§15.1.1τῶν Κελτῶν ἐπιστρατευσάντων τῇ Ῥώμῃ καί τινος βασιλέως εἰς μονομαχίαν προκαλουμένου τῶν Ῥωμαίων, ὅστις εἴη ἀνήρ, Μάρκος Οὐαλέριος, εἷς τῶν χιλιάρχων, ἀπόγονος ὢν Οὐαλερίου Ποπλικόλα τοῦ συνελευθερώσαντος ἀπὸ τῶν βασιλέων τὴν πόλιν, §15.1.2ἐξῄει τῷ Κελτῷ διαγωνίσασθαι.
ケルト人がローマに侵攻し、ある王が一騎打ちを求めて、ローマ人のうち誰であれ男がいるなら挑みかかってきたとき、千人隊長の一人で、かつて王たちから都市をともに解放したウァレリウス・ププリコラの子孫であったマルクス・ウァレリウスが、そのケルト人と戦うために進み出た。
ὡς δὲ συνῄεσαν ὁμόσε, κόραξ καθεζόμενος ἐπὶ τοῦ κράνους αὐτοῦ ἐκεκράγει τε δεινὸν εἰς τὸν βάρβαρον ὁρῶν καί, ὁπότε μέλλοι πληγὴν ἐκφέρειν, πηδῶν ἐπʼ αὐτὸν τοτὲ μὲν τοῖς ὄνυξιν ἤμυττε τὰς παρειάς, τοτὲ δὲ τῷ ῥύγχει τοὺς ὀφθαλμοὺς ἔκοπτεν, ὥστε τὸν Κελτὸν ἔξω γενέσθαι τῶν φρενῶν, οὔθʼ ὅπως τὸν ἄνδρα ἀμύνοιτο δυνάμενον συμβαλεῖν, οὔθʼ ὅπως τὸν κόρακα φυλάττοιτο.
彼らが一堂に会して組み合ったとき、彼の兜の上にとまっていた一羽のカラスが恐ろしく鳴き声を上げ、その未開人をにらみつけ、相手が一撃を加えようとするたびに、彼に飛びかかってはある時は爪で頬を引っ掻き、ある時は嘴で目を突いた。 そのためケルト人は正気を失い、どのように男を防ぐべく立ち向かうべきかも、どのようにカラスから身を守るべきかも分からなくなった。
§15.1.3ὡς δὲ πολὺς ἐγεγόνει τῇ μάχῃ χρόνος, ὁ μὲν Κελτὸς φέρων ἐπὶ τὸν Οὐαλέριον τὴν μάχαιραν ὡς διὰ τῆς προβολῆς εἰς τὰ πλευρὰ βάψων, ἔπειτʼ ἐπιπτάντος αὐτῷ τοῦ κόρακος καὶ τὰς ὄψεις ὀρύττοντος ἀνέτεινε τὸν θυρεὸν ὡς ἀπελάσων τὸν ὄρνιν·
戦いに長い時間が経過したとき、ケルト人はウァレリウスに向けて剣を構え、突きによって脇腹を刺そうとしたが、その時カラスが彼に飛びかかってその目を突いたため、鳥を追い払おうとして盾を持ち上げた。
ὁ δὲ Ῥωμαῖος ἔτι μετεωρίζοντος τὸ ὅπλον ἀκολουθήσας κάτωθεν ὑποφέρει τὸ ξίφος καὶ ἀναιρεῖ τὸν Κελτόν.
するとローマ人は、相手がまだ防具を高く掲げている隙に踏み込んで、下から剣を差し入れてケルト人を討ち取った。
§15.1.4ὁ δὲ στρατηγὸς Κάμιλλος χρυσέῳ τοῦτον στεφάνῳ ἐκόσμησεν ἐπωνυμίαν θέμενος αὐτῷ Κορβῖνον ἀπὸ τοῦ συναγωνισαμένου κατὰ τὴν μονομαχίαν ζῴου·
将軍カミッルスは、この一騎打ちでともに戦った動物にちなんで、彼にコルウィヌスというあだ名を与え、彼を黄金の冠で飾った。
κόρβους γὰρ οἱ Ῥωμαῖοι καλοῦσι τοὺς κόρακας·
というのも、ローマ人はカラスのことを「コルブス」と呼ぶからである。
αὐτός τε διετέλεσεν ἐξ ἐκείνου συμβόλῳ κατὰ τοῦ κράνους κοσμούμενος κόρακι, καὶ ταῖς εἰκόσιν αὐτοῦ πάσαις οἱ πλάττοντες καὶ γράφοντες τοῦτο τὸ ζῷον ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ἐφήρμοττον.
彼自身もそれ以来、兜にカラスを紋章として飾り続け、彫刻家や画家たちも、彼のすべての肖像において、この動物を頭の上に配した。