§6.96.1οὐ πολλῷ δʼ ὕστερον χρόνῳ τῆς ἑορτῆς τῶν ὑπατικῶν εἷς Μενήνιος Ἀγρίππας ἐτελεύτησε τὸν βίον, ὁ νικήσας Σαβίνους καὶ τὸν ἐξ αὐτῶν θρίαμβον ἐπιφανέστατον καταγαγών, ᾧ πεισθεῖσα ἡ βουλὴ τὴν κάθοδον ἐπέτρεψε τοῖς φυγάσι, καὶ ὁ δῆμος πιστεύσας ἀπέστη τῶν ὅπλων·
その祝祭からそれほど遅くない時期に、元執政官の一人であるメネニウス・アグリッパが亡くなった。 彼はサビニ人に勝利し、それによる極めて輝かしい凱旋式を挙行した人物であり、彼に説得されて元老院は亡命者たちの帰還を許し、平民も彼を信じて武器を置いたのであった。
καὶ αὐτὸν ἔθαψεν ἡ πόλις δημοσίᾳ καὶ καλλίστῃ πάντων ἀνθρώπων καὶ λαμπροτάτῃ ταφῇ.
国家は彼を公費で、あらゆる人々の中で最も美しく最も輝かしい葬儀をもって葬った。
οὐσία γὰρ οὐκ ἦν τῷ ἀνδρὶ εἰς μεγαλοπρέπειαν ἐκκομιδῆς καὶ ταφῆς ἀποχρῶσα· ὥστε καὶ τοῖς ἐπιτρόποις αὐτοῦ τῶν παίδων βουλευομένοις ἔδοξεν ὡς ἕνα τῶν πολλῶν εὐτελῶς ἐκκομίσαι τε καὶ §6.96.2θάψαι.
というのも、この男には豪華な野辺送りと葬儀に十分な財産がなかったため、彼の子供たちの後見人たちも協議した結果、多くの民衆の一人のように安上がりに野辺送りし、葬ることに決めたほどであった。
οὐ μέντοι γε ὁ δῆμος εἴασεν, ἀλλὰ συναγαγόντες οἱ δήμαρχοι τὸ πλῆθος εἰς ἐκκλησίαν καὶ πολλὰ διελθόντες ἐγκώμια τῶν τε κατὰ πόλεμον ἔργων τοῦ ἀνδρὸς καὶ τῶν πολιτικῶν, τήν τε σωφροσύνην αὐτοῦ καὶ τὴν λιτότητα τοῦ βίου, μάλιστα δὲ τὴν εἰς χρηματισμὸν ἐγκράτειαν ἐπὶ μήκιστον ἄραντες τοῖς ἐπαίνοις, αἴσχιστον ἔφησαν εἶναι τῶν πραγμάτων ἄνδρα τηλικοῦτον ἀσήμου καὶ ταπεινῆς κηδείας τυχεῖν διὰ πενίαν·
しかし、平民はそれを許さなかった。 護民官たちが民衆を民会に集め、その男の戦時における功績や政治的な功績、彼の節制と質素な生活、そして何よりも富の蓄積に対する自制を、称賛において最大限に称え上げたのち、これほど偉大な人物が貧しさのために目立たない卑しい葬儀に甘んじることは、世の中で最も恥ずべきことであると言った。
παρῄνεσάν τε τῷ δήμῳ τὴν δαπάνην ἀναδέξασθαι, καὶ συνεισενεγκεῖν κατʼ ἄνδρα, ὅσον ἂν αὐτοὶ §6.96.3τάξωσι.
そして平民に対し、その費用を引き受け、彼ら護民官が定める額を一人一人寄付するよう勧告した。
τοῖς δʼ ἀκούσασιν ἄσμενον ἐγένετο, καὶ αὐτίκα φέροντος ἑκάστου τὸ ταχθὲν πολύ τι χρῆμα συνήχθη διαφόρου.
これを聞いた人々は喜び、直ちに各自が定められた額を差し出したので、多額の資金が集まった。
μαθοῦσα δὲ τοῦθʼ ἡ βουλὴ διʼ αἰσχύνης τὸ πρᾶγμα ἔλαβε καὶ ἔκρινε μὴ κατʼ ἄνδρα ἐρανισμῷ τὸν ἐπιφανέστατον Ῥωμαίων περιιδεῖν θαπτόμενον, ἀλλʼ ἐκ τῶν δημοσίων ἐδικαίωσε τὸ ἀνάλωμα γενέσθαι τοῖς ταμίαις ἐπιτρέψασα τὴν ἐπιμέλειαν.
これを知った元老院は、この事態を恥ずかしいことと受け止め、ローマで最も著名な人物が一人一人の寄付金によって葬られるのを傍観すべきではないと判断し、国庫から費用を出すことが正しいとして、財務官たちにその管理を委ねた。
οἱ δὲ πολλῶν πάνυ μισθώσαντες χρημάτων τὰς παροχὰς κόσμῳ τε πολυτελεστάτῳ κοσμήσαντες αὐτοῦ τὸ σῶμα καὶ πάντα τὰ λοιπὰ ἐπιχορηγήσαντες εἰς μεγαλοπρέπειαν ἔθαψαν αὐτὸν ἀξίως τῆς ἀρετῆς.
財務官たちは非常に多くの費用で用具の調達などを契約し、彼の遺体を極めて豪華な装飾で飾り、その他豪華な葬儀に必要なものをすべて提供して、彼の徳にふさわしい形で葬った。
§6.96.4ἀντιφιλοτιμούμενος δʼ ὁ δῆμος πρὸς τὴν βουλὴν οὐδʼ αὐτὸς ἠξίωσε τὸ συνεισενεχθὲν διάφορον ἀποδιδόντων τῶν ταμιῶν ἀπολαβεῖν, ἀλλʼ ἐχαρίσατο τοῖς παισὶ τοῦ ἀνδρὸς οἰκτείρων τὴν ἀπορίαν, ἵνα μηδὲν ἀνάξιον ἐπιτηδεύσωσι τῆς τοῦ πατρὸς ἀρετῆς.
平民は元老院に対抗して競い合い、財務官たちが返還しようとした、持ち寄られた資金を受け取ることをよしとせず、むしろ彼の子供たちの困窮を哀れんでそれを贈り、彼らが父親の徳にふさわしくない生業に携わることがないようにした。
ἐγένετο δὲ καὶ τίμησις ἐν τῷ χρόνῳ τούτῳ διὰ τῶν ὑπάτων· ἐξ ἧς εὑρέθησαν ὑπὲρ ἕνδεκα πάντων μυριάδες αἱ τιμησάμεναι.
また、この時期に執政官たちによって国勢調査が行われ、それによって登録された者の総数は十一万人を超えていることが分かった。
καὶ τὰ μὲν ἐπὶ τῆς τούτων ὑπατείας πραχθέντα Ῥωμαίοις ταῦτʼ ἦν
彼らの執政官職の間にローマ人によって行われた出来事は、以上のものであった。