§3.5.1παραδόξου δὲ τοῦ πάθους ὥσπερ εἰκὸς ἅπασι φαινομένου καὶ ζητουμένης τῆς αἰτίας ʽοὐδὲ γὰρ νόσον προηγησαμένην εἶχέ τις αἰτιάσασθαἰ οἱ μὲν ἐπὶ τὴν θείαν πρόνοιαν ἁπάσας τὰς ἀνθρωπίνας ἀναφέροντες τύχας κατὰ χόλον δαιμόνιον ἔλεγον αὐτὸν ἀποθανεῖν, ὅτι πόλεμον ἐξέκαυσε τῇ μητροπόλει πρὸς τὴν ἀπόκτισιν οὔτε δίκαιον οὔτε ἀναγκαῖον·
この予期せぬ死が当然ながらすべての人に不可解なものと思われ、その原因が詮索される中で(というのも、事前の病気を原因として指摘することも誰にもできなかったからである)、人間のあらゆる運命を神の摂理に帰する人々は、本国(アルバ)に対し、植民市(ローマ)への正当でも不可避でもない戦争を惹起したために、神の怒りによって彼が死んだのだと言った。
οἱ δὲ χρηματισμὸν ἡγούμενοι τὸν πόλεμον καὶ μεγάλων ἀπεστερῆσθαι νομίζοντες ὠφελειῶν εἰς ἐπιβουλὴν καὶ φθόνον ἀνθρώπινον τὸ ἔργον μετέφερον αἰτιώμενοι τῶν ἀντιπολιτευομένων τινὰς ἀφανῆ καὶ δυσεξέλεγκτα ἐξευρόντας φάρμακα διὰ τούτων τὸν ἄνδρα ἀνῃρηκέναι·
他方、戦争を金儲けの手段と考えており、多大な利益を奪われたと思っている人々は、この出来事を人間の陰謀と嫉妬のせいにし、政敵のうちの何者かが目に見えず探知しがたい毒薬を開発し、それらを用いて彼を暗殺したのだと非難した。
§3.5.2οἱ δὲ ὑπὸ λύπης τε καὶ ἀμηχανίας κρατούμενον ἑκουσίῳ χρήσασθαι τελευτῇ αὐτὸν ἔφασαν, ἐπειδὴ πάντα χαλεπὰ καὶ ἄπορα συνέβαινεν αὐτῷ καὶ οὐδὲν ἐχώρει κατὰ νοῦν τῶν ἐν ἀρχαῖς, ὅτε εἰς τὰ πράγματα εἰσῄει, προσδοκηθέντων·
また別の者たちは、彼が悲しみと困惑に圧倒されて自ら進んで死を選んだのだと語った。 彼にとってすべてが困難で解決不能になり、国政に携わった当初に期待していたことの何一つとして思うように運ばなかったからである。
τοῖς δʼ ἐκτὸς οὖσι φιλίας τε καὶ ἔχθρας τῆς πρὸς τὸν στρατηγὸν καὶ ἀπὸ παντὸς τοῦ βελτίστου κρίνουσι τὸ συμβεβηκὸς οὔτε ἡ θεία νέμεσις οὔτε ὁ τῶν ἀντιπολιτευομένων φθόνος οὔθʼ ἡ τῶν πραγμάτων ἀπόγνωσις ἀνῃρηκέναι τὸν ἄνδρα ἐδόκει, ἀλλʼ ἡ τῆς φύσεως ἀνάγκη καὶ τὸ χρεὼν ὡς ἐκπεπληρωκότα τὴν ὀφειλομένην μοῖραν, ἧς ἅπασι τοῖς γινομένοις πέπρωται τυχεῖν.
しかし、将軍に対する親愛や敵意の外にあり、純粋に最善の観点からこの出来事を判断する人々にとっては、神の報いも、政敵の嫉妬も、事態への絶望も、この人物を死に至らしめたとは思われず、むしろ、生を受けるすべての者が得ることになっている定めである、支払うべき運命を彼が満たしたゆえに、自然の必然と運命が彼を死なせたのだと思われた。
§3.5.3Κλοίλιος μὲν δὴ πρὶν ἢ γενναῖον ἀποδείξασθαί τι τοιαύτης τελευτῆς ἔτυχεν, εἰς δὲ τὸν ἐκείνου τόπον ἀποδείκνυται στρατηγὸς αὐτοκράτωρ ὑπὸ τῶν ἐπὶ στρατοπέδου Μέττιος Φουφέττιος, ἀνὴρ οὔτε πολέμου ἡγεμὼν ἱκανὸς οὔτε εἰρήνης βέβαιος φύλαξ, ὃς οὐδενὸς ἧττον Ἀλβανῶν πρόθυμος ὢν κατʼ ἀρχὰς διαστῆσαι τὰς πόλεις καὶ διὰ τοῦτο τῆς ἀρχῆς μετὰ τὸν Κλοιλίου θάνατον ἀξιωθείς, ἐπειδὴ τῆς ἡγεμονίας ἔτυχε καὶ ὅσα ἦν ἐν τοῖς πράγμασι δυσχερῆ καὶ ἄπορα συνεῖδεν, οὐκέτι διέμεινεν ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς βουλεύμασιν, ἀλλʼ εἰς ἀναβολὰς καὶ διατριβὰς ἄγειν ἠξίου τὰ πράγματα ὁρῶν οὔτε τοὺς Ἀλβανοὺς ἅπαντας ὁμοίαν ἔχοντας ἔτι προθυμίαν πρὸς πόλεμον οὔτε τὰ σφάγια ὁπότε θύοιτο περὶ μάχης καλὰ γινόμενα·
クロイリオスは、何か際立った功績を示す前に、このような最期を迎えた。 そして彼の代わりに、陣営の者たちによって、メッティオス・フフェッティオスが全権を有する将軍に任命された。 この男は、戦争の指導者として有能でもなく、平和の確かな守護者でもなかった。 彼は最初は両市を分裂させることにアルバ人の誰よりも熱心であり、そのためにクロイリオスの死後にこの職に就く価値があるとみなされたのであるが、実際に司令官の地位を手にし、事態のいかに多くの困難や解決不能な点があるかを見て取ると、もはや同じ決意に留まり続けることはしなかった。 むしろ、事態を遅延と時間稼ぎへと持っていこうとした。 アルバ人のすべてが戦争に対して以前と同様の熱意を抱いているわけではなく、また戦闘に関して犠牲が捧げられるたびに、吉兆が現れないのを見ていたからである。
§3.5.4τελευτῶν δὲ καὶ εἰς καταλλαγὰς ἔγνω προκαλεῖσθαι τοὺς πολεμίους πρότερος ἐπικηρυκευσάμενος, μαθὼν τὸν ἐπικρεμάμενον ἔξωθεν Ἀλβανοῖς τε καὶ Ῥωμαίοις κίνδυνον, εἰ μὴ σπείσονται τὸν πρὸς ἀλλήλους πόλεμον, ἀφύλακτον ὄντα, ὃς ἔμελλεν ἀμφοτέρας ἀναρπάσασθαι τὰς δυνάμεις.
最終的には、自ら先に使者を送って、敵に和解を呼びかけることを決意した。 アルバ人とローマ人の双方に外部から迫っている危険、すなわち、もし彼らが互いの戦争を休戦しないならば、警戒されておらず、両者の軍勢を根こそぎ破壊してしまいかねない危険を知ったからである。
ἦν δὲ τοιός2δε·
それは次のようなものであった。