Humanitext Reader

ルキアノス · 哲学諸派の競売 §23-25

クリュシッポスの詭弁と高値での落札

6 / 7 箇所 · ギリシア語

要旨

クリュシッポスが「アポリア」や「石の論理」などの詭弁や、金貸し・授業料の徴収を正当化する論理を展開し、買い手を困惑させる。最終的に買い手は彼を12ムナの高値で共同購入する。

§23Χρύσιππος ἀλλὰ μὴν αὐτὸς οὗτος ἦν ὁ πατὴρ ὁ σός·
Χρύσιππος だが、まさにこの者こそお前の父親だったのだ。
ὥστε εἰ τοῦτον ἀγνοεῖς, δῆλος εἶ τὸν πατέρα τὸν σὸν ἀγνοῶν.
したがって、もしこの者を知らないのであれば、お前は自分の父親を知らないことが明白だ。
Ἀγοράστης οὐ μὲν οὖν·
Ἀγοράστης そんなことはない。
ἀλλʼ ἀποκαλύψας αὐτὸν εἴσομαι τὴν ἀλήθειαν.
彼にかけられた覆いを取れば、真実がわかるだろう。
ὅμως δʼ οὖν τί σοι τῆς σοφίας τὸ τέλος, ἢ τί πράξεις πρὸς τὸ ἀκρότατον τῆς ἀρετῆς ἀφικόμενος;
それはともかく、お前の知恵のゴールは何なのか、あるいは、徳の頂点に達したとき、お前は何をするのか?
Χρύσιππος περὶ τὰ πρῶτα κατὰ φύσιν τότε γενήσομαι, λέγω δὲ πλοῦτον, ὑγίειαν καὶ τὰ τοιαῦτα.
Χρύσιππος そのときには、自然にかなった第一のもの、つまり富や健康やそうしたものを中心に生きることになる。
πρότερον δὲ ἀνάγκη πολλὰ προπονῆσαι λεπτογράφοις βιβλίοις παραθήγοντα τὴν ὄψιν καὶ σχόλια συναγείροντα καὶ σολοικισμῶν ἐμπιπλάμενον καὶ ἀτόπων ῥημάτων·
だがその前に、細かく書かれた書物で目を研ぎ澄まし、注釈をかき集め、文法違反や奇妙な言葉で身を満たしながら、あらかじめ多く苦労しておく必要がある。
καὶ τὸ κεφάλαιον, οὐ θέμις γενέσθαι σοφόν, ἢν μὴ τρὶς ἐφεξῆς τοῦ ἐλλεβόρου πίῃς.
そして要するに、ヘレボルス薬を続けて三度飲まなければ、賢者になることは許されないのだ。
Ἀγοράστης γενναῖά σου ταῦτα καὶ δεινῶς ἀνδρικά.
Ἀγοράστης それはお前にふさわしい、見事に雄々しいものだ。
τὸ δὲ Γνίφωνα εἶναι καὶ τοκογλύφον — καὶ γὰρ τάδε ὁρῶ σοι προσόντα — τί φῶμεν, ἀνδρὸς ἤδη πεπωκότος τὸν ἐλλέβορον καὶ τελείου πρὸς ἀρετήν;
しかし、強欲で高利貸しであること――これらもお前に備わっているのを私は見ているが――すでにヘレボルスを飲み、徳において完成された男のそのような点について、我々は何と言えばよいのか?
Χρύσιππος ναί·
Χρύσιππος そうだ。
μόνῳ γοῦν τὸ δανείζειν πρέποι ἂν τῷ σοφῷ·
少なくとも、金を貸すことは賢者にのみふさわしい。
ἐπεὶ γὰρ ἴδιον αὐτοῦ συλλογίζεσθαι, τὸ δανείζειν δὲ καὶ λογίζεσθαι τοὺς τόκους πλησίον εἶναι δοκεῖ τῷ συλλογίζεσθαι, μόνου ἂν εἴη τοῦ σπουδαίου καθάπερ ἐκεῖνο καὶ τοῦτο, καὶ οὐ μόνον γε ἁπλοῦς, ὥσπερ οἱ ἄλλοι, τοὺς τόκους, ἀλλὰ καὶ τούτων ἑτέρους τόκους λαμβάνειν·
というのも、推論することは賢者に特有のことであり、金を貸すことと利息を計算することは推論することに極めて近いと思われるから、前者と同様に後者も優れた人にのみ属することなのだ。 しかも、他の人々のように単なる利息だけでなく、その利息からさらに別の利息を受け取るのだ。
ἢ γὰρ ἀγνοεῖς ὅτι τῶν τόκων οἱ μέν εἰσι πρῶτοί τινες, οἱ δὲ δεύτεροι, καθάπερ αὐτῶν ἐκείνων ἀπόγονοι;
お前は利息のうち、あるものは最初の利息であり、他のものはそれら自身の子孫のような第二の利息であることを知らないのか?
ὁρᾷς δὲ δὴ καὶ τὸν συλλογισμὸν ὁποῖά φησιν·
そしてまさに、三段論法がどのように言っているかを見るがよい。
εἰ τὸν πρῶτον τόκον λήψεται, λήψεται καὶ τὸν δεύτερον·
「もし最初の利息を受け取るならば、第二の利息も受け取るであろう。
ἀλλὰ μὴν τὸν πρῶτον λήψεται, λήψεται ἄρα καὶ τὸν δεύτερον· .
だが確かに最初の利息を受け取る。 ゆえに第二の利息も受け取るであろう」と。
§24Ἀγοράστης οὐκοῦν καὶ μισθῶν πέρι τὰ αὐτὰ φῶμεν, οὓς σὺ λαμβάνεις ἐπὶ τῇ σοφίᾳ παρὰ τῶν νέων, καὶ δῆλον ὅτι μόνος ὁ σπουδαῖος μισθὸν ἐπὶ τῇ ἀρετῇ λήψεται;
Ἀγοράστης それならば、お前が若者たちから知恵の対価として受け取っている謝礼についても同じことが言えるわけだな。 そして、優れた人だけが徳の対価として謝礼を受け取ることは明らかなのだな?
Χρύσιππος μανθάνεις·
Χρύσιππος その通りだ。
οὐ γὰρ ἐμαυτοῦ ἕνεκα λαμβάνω, τοῦ δὲ διδόντος αὐτοῦ χάριν·
私は自分自身のためではなく、与える者自身の便宜のために受け取るのだ。
ἐπεὶ γάρ ἐστιν ὁ μέν τις ἐκχύτης, ὁ δὲ περιεκτικός, ἐμαυτὸν μὲν ἀσκῶ εἶναι περιεκτικόν, τὸν δὲ μαθητὴν ἐκχύτην.
というのも、一方が「注ぎ出す者」であり、他方が「受け入れる容器」であるなら、私は自分自身を受け入れる容器となるように鍛え、弟子を注ぎ出す者となるように育てるからだ。
Ἀγοράστης καὶ μὴν τοὐναντίον ἐχρῆν τὸν νέον μὲν εἶναι περιεκτικόν, σὲ δὲ τὸν μόνον πλούσιον ἐκχύτην.
Ἀγοράστης だが、実際には反対に、若者が受け入れる容器であり、唯一の富者であるお前が注ぎ出す者であるべきだったのではないか。
Χρύσιππος σκώπτεις, ὦ οὗτος.
Χρύσιππος からかうな、そこのお前。
ἀλλʼ ὅρα μή σε ἀποτοξεύσω τῷ ἀναποδείκτῳ συλλογισμῷ.
だが、私が「証明不要の三段論法」でお前を射抜いてしまわないよう気をつけるがよい。
Ἀγοράστης καὶ τί δεινὸν ἀπὸ τοῦ βέλους;
Ἀγοράστης その矢からどのような恐ろしいことが生じるというのか?
Χρύσιππος ἀπορία καὶ σιωπὴ καὶ διαστραφῆναι τὴν διάνοιαν.
Χρύσιππος 途方に暮れること、沈黙すること、そして理性がねじ曲げられることだ。
§25Χρύσιππος ὃ δὲ μέγιστον, ἢν ἐθέλω, τάχιστά σε ἀποδείξω λίθον.
Χρύσιππος そして最も重大なことに、もし私が望むなら、お前をたちまち石にして見せよう。
Ἀγοράστης πῶς λίθον;
Ἀγοράστης どうやって石にするのだ?
οὐ γὰρ Περσεὺς σύ, ὦ βέλτιστε, εἶναί μοι δοκεῖς.
お前はペルセウスではないと思うのだが。
Χρύσιππος ὧδέ πως·
Χρύσιππος このようにだ。
ὁ λίθος σῶμά ἐστι;
石は物体か?
Ἀγοράστης ναί.
Ἀγοράστης そうだ。
Χρύσιππος τί δέ;
Χρύσιππος では、生物は物体ではないか?
τὸ ζῷον οὐ σῶμα;
Ἀγοράστης 物体だ。
Ἀγοράστης ναί.
Χρύσιππος では、お前は生物か?
Χρύσιππος σὺ δὲ ζῷον;
Ἀγοράστης そのようだ。
Ἀγοράστης ἔοικα γοῦν.
Χρύσιππος それなら、お前は物体であるからして、石である。
Χρύσιππος λίθος ἄρα εἶ σῶμα ὤν.
Ἀγοράστης とんでもない!
Ἀγοράστης μηδαμῶς.
ゼウスにかけて、私を解きほぐし、最初から人間に戻してくれ。
ἀλλʼ ἀνάλυσόν με πρὸς τοῦ Διὸς καὶ ἐξ ὑπαρχῆς ποίησον ἄνθρωπον.
Χρύσιππος 難しいことではない。
Χρύσιππος οὐ χαλεπόν·
さあ、再び人間になれ。
ἀλλʼ ἔμπαλιν ἴσθι ἄνθρωπος.
では私に言ってくれ、すべての物体は生物か?
εἰπὲ γάρ μοι, πᾶν σῶμα ζῷον;
Ἀγοράστης いや、違う。
Ἀγοράστης οὔ.
Χρύσιππος では、石は生物か?
Χρύσιππος τί δέ;
Ἀγοράστης 違う。
λίθος ζῷον;
Χρύσιππος では、お前は物体か?
Ἀγοράστης οὔ.
Ἀγοράστης そうだ。
Χρύσιππος σὺ δὲ σῶμα εἶ;
Χρύσιππος では、お前は物体であって、生物か?
Ἀγοράστης ναί.
Ἀγοράστης そうだ。
Χρύσιππος σῶμα δὲ ὢν ζῷον εἶ;
Χρύσιππος それなら、お前は生物であるからには、石ではない。
Ἀγοράστης ναί.
Ἀγοράστης よくやってくれた。
Χρύσιππος οὐκ ἄρα λίθος εἶ ζῷόν γε ὤν.
私の足はまるでニオベの足のように、すでに冷たくなり固まっていたところだった。
Ἀγοράστης εὖ γε ἐποίησας, ὡς ἤδη μου τὰ σκέλη καθάπερ τῆς Νιόβης ἀπεψύχετο καὶ πάγια ἦν.
とにかく、お前を買い取ろう。
ἀλλὰ ὠνήσομαί γε σέ.
彼の代金としていくら支払えばよいか?
πόσον ὑπὲρ αὐτοῦ καταβαλῶ;
Ἑρμῆς 12ムナだ。
Ἑρμῆς μνᾶς δώδεκα.
Ἀγοράστης 受け取れ。
Ἀγοράστης λάμβανε.
Ἑρμῆς お前だけで彼を買い取ったのか?
Ἑρμῆς μόνος δὲ αὐτὸν ἐώνησαι;
Ἀγοράστης まさか。
Ἀγοράστης μὰ Δίʼ, ἀλλʼ οὗτοι πάντες οὓς ὁρᾷς.
ここにいるお前が見ている全員でだ。
Ἑρμῆς πολλοί γε καὶ τοὺς ὤμους καρτεροὶ καὶ τοῦ θερίζοντος ἄξιοι.
Ἑρμῆς 多く、肩も頑強で、「刈り取る者」にふさわしい人々だな。

語釈・文法注

  1. §23δῆλος εἶ τὸν πατέρα τὸν σὸν ἀγνοῶν — 「δῆλός εἰμι +分詞」の形で「明らかに…している」を意味する個人称構文。ここでは「あなた自身が父親を知らないことは明白だ」となる。
  2. §23τὸ δὲ Γνίφωνα εἶναι καὶ τοκογλύφον — 文頭に置かれた冠詞付き不定詞句「τὸ εἶναι」は、後続の主文の問い「τί φῶμεν」の主題を提示する同格または先取り的な対格名詞句として機能している。
  3. §25λίθος ἄρα εἶ σῶμα ὤν — 接続詞「ἄρα」によるソフィスト的結論において、分詞「ὤν」が「…であるので」という前提条件(σῶμα ὤν)を述べる接続分詞として使われている。

この箇所を引用する

ルキアノス, 哲学諸派の競売 §23-25. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0062.tlg024.humanitext-grc2:23-25

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。