§12χρόνῳ δὲ ὕστερον Νέανθον τὸν τοῦ Πιττακοῦ τοῦ τυράννου ταῦτα ὑπὲρ τῆς λύρας πυνθανόμενον, ὡς ἐκήλει μὲν θηρία καὶ φυτὰ καὶ λίθους, ἐμελῴδει δὲ καὶ μετὰ τὴν τοῦ Ὀρφέως συμφορὰν μηδενὸς ἁπτομένου, εἰς ἔρωτα τοῦ κτήματος ἐμπεσεῖν καὶ διαφθείραντα τὸν ἱερέα μεγάλοις χρήμασι πεῖσαι ὑποθέντα ἑτέραν ὁμοίαν λύραν δοῦναι αὐτῷ τὴν τοῦ Ὀρφέως.
後になって、僭主ピッタコスの息子ネアントスが、この竪琴について、それが獣や植物や石を魅了し、またオルペウスの災難の後も誰も触れていないのにメロディーを奏でていたということを聞き及んで、その所有物を手に入れたいという切望に陥り、神官を多額の金で買収して説得し、別の似たような竪琴を身代わりに置いて、オルペウスのものを自分に渡させたのだという。
λαβόντα δὲ μεθʼ ἡμέραν μὲν ἐν τῇ πόλει χρῆσθαι οὐκ ἀσφαλὲς οἴεσθαι εἶναι, νύκτωρ δὲ ὑπὸ κόλπου ἔχοντα μόνον προελθεῖν εἰς τὸ προάστειον καὶ προχειρισάμενον κρούειν καὶ συνταράττειν τὰς χορδὰς ἄτεχνον καὶ ἄμουσον νεανίσκον, ἐλπίζοντα μέλη τινὰ θεσπέσια ὑπηχήσειν τὴν λύραν ὑφʼ ὧν πάντας καταθέλξειν καὶ κηλήσειν, καὶ ὅλως μακάριον ἔσεσθαι κληρονομήσαντα τῆς Ὀρφέως μουσικῆς·
しかし、それを受け取ると、昼間に街の中でそれを使うのは安全ではないと考え、夜に懐に隠し、たった一人で郊外へと出かけ、それを取り出すと、技術もなく音楽の心得もない若者でありながら弦をかき鳴らし、かき乱した。 その竪琴が神々しい音色を響かせ、それによってあらゆる者をうっとりさせ魅了するだろう、そして自分はオルペウスの音楽を相続して完全に幸福になるだろうと期待しながら。
ἄχρι δὴ συνελθόντας τοὺς κύνας πρὸς τὸν ἦχον — πολλοὶ δὲ ἦσαν αὐτόθι — διασπάσασθαι αὐτόν, ὡς τοῦτο γοῦν ὅμοιον τῷ Ὀρφεῖ παθεῖν καὶ μόνους ἐφʼ ἑαυτὸν συγκαλέσαι τοὺς κύνας.
だが、ついに、その音に集まってきた犬たち――そこには多くの犬がいたのだが――が彼を八つ裂きにするまで。 こうして、彼はオルペウスと似たような目に遭うことだけは果たしたが、自分のもとへ呼び寄せたのは犬たちだけであった。
ὅτεπερ καὶ σαφέστατα ὤφθη ὡς οὐχ ἡ λύρα ἡ θέλγουσα ἦν, ἀλλὰ ἡ τέχνη καὶ ἡ ᾠδή, ἃ μόνα ἐξαίρετα τῷ Ὀρφεῖ παρὰ τῆς μητρὸς ὑπῆρχεν·
その時、魅了していたのは竪琴ではなく、技術と歌であり、それらだけがオルペウスにその母から特別に授けられていたものだったということが、この上なく明白に示された。
ἡ λύρα δὲ ἄλλως κτῆμα ἦν, οὐδὲν ἄμεινον τῶν ἄλλων βαρβίτων.
竪琴の方はただの所有物にすぎず、他のバルビトスと何ら変わるところはなかったのだ。
§13καὶ τί σοι τὸν Ὀρφέα ἢ τὸν Νέανθον λέγω, ὅπου καὶ καθʼ ἡμᾶς αὐτοὺς ἐγένετό τις καὶ ἔτι ἐστίν, οἶμαι, ὃς τὸν Ἐπικτήτου λύχνον τοῦ Στωϊκοῦ κεραμεοῦν ὄντα τρισχιλίων δραχμῶν ἐπρίατο;
これにしても、私がお前に対してオルペウスやネアントスのことを言う必要がどこにあるだろうか。 私たちの時代にも、ストア派のエピクテトスのランプが粘土製であるにもかかわらず、三千ドラクマで買い取った者が現れ、今でもまだ生きていると思うのだから。
ἤλπιζεν γὰρ οἶμαι κἀκεῖνος, εἰ τῶν νυκτῶν ὑπʼ ἐκείνῳ τῷ λύχνῳ ἀναγιγνώσκοι, αὐτίκα μάλα καὶ τὴν Ἐπικτήτου σοφίαν ὄναρ ἐπικτήσεσθαι καὶ ὅμοιος ἔσεσθαι τῷ θαυμαστῷ ἐκείνῳ γέροντι.
彼もまた、夜間にあのランプの下で読書をすれば、たちまち夢のうちにエピクテトスの知恵をも手に入れ、あの驚くべき老人に似た者になれると期待していたのだろうと思う。
§14χθὲς δὲ καὶ πρῴην ἄλλος τις τὴν Πρωτέως τοῦ Κυνικοῦ βακτηρίαν, ἣν καταθέμενος ἥλατο εἰς τὸ πῦρ, ταλάντου κἀκεῖνος ἐπρίατο, καὶ ἔχει μὲν τὸ κειμήλιον τοῦτο καὶ δείκνυσιν ὡς Τεγεᾶται τοῦ Καλυδωνίου ὑὸς τὸ δέρμα καὶ Θηβαῖοι τὰ ὀστᾶ τοῦ Γηρυόνου καὶ Μεμφῖται τῆς Ἴσιδος τοὺς πλοκάμους·
またつい最近も、別の者が、キュニコス派のプロテウスが身を投じる前に置き去りにしたあの杖を、これまた一タラントンで買い取った。 そして彼はこの家宝を所有し、あたかもテゲアの人々がカリュドンの猪の皮を、テーバイの人々がゲリュオネスの骨を、メンフィスの人々がイシスの髪の毛を示すかのように、それを見せびらかしている。
αὐτὸς δὲ ὁ τοῦ θαυμαστοῦ κτήματος δεσπότης καὶ αὐτὸν σὲ τῇ ἀπαιδευσίᾳ καὶ βδελυρίᾳ ὑπερηκόντισεν.
しかし、この驚くべき宝の持ち主自身は、その無教養さと忌わしさにおいて、お前自身をも凌駕しているのだ。
ὁρᾷς ὅπως κακοδαιμόνως διάκειται, βακτηρίας εἰς τὴν κεφαλὴν ὡς ἀληθῶς δεόμενος.
彼がどれほど哀れな状態にあるかお前には見えるだろう、まさに頭に杖での一撃を必要としているのだ。
§15λέγεται δὲ καὶ Διονύσιον τραγῳδίαν ποιεῖν φαύλως πάνυ καὶ γελοίως, ὥστε τὸν Φιλόξενον πολλάκις διʼ αὐτὴν εἰς τὰς λατομίας ἐμπεσεῖν οὐ δυνάμενον κατέχειν τὸν γέλωτα.
また、ディオニュシオスがこの上なく下手で滑稽な悲劇を作り、そのためフィロクセノスは、笑いをこらえることができずに、その悲劇のせいで何度も石切り場へ放り込まれたと伝えられている。
οὗτος τοίνυν πυθόμενος ὡς ἐγγελᾶται, τὸ Αἰσχύλου πυξίον εἰς ὃ ἐκεῖνος ἔγραφε σὺν πολλῇ σπουδῇ κτησάμενος καὶ αὐτὸς ᾤετο ἔνθεος ἔσεσθαι καὶ κάτοχος ἐκ τοῦ πυξίου·
そこで彼は自分が嘲笑されていると聞き、アイスキュロスが文字を書いていたあの書写板を大変な熱意を込めて手に入れ、自分もその書写板から神がかりになり、とり憑かれたようになれると考えた。
ἀλλʼ ὅμως ἐν αὐτῷ ἐκείνῳ μακρῷ γελοιότερα ἔγραφεν, οἷον κἀκεῖνο τό·
だがそれにもかかわらず、彼はまさにその書写板を使って、はるかに滑稽なものを書いた。 例えば、次のようなものである。
"Δωρὶς τέθνηκεν ἡ Διονυσίου γυνή.
「ドリスは死んだ、ディオニュシオスの妻である彼女は。
"
καὶ πάλιν· "οἴμοι, γυναῖκα χρησίμην ἀπώλεσα.
」そしてまた、「ああ、役に立つ妻を失ってしまった。
"
καὶ τοῦτο γὰρ ἐκ τοῦ πυξίου, καὶ τό·
」これもまたあの書写板から生まれたものであり、次のものもそうである。
· "αὑτοῖς γὰρ ἐμπαίζουσιν οἱ μωροὶ βροτῶν.
「愚かな死すべき人間どもは、自らを愚弄しているのだ。
"
Τοῦτο μέν γε πρὸς σὲ μάλιστα εὐστόχως ἂν εἰρημένον εἴη τῷ Διονυσίῳ, καὶ διʼ αὐτὸ χρυσῶσαι αὐτοῦ ἔδει ἐκεῖνο τὸ πυξίον.
」この言葉こそは、ディオニュシオスによってお前に向けて最も的確に放たれたものであり、まさにこの言葉のゆえに、彼のあの書写板に金を被せるべきであったのだ。
§16τίνα γὰρ ἐλπίδα καὶ αὐτὸς ἔχων εἰς τὰ βιβλία καὶ ἀνατυλίττεις ἀεὶ καὶ διακολλᾷς καὶ περικόπτεις καὶ ἀλείφεις τῷ κρόκῳ καὶ τῇ κέδρῳ καὶ διφθέρας περιβάλλεις καὶ ὀμφαλοὺς ἐντίθης, ὡς δή τι ἀπολαύσων αὐτῶν;
いったい、お前自身も書物に対してどのような期待を抱いて、いつもそれらをひもとき、糊で貼り合わせ、端を切り整え、サフランや杉油を塗り、革の覆いを被せ、軸を取り付けているのか、まるでそれらから何らかの恩恵を享受するかのように。
πάνυ γοῦν ἤδη βελτίων γεγένησαι διὰ τὴν ὠνήν, ὃς τοιαῦτα μὲν φθέγγῃ — μᾶλλον δὲ τῶν ἰχθύων ἀφωνότερος εἶ — βιοῖς δὲ ὡς οὐδʼ εἰπεῖν καλόν, μῖσος δὲ ἄγριον, φασί, παρὰ πάντων ἔχεις ἐπὶ τῇ βδελυρίᾳ·
その購入のおかげで、お前はすでにすっかり優れた者になったというわけだ。 お前はそのような言葉を口にし――いやむしろ、魚よりも口が利けないが――語るのもはばかられるような生き方を送り、その忌わしさゆえに、噂によれば、すべての人から激しい憎しみを受けているのだから。
ὡς εἰ τοιούτους ἀπειργάζετο τὰ βιβλία, φυγῇ φευκτέον ἂν ἦν ὅτι πορρωτάτω ἀπʼ αὐτῶν.
もし書物が人間をそのように作り変えるのだとしたら、一目散に、それらからできる限り遠くへ逃げ去らねばならぬはずだ。
§17δυοῖν δὲ ὄντοιν ἅττʼ ἂν παρὰ τῶν παλαιῶν τις κτήσαιτο, λέγειν τε δύνασθαι καὶ πράττειν τὰ δέοντα ζήλῳ τῶν ἀρίστων καὶ φυγῇ τῶν χειρόνων, ὅταν μήτε ἐκεῖνα μήτε ταῦτα φαίνηταί τις παρʼ αὐτῶν ὠφελούμενος, τί ἄλλο ἢ τοῖς μυσὶ διατριβὰς ὠνεῖται καὶ ταῖς τίλφαις οἰκήσεις καὶ πληγὰς ὡς ἀμελοῦσι τοῖς οἰκέταις;
古人から得られるものには二つあり、それらは、最善のものを熱望し最悪のものを避けることによって、語るべきことを語り、なすべきことをなす能力であるが、誰かがそれらから前者も後者も恩恵を受けているように見えないとき、書物を買い集めることは、ネズミたちに退屈しのぎを、シミたちに住み処を、そして怠慢な奴隷たちに鞭打ちの刑を買い与えていること以外の何であろうか。