηγορικῷ, οἷον τὸ Β, οὐκ ἔσται τοῦ ὑπάρχειν συλλογισμός.
しかし、否定的な三段論法における特称の肯定前提、例えばBがΓに[必然的に属する]が必然的であるとき、あるいは肯定的な三段論法における全称前提、例えば[Aが]Bに[必然的に属する]が必然的であるとき、属することに関する三段論法は成立しない。
ἀπόδειξις δʼ ἡ αὐτὴ ἣ καὶ ἐπὶ τῶν πρότερον.
証明は以前の場合と全く同様である。
ἐὰν δὲ τὸ μὲν καθόλου τεθῇ πρὸς τὸ ἔλαττον ἄκρον, ἢ καταφατικὸν ἢ στερητικόν, ἐνδεχόμενον, τὸ δʼ ἐν μέρει ἀναγκαῖον [πρὸς τῷ μείονι ἄκρῳ], οὐκ ἔσται συλλογισμός (ὅροι δὲ τοῦ μὲν ὑπάρχειν ἐξ ἀνάγκης ζῷον–λευκόν–ἄνθρωπος, τοῦ δὲ μὴ ἐνδέχεσθαι ζῷον–λευκόν–ἱμάτιον)·
もし全称前提が小名辞の側に、肯定的であれ否定的であれ、可能的なものとして置かれ、特称前提が必然的なものとして[小名辞の側に]置かれるなら、三段論法は成立しない(名辞は、必然的に属することについては「動物—白い—人間」であり、属しえないことについては「動物—白い—衣服」である)。
ὅταν δʼ ἀναγκαῖον ᾖ τὸ καθόλου, τὸ δʼ ἐν μέρει ἐνδεχόμενον, στερητικοῦ μὲν ὄντος τοῦ καθόλου τοῦ μὲν ὑπάρχειν ὅροι ζῷον–λευκόν–κόραξ, τοῦ δὲ μὴ ὑπάρχειν ζῷον–λευκόν–πίττα, καταφατικοῦ δὲ τοῦ μὲν ὑπάρχειν ζῷον–λευκόν–κύκνος, τοῦ δὲ μὴ ἐνδέχεσθαι ζῷον–λευκόν–χιών.
しかし、全称前提が必然的であり、特称前提が可能であるとき、全称前提が否定的である場合、属することについての名辞は「動物—白い—カラス」であり、属さないことについては「動物—白い—ピッチ」である。 全称前提が肯定的である場合、属することについては「動物—白い—白鳥」であり、属しえないことについては「動物—白い—雪」である。
οὐδʼ ὅταν ἀδιόριστοι ληφθῶσιν αἱ προτάσεις ἢ ἀμφότεραι κατὰ μέρος, οὐδʼ οὕτως ἔσται συλλογισμός.
前提が不定(無規定)として、あるいは両方とも特称として取られるときも、やはり三段論法は成立しない。
ὅροι δὲ κοινοὶ τοῦ μὲν ὑπάρχειν ζῷον–λευκόν–ἄνθρωπος, τοῦ δὲ μὴ ὑπάρχειν ζῷον–λευκόν–ἄψυχον.
共通の名辞は、属することについては「動物—白い—人間」であり、属さないことについては「動物—白い—無生物」である。
καὶ γὰρ τὸ ζῷον τινὶ λευκῷ καὶ τὸ λευκὸν ἀψύχῳ τινὶ καὶ ἀναγκαῖον ὑπάρχειν καὶ οὐκ ἐνδέχεται ὑπάρχειν.
なぜなら、動物がある白いものに属すること、および白いものが何らかの無生物に属することは、必然的に属することでもあり、また属しえない[属さないことが可能でない]ことでもあるからである。
κἀπὶ τοῦ ἐνδέχεσθαι ὁμοίως, ὥστε πρὸς ἅπαντα χρήσιμοι οἱ ὅροι.
また、可能であることについても同様であり、したがってこれらの名辞はすべての場合に有用である。
Φανερὸν οὖν ἐκ τῶν εἰρημένων ὅτι ὁμοίως ἐχόντων τῶν ὅρων ἔν τε τῷ ὑπάρχειν καὶ ἐν τοῖς ἀναγκαίοις γίνεταί τε καὶ οὐ γίνεται συλλογισμός, πλὴν κατὰ μὲν τὸ ὑπάρχειν τιθεμένης τῆς στερητικῆς προτάσεως τοῦ ἐνδέχεσθαι ἦν ὁ συλλογισμός, κατὰ δὲ τὸ ἀναγκαῖον τῆς στερητικῆς καὶ τοῦ ἐνδέχεσθαι καὶ τοῦ μὴ ὑπάρχειν.
それゆえ、これまで述べられたことから明らかなように、名辞の関係が同様であるならば、単に属することにおいても、必然的なことにおいても、三段論法が成立するか否かは同様である。 ただし、単に属することにおいては、否定前提が置かれたときには可能であることの三段論法が成立したのに対し、必然的なことにおいては、否定前提が置かれたときには、可能的に属さないことと属さないことの両方の三段論法が成立した。