§67ΤΙ. δηλοῦνται δὲ ὁπόταν τινὸς ἀντιφραχθέντος περὶ τὴν ἀναπνοὴν ἄγῃ τις βίᾳ τὸ πνεῦμα εἰς αὑτόν·
ΤΙ. このことは、呼吸の通路がふさがれたときに、誰かが力ずくで息を自分の中に引き入れるときに明らかになる。
τότε γὰρ ὀσμὴ μὲν οὐδεμία συνδιηθεῖται, τὸ δὲ πνεῦμα τῶν ὀσμῶν ἐρημωθὲν αὐτὸ μόνον ἕπεται.
その時には、いかなる香りもともに濾過されて入ることはなく、香りを取り除かれた息それ自体だけが伴うからである。
δύʼ οὖν ταῦτα ἀνώνυμα τὰ τούτων ποικίλματα γέγονεν, οὐκ ἐκ πολλῶν οὐδὲ ἁπλῶν εἰδῶν ὄντα, ἀλλὰ διχῇ τό θʼ ἡδὺ καὶ τὸ λυπηρὸν αὐτόθι μόνω διαφανῆ λέγεσθον, τὸ μὲν τραχῦνόν τε καὶ βιαζόμενον τὸ κύτος ἅπαν, ὅσον ἡμῶν μεταξὺ κορυφῆς τοῦ τε ὀμφαλοῦ κεῖται, τὸ δὲ ταὐτὸν τοῦτο καταπραῧνον καὶ πάλιν ᾗ πέφυκεν ἀγαπητῶς ἀποδιδόν.
それゆえ、これら香りの変化に富んだ現れは、多くの種や単純な種からなるものではないために名前を持たない二つのものとなっており、そこでは快いものと不快なものという二つだけが、はっきりと区別されて語られるのである。 一方は、頭頂部とおへその間に横たわる我々の身体の容器全体を粗く荒らし、強制するものであり、他方は、これと同じものを和らげ、再び自然本来の状態へと愛おしく復元するものである。
τρίτον δὲ αἰσθητικὸν ἐν ἡμῖν μέρος ἐπισκοποῦσιν τὸ περὶ τὴν ἀκοήν, διʼ ἃς αἰτίας τὰ περὶ αὐτὸ συμβαίνει παθήματα, λεκτέον.
さて、我々の中にある第三の感覚部位である聴覚について、また、それに関して生じる受苦がいかなる原因によるものであるかを検討し、語らねばならない。
ὅλως μὲν οὖν φωνὴν θῶμεν τὴν διʼ ὤτων ὑπʼ ἀέρος ἐγκεφάλου τε καὶ αἵματος μέχρι ψυχῆς πληγὴν διαδιδομένην, τὴν δὲ ὑπʼ αὐτῆς κίνησιν, ἀπὸ τῆς κεφαλῆς μὲν ἀρχομένην, τελευτῶσαν δὲ περὶ τὴν τοῦ ἥπατος ἕδραν, ἀκοήν·
そこで、全体として「声」とは、空気によって耳を通じて、脳と血液を経て魂にまで伝えられる衝撃であると規定し、また、その衝撃によって引き起こされ、頭部から始まって肝臓の座の周辺で終わる運動を「聴覚」と呼ぶことにしよう。
ὅση δʼ αὐτῆς ταχεῖα, ὀξεῖαν, ὅση δὲ βραδυτέρα, βαρυτέραν· τὴν δὲ ὁμοίαν ὁμαλήν τε καὶ λείαν, τὴν δὲ ἐναντίαν τραχεῖαν· μεγάλην δὲ τὴν πολλήν, ὅση δὲ ἐναντία, σμικράν.
この運動のうち、速いものを「高い」音、より遅いものを「低い」音とし、一様で平滑なものを「滑らかな」音、その反対のものを「粗い」音、規模の大きいものを「大きい」音、その反対のものを「小さい」音と呼ぶ。
τὰ δὲ περὶ συμφωνίας αὐτῶν ἐν τοῖς ὕστερον λεχθησομένοις ἀνάγκη ῥηθῆναι.
それらの調和については、後ほど語られるべき事柄において語る必要がある。
τέταρτον δὴ λοιπὸν ἔτι γένος ἡμῖν αἰσθητικόν, ὃ διελέσθαι δεῖ συχνὰ ἐν ἑαυτῷ ποικίλματα κεκτημένον, ἃ σύμπαντα μὲν χρόας ἐκαλέσαμεν, φλόγα τῶν σωμάτων ἑκάστων ἀπορρέουσαν, ὄψει σύμμετρα μόρια ἔχουσαν πρὸς αἴσθησιν·
さて、残された第四の感覚の類について、さらに我々は区分せねばならない。 これは自らのうちに多くの多様な現れを備えており、我々はそれらを総称して「色」と呼んだ。 それは個々の身体から流出する炎であり、感覚のために視覚の器官に釣り合った部分を持っている。
ὄψεως δʼ ἐν τοῖς πρόσθεν αὐτὸ περὶ τῶν αἰτίων τῆς γενέσεως ἐρρήθη.
視覚それ自体については、その発生の原因について以前に語られた。
τῇδʼ οὖν τῶν χρωμάτων πέρι μάλιστα εἰκὸς πρέποι τʼ ἂν ἐπιεικεῖ λόγῳ διεξελθεῖν·
したがって、色については、もっともらしく、かつ適切な説明によって次のように詳しく語るのが最も相応しいであろう。
τὰ φερόμενα ἀπὸ τῶν ἄλλων μόρια ἐμπίπτοντά τε εἰς τὴν ὄψιν τὰ μὲν ἐλάττω, τὰ δὲ μείζω, τὰ δʼ ἴσα τοῖς αὐτῆς τῆς ὄψεως μέρεσιν εἶναι·
他から運ばれてきて視覚に落ち込む部分は、視覚自体の部分に対して、より小さいもの、より大きいもの、そして等しいものがある。
τὰ μὲν οὖν ἴσα ἀναίσθητα, ἃ δὴ καὶ διαφανῆ λέγομεν, τὰ δὲ μείζω καὶ ἐλάττω, τὰ μὲν συγκρίνοντα, τὰ δὲ διακρίνοντα αὐτήν, τοῖς περὶ τὴν σάρκα θερμοῖς καὶ ψυχροῖς καὶ τοῖς περὶ τὴν γλῶτταν στρυφνοῖς, καὶ ὅσα θερμαντικὰ ὄντα δριμέα ἐκαλέσαμεν, ἀδελφὰ εἶναι, τά τε λευκὰ καὶ τὰ μέλανα, ἐκείνων παθήματα γεγονότα ἐν ἄλλῳ γένει τὰ αὐτά, φανταζόμενα δὲ ἄλλα διὰ ταύτας τὰς αἰτίας.
等しいものは、感覚をもたらさず、我々が「透明」と呼ぶものであるが、より大きいものとより小さいものは、一方は視覚を収縮させ、他方は拡散させる。 これらは、肉体における熱いものと冷たいもの、また舌における渋いもの、そして温める作用があって「辛い」と我々が呼んだすべてのものと同類であり、それぞれ「白」と「黒」である。 これらは、別の類において生じた、それらと同じ受苦であるが、これらの原因によって異なるものとして現れているのである。
§68ΤΙ. οὕτως οὖν αὐτὰ προσρητέον·
ΤΙ. それゆえ、それらを次のように呼ぶべきである。
τὸ μὲν διακριτικὸν τῆς ὄψεως λευκόν, τὸ δʼ ἐναντίον αὐτοῦ μέλαν, τὴν δὲ ὀξυτέραν φορὰν καὶ γένους πυρὸς ἑτέρου προσπίπτουσαν καὶ διακρίνουσαν τὴν ὄψιν μέχρι τῶν ὀμμάτων, αὐτάς τε τῶν ὀφθαλμῶν τὰς διεξόδους βίᾳ διωθοῦσαν καὶ τήκουσαν, πῦρ μὲν ἁθρόον καὶ ὕδωρ, ὃ δάκρυον καλοῦμεν, ἐκεῖθεν ἐκχέουσαν, αὐτὴν δὲ οὖσαν πῦρ ἐξ ἐναντίας ἀπαντῶσαν, καὶ τοῦ μὲν ἐκπηδῶντος πυρὸς οἷον ἀπʼ ἀστραπῆς, τοῦ δʼ εἰσιόντος καὶ περὶ τὸ νοτερὸν κατασβεννυμένου, παντοδαπῶν ἐν τῇ κυκήσει ταύτῃ γιγνομένων χρωμάτων, μαρμαρυγὰς μὲν τὸ πάθος προσείπομεν, τὸ δὲ τοῦτο ἀπεργαζόμενον λαμπρόν τε καὶ στίλβον ἐπωνομάσαμεν.
視覚を拡散させるものを「白」、その反対のものを「黒」と呼ぶ。 また、別の類の火に属するより鋭い流れが衝突し、視覚を両目まで拡散させ、かつ眼のそのものの通路を力ずくで押し開き、それを溶かし、そこから我々が涙と呼ぶ火と水の塊を一挙に流出させ、自らはその反対側から立ち向かう火であり、一方は稲妻のように飛び出す火、他方は侵入して湿り気の中で消される火であり、この攪拌の中で、あらゆる種類の色が生じる。 我々はこの受苦を「きらめき」と呼び、これを作り出すものを「輝かしいもの」また「きらびやかなもの」と名付けた。
τὸ δὲ τούτων αὖ μεταξὺ πυρὸς γένος, πρὸς μὲν τὸ τῶν ὀμμάτων ὑγρὸν ἀφικνούμενον καὶ κεραννύμενον αὐτῷ, στίλβον δὲ οὔ·
さらに、これらの中間にある火の類は、両目の湿り気に達してそれと混ざり合うが、きらびやかではない。
τῇ δὲ διὰ τῆς νοτίδος αὐγῇ τοῦ πυρὸς μειγνυμένου χρῶμα ἔναιμον παρασχομένῃ, τοὔνομα ἐρυθρὸν λέγομεν.
そして、その湿り気を通じて火の光が混ざり合うことで、血のような色を提供するが、その名称を「赤」と呼ぶ。
λαμπρόν τε ἐρυθρῷ λευκῷ τε μειγνύμενον ξανθὸν γέγονεν·
輝かしいものが赤および白と混ざり合うことで「黄」が生じる。
τὸ δὲ ὅσον μέτρον ὅσοις, οὐδʼ εἴ τις εἰδείη, νοῦν ἔχει τὸ λέγειν, ὧν μήτε τινὰ ἀνάγκην μήτε τὸν εἰκότα λόγον καὶ μετρίως ἄν τις εἰπεῖν εἴη δυνατός.
どの程度の割合で何が混ざり合うかについては、たとえ誰かがそれを知っていたとしても、それを語ることに分別があるとは言えない。 なぜなら、それらについては、いかなる必然的な根拠も、あるいはもっともらしい説明も、適度に語ることは誰にもできないからである。
ἐρυθρὸν δὲ δὴ μέλανι λευκῷ τε κραθὲν ἁλουργόν·
他方、赤が黒および白と混合されると「紫」となる。
ὄρφνινον δέ, ὅταν τούτοις μεμειγμένοις καυθεῖσίν τε μᾶλλον συγκραθῇ μέλαν.
これらが混合され、より強く焼かれて黒が混ざり合うと「暗褐色」となる。
πυρρὸν δὲ ξανθοῦ τε καὶ φαιοῦ κράσει γίγνεται, φαιὸν δὲ λευκοῦ τε καὶ μέλανος, τὸ δὲ ὠχρὸν λευκοῦ ξανθῷ μειγνυμένου.
また「赤褐色」は黄色と灰色の混合から生じ、「灰色」は白と黒の混合から、そして「琥珀色」は白が黄色と混合されることによって生じる。
λαμπρῷ δὲ λευκὸν συνελθὸν καὶ εἰς μέλαν κατακορὲς ἐμπεσὸν κυανοῦν χρῶμα ἀποτελεῖται, κυανοῦ δὲ λευκῷ κεραννυμένου γλαυκόν, πυρροῦ δὲ μέλανι πράσιον.
輝かしいものが白と合流し、濃い黒に落ち込むと「青」が完成し、青が白と混ざり合うと「淡青」が、赤褐色が黒と混ざり合うと「草色」が生じる。
τὰ δὲ ἄλλα ἀπὸ τούτων σχεδὸν δῆλα αἷς ἂν ἀφομοιούμενα μείξεσιν διασῴζοι τὸν εἰκότα μῦθον.
その他の色については、これらの例から、どのような混合によって類似のものが作られるかがほぼ明らかであり、もっともらしいお話を維持できる。
εἰ δέ τις τούτων ἔργῳ σκοπούμενος βάσανον λαμβάνοι, τὸ τῆς ἀνθρωπίνης καὶ θείας φύσεως ἠγνοηκὼς ἂν εἴη διάφορον, ὅτι θεὸς μὲν τὰ πολλὰ εἰς ἓν συγκεραννύναι καὶ πάλιν ἐξ ἑνὸς εἰς πολλὰ διαλύειν ἱκανῶς ἐπιστάμενος ἅμα καὶ δυνατός, ἀνθρώπων δὲ οὐδεὶς οὐδέτερα τούτων ἱκανὸς οὔτε ἔστι νῦν οὔτε εἰς αὖθίς ποτε ἔσται.
しかし、もし誰かがこれらを実際に検証することによって試そうとするなら、人間と神の自然本性の違いを無視していることになる。 すなわち、神は多くのものを一つへと混ぜ合わせ、逆に一つから多くのものへと再び分解することを十分に心得ており、かつ実行する力があるが、人間のうちには、現在も将来も、これらのいずれをも十分に行える者は一人もいないからである。
ταῦτα δὴ πάντα τότε ταύτῃ πεφυκότα ἐξ ἀνάγκης ὁ τοῦ καλλίστου τε καὶ ἀρίστου δημιουργὸς ἐν τοῖς γιγνομένοις παρελάμβανεν, ἡνίκα τὸν αὐτάρκη τε καὶ τὸν τελεώτατον θεὸν ἐγέννα, χρώμενος μὲν ταῖς περὶ ταῦτα αἰτίαις ὑπηρετούσαις, τὸ δὲ εὖ τεκταινόμενος ἐν πᾶσιν τοῖς γιγνομένοις αὐτός.
必然の結果としてこのように生まれたこれらすべてを、最も美しく最も善いデミウルゴスは、自給自足し得る最も完全な神を誕生させるときに、生成するものたちのうちへと受け入れた。 彼は、これらに関する原因を従属的なものとして用いながらも、自らは生成するすべてのものの中に善を構築したのである。