§3.6.1Οὐιεντανοὶ καὶ Φιδηναῖοι μεγάλας καὶ πολυανθρώπους ἔχοντες πόλεις ἐπὶ μὲν τῆς Ῥωμύλου βασιλείας εἰς πόλεμον ὑπὲρ ἀρχῆς καὶ δυναστείας Ῥωμαίοις κατέστησαν, ἐν ᾧ πολλὰς ἀπολέσαντες δυνάμεις ἀμφότεροι καὶ χώρας ἀποδασμῷ ζημιωθέντες ὑπήκοοι τοῖς κεκρατηκόσιν ἠναγκάσθησαν γενέσθαι.
ウェイイ人とフィデナエ人は、巨大で人口の多い都市を有しており、ロムルスの統治期においては、支配権と覇権をめぐってローマ人と戦争状態に入った。 その戦争において、双方が多くの軍勢を失い、また領土の一部割譲という不利益を被って、勝者の臣民となることを余余儀なくされた。
περὶ ὧν ἐν τῇ πρὸ ταύτης δεδήλωκα γραφῇ τὸ ἀκριβές·
これらについては、この前の書において正確に記述した通りである。
ἐπὶ δὲ τῆς Νόμα Πομπιλίου δυναστείας εἰρήνης ἀπολαύσαντες βεβαίου πολλὴν ἔσχον ἐπίδοσιν εἰς εὐανδρίαν τε καὶ πλοῦτον καὶ τὴν ἄλλην εὐδαιμονίαν.
しかし、ヌマ・ポンピリウスの支配期においては、強固な平和を享受して、人口、富、その他の幸福において大きな発展を遂げた。
τούτοις δὴ τοῖς ἀγαθοῖς ἐπαρθέντες ἐλευθερίας τε αὖθις ὠρέγοντο καὶ φρόνημα ἐλάμβανον ὑψηλότερον παρασκευάζοντό τε ὡς οὐκέτι Ῥωμαίων ἀκροώμενοι.
まさにこれらの恵みに駆り立てられて、彼らは再び自由を求め、より高慢な気概を抱くようになり、もはやローマ人の言うことを聞かないつもりで準備を進めた。
§3.6.2τέως μὲν οὖν ἄδηλος αὐτῶν ἡ διάνοια τῆς ἀποστάσεως ἦν, ἐν δὲ τῷ πρὸς Ἀλβανοὺς ἐφανερώθη πολέμῳ.
それゆえ、しばらくの間は彼らの反逆の意図は明らかではなかったが、アルバ人との戦争においてそれが露呈した。
ὡς γὰρ ἐπύθοντο πανστρατιᾷ Ῥωμαίους ἐξεληλυθότας ἐπὶ τὸν πρὸς Ἀλβανοὺς ἀγῶνα, κράτιστον ὑπολαβόντες εἰληφέναι καιρὸν ἐπιθέσεως ἀπορρήτους ἐποιήσαντο διὰ τῶν δυνατωτάτων ἀνδρῶν συνωμοσίας ἅπαντας τοὺς ὁπλοφορεῖν δυναμένους εἰς Φιδήνην συνελθεῖν κρύφα καὶ κατʼ ὀλίγους ἰόντας, ὡς ἂν ἥκιστα γένοιντο τοῖς ἐπιβουλευομένοις καταφανεῖς·
すなわち、ローマ人がアルバ人との戦いに全軍で出撃したことを知ると、攻撃のための最良の機会を得たと考えて、最も有力な男たちを通じて秘密の陰謀を企て、武装可能な者すべてに対し、標的とされる者たちに決して露見しないよう、密かに、かつ少人数ずつ移動してフィデナエに集結することを取り決めた。
§3.6.3ἐκεῖ δʼ ὑπομένοντας ἐκδέχεσθαι τὸν καιρόν, ὅτε αἱ Ῥωμαίων τε καὶ Ἀλβανῶν δυνάμεις ἐκλιποῦσαι τοὺς χάρακας ἐπὶ τὸν ἀγῶνα προελεύσονται, ʽτοῦτον δὲ φανερὸν ποιεῖν αὐτοῖς ἔμελλον διὰ συμβόλων σκοποί τινες ἐν τοῖς ὄρεσι λοχῶντεσʼ ὅταν δὲ ἀρθῇ τὰ σημεῖα λαβόντας τὰ ὅπλα χωρεῖν ἐπʼ αὐτοὺς ἔδει πάντας κατὰ τάχος, ʽἦν δὲ οὐ πολλὴ ἡ ἐπὶ τοὺς χάρακας ἀπὸ Φιδήνης φέρουσα ὁδός, ἀλλʼ ὅσον ἢ δυσὶν ὥραις ἢ τρισὶν ἀνυσθῆναι τὸ μακρότατονʼ ἐπιφανέντας δὲ τῷ ἀγῶνι τέλος ἤδη ἔχοντι ὥσπερ εἰκὸς μηδὲν ἡγεῖσθαι φίλιον, ἀλλʼ ἐάν τε Ἀλβανοὶ νικῶσιν ἐάν τε Ῥωμαῖοι κτείνειν τοὺς κεκρατηκότας αὐτῶν.
そして、そこで待機しながら、ローマ人とアルバ人の軍勢が陣営を出て戦いへと進み出る機会を待つこと(を取り決めた)。 (そして、山中に潜む何人かの物見たちが、合図によってこの瞬間を彼らに知らせることになっていた。 )合図が送られたなら、全員が武器を取り、直ちに彼らに向かって進軍せねばならなかった。 (フィデナエから陣営へと通じる道は長くはなく、せいぜい2時間か3時間で踏破できる距離にすぎなかった。 )そして、すでに終盤を迎えている戦闘に姿を現したときには、当然のこととして、どちらをも味方とはみなさず、アルバ人が勝とうがローマ人が勝とうが、彼らのうちで勝者となった者を殺戮すること(を取り決めた)。
ταῦτα ἦν ἃ διέγνωστο πράττειν τοῖς προεστηκόσι τῶν πόλεων.
これらが、両市の指導者たちが実行を決意していたことであった。
§3.6.4εἰ μὲν οὖν θρασύτερον ἐπὶ τὸν ἀγῶνα ὥρμησαν Ἀλβανοὶ Ῥωμαίων καταφρονήσαντες καὶ μιᾷ κρῖναι μάχῃ τὰ ὅλα διέγνωσαν, οὐθὲν ἂν τὸ κωλῦον ἦν τόν τε κατασκευασθέντα δόλον ἐπʼ αὐτοῖς λεληθέναι καὶ διεφθάρθαι τὰ στρατεύματα αὐτῶν ἀμφότερα·
それゆえ、もしアルバ人がローマ人を侮って、より大胆に戦闘へと突き進み、一回の戦いで決着をつけることを決意していたならば、彼らに対して仕掛けられた罠が露見しないまま終わり、双方の軍勢が破滅するのを妨げるものは何もなかったであろう。
νῦν δὲ ἡ διατριβὴ τοῦ πολέμου παράδοξος ἅπασι γενομένη καὶ ὁ χρόνος ἐν ᾧ παρεσκευάζοντο πολὺς ἐφελκυσθεὶς διέχεεν αὐτῶν τὰ βουλεύματα.
しかし現実には、戦争の遅延がすべての人にとって予期せぬものとなり、彼らが準備をしていた時間が長く引き延ばされたため、彼らの計画は瓦解してしまった。
τῶν γὰρ ἐκ τῆς συνωμοσίας τινές, εἴτε οἰκεῖα κέρδη περιβαλέσθαι ζητοῦντες εἴτε τοῖς κορυφαιοτάτοις τῶν σφετέρων καὶ τὸ ἔργον εἰσηγησαμένοις φθονοῦντες εἴτε μήνυσιν ἑτέρων δεδιότες, ὅ τι πολλοῖς συνέβη παθεῖν ἐν ταῖς πολυανθρώποις καὶ χρονιζομέναις συνωμοσίαις, εἴτε ὑπὸ θείας ἀναγκαζόμενοι γνώμης οὐκ ἀξιούσης ἔργον ἀνόσιον εἰς εὐτυχὲς κατασκῆψαι τέλος μηνυταὶ γίνονται τοῖς πολεμίοις τοῦ δόλου.
というのも、陰謀に加わっていた者のうちのある人々が、私利をむさぼろうとしたためか、あるいは自分たちの指導者で計画を提案した者たちを嫉妬したためか、あるいは、多くの人が関わり、かつ長期化する陰謀において多くの人が陥りがちであるように、他者による密告を恐れたためか、もしくは、不敬な企てが幸運な結末に落ち着くのを良しとしない神の意志によって強制されたためか、敵に対してその陰謀を密告する者となったのである。