Humanitext Reader

ハリカルナッソスのディオニュシオス · ローマ古代誌 §4.14.1-4.14.4

トゥッリウスによる四部族制の導入とコンピタリア祭の創設

258 / 962 箇所 · ギリシア語

要旨

トゥッリウス王はローマを4つの行政区画に分割して地域部族制を導入し、課税や徴兵をその新しい区画に基づいて行う改革を行いました。また、街路の辻の守護神を祀る祠の建設を命じ、奴隷も参加できるコンピタリア祭を創設しました。

§4.14.1ὁ δὲ Τύλλιος, ἐπειδὴ τοὺς ἑπτὰ λόφους ἑνὶ τείχει περιέλαβεν, εἰς τέτταρας μοίρας διελὼν τὴν πόλιν καὶ θέμενος ἐπὶ τῶν λόφων ταῖς μοίραις τὰς ἐπικλήσεις, τῇ μὲν Παλατίνην, τῇ δὲ Σουβουράνην, τῇ δὲ τρίτῃ Κολλίνην, τῇ δὲ τετάρτῃ τῶν μοιρῶν Ἰσκυλίνην, τετράφυλον ἐποίησε τὴν πόλιν εἶναι, τρίφυλον οὖσαν τέως·
トゥッリウスは、7つの丘を1つの城壁で囲んだ後、市を4つの区画に分割し、丘にちなんでそれらの区画に名前を付けました。 すなわち、1つにはパラティナ、もう1つにはスブラナ、第3にはコッリナ、区画のうち第4のものにはエスクイリナと名付け、それまで3部族からなっていた市を4部族からなるものにしました。
§4.14.2καὶ τοὺς ἀνθρώπους ἔταξε τοὺς ἐν ἑκάστῃ μοίρᾳ τῶν τεττάρων οἰκοῦντας, ὥσπερ κωμήτας, μήτε μεταλαμβάνειν ἑτέραν οἴκησιν μήτʼ ἄλλοθι που συντελεῖν, τάς τε καταγραφὰς τῶν στρατιωτῶν καὶ τὰς εἰσπράξεις τῶν χρημάτων τὰς γινομένας εἰς τὰ στρατιωτικὰ καὶ τὰς ἄλλας χρείας, ἃς ἕκαστον ἔδει τῷ κοινῷ παρέχειν, οὐκέτι κατὰ τὰς τρεῖς φυλὰς τὰς γενικὰς ὡς πρότερον, ἀλλὰ κατὰ τὰς τέτταρας τὰς τοπικὰς τὰς ὑφʼ ἑαυτοῦ διαταχθείσας ἐποιεῖτο, ἡγεμόνας ἐφʼ ἑκάστης ἀποδείξας συμμορίας, ὥσπερ φυλάρχους ἢ κωμάρχας, οἷς προσέταξεν εἰδέναι, ποίαν οἰκίαν ἕκαστος οἰκεῖ.
そして彼は、4つの区画のそれぞれに住む人々に対し、あたかも村人のように、別の住まいを得ることも、他の場所で納税を分担することもないように定めました。 また、兵士の徴募や、軍事および各人が公のために提供しなければならなかったその他の必要に対して行われる金銭の徴収を、もはや以前のような血縁に基づく3つの部族に従ってではなく、彼自身によって定められた4つの地域的部族に従って行うようにしました。 その際、各区分に部族長や村長のような指導者を取り立て、彼らに対して各人がどの家に住んでいるかを把握することを命じました。
§4.14.3ἔπειτα κατὰ πάντας ἐκέλευσε τοὺς στενωποὺς ἐγκατασκευασθῆναι καλιάδας ὑπὸ τῶν γειτόνων ἥρωσι προνωπίοις καὶ θυσίας αὐτοῖς ἐνομοθέτησεν ἐπιτελεῖσθαι καθʼ ἕκαστον ἐνιαυτὸν πελάνους εἰσφερούσης ἑκάστης οἰκίας·
その後、彼はすべての辻において、近隣の住民によって、門前の英雄たちのために小さな祠が建てられるよう命じ、各家庭が供物を持ち寄ることによって、彼らのために毎年犠牲式が執り行われるよう法を定めました。
τοῖς δὲ τὰ περὶ τῶν γεινόνων ἱερὰ συντελοῦσιν ἐν τοῖς προνωπίοις οὐ τοὺς ἐλευθέρους, ἀλλὰ τοὺς δούλους ἔταξε παρεῖναί τε καὶ συνιερουργεῖν, ὡς κεχαρισμένης τοῖς ἥρωσι τῆς τῶν θεραπόντων ὑπηρεσίας·
そして、門前での近隣の祭儀を執り行う人々に対して、自由人ではなく奴隷たちが立ち会い、共に祭儀に奉仕するように規定しました。 これは、召使いたちの奉仕が英雄たちにとって喜ばしいものであると考えられたからです。
§4.14.4ἣν ἔτι καὶ καθʼ ἡμᾶς ἑορτὴν ἄγοντες Ῥωμαῖοι διετέλουν ὀλίγαις ὕστερον ἡμέραις τῶν Κρονίων, σεμνὴν ἐν τοῖς πάνυ καὶ πολυτελῆ, Κομπιτάλια προσαγορεύοντες αὐτὴν ἐπὶ τῶν στενωπῶν·
ローマ人たちは、私たちの時代にあっても、サトゥルナリア祭の数日後に、きわめて厳かで豪華なこの祭りを祝い続けており、辻で行われることにちなんで、これをコンピタリアと呼んでいます。
κομπίτους γὰρ τοὺς στενωποὺς καλοῦσι·
なぜなら、彼らは辻を「コンピトゥス」と呼ぶからです。
καὶ φυλάττουσι τὸν ἀρχαῖον ἐθισμὸν ἐπὶ τῶν ἱερῶν, διὰ τῶν θεραπόντων τοὺς ἥρωας ἱλασκόμενοι καὶ ἅπαν τὸ δοῦλον ἀφαιροῦντες αὐτῶν ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, ἵνα τῇ φιλανθρωπίᾳ ταύτῃ τιθασσευόμενοι μέγα τι καὶ σεμνὸν ἐχούσῃ χαριέστεροι γίνωνται περὶ τοὺς δεσπότας καὶ τὰ λυπηρὰ τῆς τύχης ἧττον βαρύνωνται.
そして、祭儀において古代の習慣を守り、召使いたちを通じて英雄たちをなだめ、その期間中は彼らからすべての奴隷の身分に伴う束縛を取り除きます。 これは、偉大で厳かな性格を持つこの人道的配慮によって奴隷たちが心和らげられ、主人に対してより好意的になり、不運による苦痛をそれほど重荷に感じなくなるようにするためです。

語釈・文法注

  1. 671θέμενος ἐπὶ τῶν λόφων ταῖς μοίραις τὰς ἐπικλήσεις — 分詞 `θέμενος`(中道態アオリスト)の構文。前置詞句 `ἐπὶ τῶν λόφων`(「丘に基づいて、丘にちなんで」)および与格 `ταῖς μοίραις`(「(4つの)区画に」)を伴う。後続する `τῇ μὲν Παλατίνην` などの表現では、与格(`τῇ μὲν`)と対格(`Παλατίνην`)が並置されており、名詞 `ἐπίκλησιν`(「名称」)あるいは動詞の作用が省略されている。
  2. 671τοὺς ἀνθρώπους ἔταξε ... μήτε μεταλαμβάνειν — 動詞 `τάσσω`(ここでは `ἔταξε`)が「命令する、規定する」の意味で使われ、対格(`τοὺς ἀνθρώπους`)と不定詞(`μήτε μεταλαμβάνειν...`)を伴って「人々に〜しないように命じた」という使役・命令の構文を形成している。
  3. 672ὡς κεχαρισμένης τοῖς ἥρωσι τῆς τῶν θεραπόντων ὑπηρεσίας — 主観的な理由を提示する接続詞 `ὡς` と、属格独立構文(`κεχαρισμένης... τῆς... ὑπηρεσίας`、「召使いたちの奉仕が〜にとって喜ばしいものであるので」)の組み合わせ。主節の主語ではなく、主格の人物(王)の主観的意図や当時の人々の考えを示している。
  4. p.v.2p.28ἵνα τῇ φιλανθρωπίᾳ ταύτῃ ... τιθασσευόμενοι ... χαριέστεροι γίνωνται — 目的を表す接続詞 `ἵνα` に、形容詞的に主語(奴隷たち)を修飾する受動態分詞 `τιθασσευόμενοι` が挿入され、接続法 `γίνωνται` および `βαρύνωνται` につながる構造。`φιλανθρωπίᾳ` は手段の与格で、分詞 `τιθασσευόμενοι` に係る。

この箇所を引用する

ハリカルナッソスのディオニュシオス, ローマ古代誌 §4.14.1-4.14.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0081.tlg001.humanitext-grc2:4.14.1-4.14.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。