§5.15.1ἐχομένη δὲ ταύτης ἐστὶ νῆσος ἡ προσαγορευομένη Σαρδώ, τῷ μὲν μεγέθει παραπλήσιος τῇ Σικελίᾳ, κατοικουμένη δʼ ὑπὸ βαρβάρων τῶν ὀνομαζομένων Ἰολαείων, οὓς νομίζουσιν ἀπογόνους εἶναι τῶν μετὰ Ἰολάου καὶ τῶν Θεσπιαδῶν κατοικησάντων.
この島に隣接しているのはサルドーと呼ばれる島であり、その大きさはシケリアとほぼ等しく、イオラエイス人と呼ばれる野蛮人によって居住されている。 彼らは、イオラオスおよびテスピアーダイ(テスピオスの息子たち)とともに移住した者たちの子孫であると信じられている。
κατὰ γὰρ τοὺς χρόνους ἐν οἷς Ἡρακλῆς τοὺς διαβεβοημένους ἄθλους ἐτέλει, παίδων ὄντων αὐτῷ πολλῶν ἐκ τῶν Θεσπίου θυγατέρων, τούτους Ἡρακλῆς κατά τινα χρησμὸν ἐξαπέστειλεν εἰς Σαρδὼ καὶ μετʼ αὐτῶν δύναμιν ἀξιόλογον Ἑλλήνων τε καὶ βαρβάρων ἐπὶ τὴν ἀποικίαν.
というのも、ヘラクレスが世に知られた数々の難業を遂行していた時代、テスピオスの娘たちとの間に多くの子供がいたため、ヘラクレスはある神託に従って、彼らをサルドーへと送り出し、植民のために彼らとともにギリシア人と野蛮人からなる優れた軍勢を派遣したからである。
§5.15.2ταύτης δὲ προεστηκὼς Ἰόλαος ὁ ἀδελφιδοῦς Ἡρακλέους καταλαβόμενος ᾤκισεν ἐν αὐτῇ πόλεις ἀξιολόγους, καὶ τὴν χώραν κατακληρουχήσας τοὺς μὲν λαοὺς προσηγόρευσεν ἀφʼ ἑαυτοῦ Ἰολαείους, κατεσκεύασε δὲ καὶ γυμνάσια καὶ θεῶν ναοὺς καὶ τἄλλα πάντα τὰ πρὸς βίον ἀνθρώπων εὐδαίμονα, ὧν ὑπομνήματα μέχρι τῶνδε τῶν καιρῶν διαμένει·
この軍勢を率いたヘラクレスの甥イオラオスは、島を占領してそこに名だたる都市を築き、土地を割り当てて、住民たちを自分にちなんでイオラエイス人と名付けた。 また、体育場や神々の神殿、その他人間の幸福な生活に必要なすべてのものを整えたが、それらの記念碑は現代に至るまで残っている。
τὰ μὲν γὰρ κάλλιστα πεδία τὴν προσηγορίαν ἀπʼ ἐκείνου λαβόντα Ἰολάεια καλεῖται, τὸ δὲ πλῆθος μέχρι τοῦ νῦν φυλάττει τὴν ἀπὸ Ἰολάου προσηγορίαν.
すなわち、最も美しい平野は彼にちなんで名付けられてイオラエイアと呼ばれ、一般の民衆は現在に至るまでイオラオスにちなんだその名称を保っているのである。
§5.15.3τοῦ δὲ περὶ τῆς ἀποικίας χρησμοῦ περιέχοντος ὅτι τοῖς τῆς ἀποικίας ταύτης κοινωνήσασι διαμενεῖ τὰ τῆς ἐλευθερίας ἅπαντα τὸν αἰῶνα, συνέβη τὸν χρησμὸν παραδόξως μέχρι τοῦ νῦν αὐτονομίαν τοῖς ἐγχωρίοις ἀσάλευτον φυλάξαι.
この植民に関する神託には、この植民地に参加した者たちには自由のあらゆる特権が永遠に保たれるであろうと記されていたため、驚くべきことに、その神託は今日に至るまで現地の住民に揺るぎない自治を保たせる結果となった。
§5.15.4καρχηδόνιοί τε γὰρ ἐπὶ πλέον ἰσχύσαντες καὶ τῆς νήσου κρατήσαντες οὐκ ἠδυνήθησαν τοὺς προκατασχόντας τὴν νῆσον καταδουλώσασθαι, ἀλλʼ οἱ μὲν Ἰολάειοι καταφυγόντες εἰς τὴν ὀρεινὴν καὶ καταγείους οἰκήσεις κατασκευάσαντες ἔτρεφον πολλὰς ἀγέλας βοσκημάτων, ὧν παρεχομένων δαψιλεῖς τροφὰς ἠρκοῦντο προσφερόμενοι γάλα καὶ τυρὸν καὶ κρέα, καὶ τῆς μὲν πεδιάδος γῆς ἐκχωρήσαντες τὴν ἐκ τῆς ἐργασίας κακοπάθειαν ἐξέκλιναν, τὴν δʼ ὀρεινὴν νεμόμενοι καὶ βίον ἔχοντες ἄμοιρον κακοπαθείας ταῖς προειρημέναις τροφαῖς διετέλεσαν χρώμενοι.
実際、カルタゴ人が大いに勢力を伸ばしてこの島を支配したときも、以前から島を占拠していた者たちを奴隷にすることはできなかった。 それどころか、イオラエイス人たちは山岳地帯へと逃げ込み、地下に住居を築いて、多くの家畜の群れを飼育した。 そして、これら家畜が豊富な食物を提供してくれたため、彼らは牛乳やチーズ、肉を摂取することで満足し、平野部から退去することで耕作による労苦を避け、山岳地帯を放牧地として労苦とは無縁の生活を送りつつ、前述の食物を摂取し続けたのである。
§5.15.5τῶν δὲ Καρχηδονίων πολλάκις ἀξιολόγοις δυνάμεσι στρατευσάντων ἐπʼ αὐτούς, διὰ τὰς δυσχωρίας καὶ τὴν ἐν τοῖς καταγείοις δυστραπέλειαν διέμειναν ἀδούλωτοι.
カルタゴ人はしばしば優れた軍勢を率いて彼らに対して遠征を行ったが、地形の険しさと地下住居の近づきがたさのために、彼らは征服されずに残った。
τὸ δὲ τελευταῖον Ῥωμαίων ἐπικρατούντων καὶ πολλάκις ἐπʼ αὐτοὺς στρατευσάντων, διὰ ταύτας τὰς αἰτίας ἀχείρωτοι πολεμίᾳ δυνάμει διέμειναν.
最終的にローマ人が支配権を握り、彼らに対してしばしば遠征を行った際にも、これらの理由によって、彼らは敵の軍勢に屈することなく残ったのである。
§5.15.6οὐ μὴν ἀλλὰ κατὰ τοὺς ἀρχαίους χρόνους Ἰόλαος μὲν συγκατασκευάσας τὰ κατὰ τὴν ἀποικίαν ἐπανῆλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, οἱ δὲ Θεσπιάδαι τῆς νήσου προεστῶτες ἐπὶ πολλὰς γενεὰς τὸ τελευταῖον ἐξέπεσον εἰς τὴν Ἰταλίαν, καὶ κατῴκησαν ἐν τοῖς κατὰ Κύμην τόποις, τὸ δʼ ἄλλο πλῆθος ἐκβαρβαρωθὲν καὶ προστησάμενον ἐκ τῶν ἐγχωρίων τοὺς ἀρίστους ἡγεμόνας διεφύλαξε τὴν ἐλευθερίαν μέχρι τῶν καθʼ ἡμᾶς χρόνων.
もっとも、古代においては、イオラオスは植民の体制をともに整えた後、ギリシアへと帰還し、テスピアーダイは数世代にわたりこの島を支配したが、最終的にはイタリアへと追い出され、クマイの周辺地域に入植した。 一方、残りの民衆は野蛮人化し、現地人の中から最も優れた指導者たちを立てて、我々の時代に至るまでその自由を維持したのである。