§97ΦΑΙΔ. πόρρω που, ἔφη, νὴ Δία ἐμὲ εἶναι τοῦ οἴεσθαι περὶ τούτων του τὴν αἰτίαν εἰδέναι, ὅς γε οὐκ ἀποδέχομαι ἐμαυτοῦ οὐδὲ ὡς ἐπειδὰν ἑνί τις προσθῇ ἕν, ἢ τὸ ἓν ᾧ προσετέθη δύο γέγονεν, ἢ τὸ προστεθέν, ἢ τὸ προστεθὲν καὶ ᾧ προσετέθη διὰ τὴν πρόσθεσιν τοῦ ἑτέρου τῷ ἑτέρῳ δύο ἐγένετο·
パイドン:「ゼウスにかけて」とソクラテスは言いました。 「私自身が、これらの中の何かについてその原因を知っていると思うなどということは、到底ありそうにないことだ。 というのも私は、一に誰かが一を加えるとき、加算された側の一が二になったのか、あるいは加えられた側の一が二になったのか、あるいは加えられたものと加算された側の双方が他方への一方の付加によって二になったのか、ということさえ自分自身で受け入れることができないからだ。
θαυμάζω γὰρ εἰ ὅτε μὲν ἑκάτερον αὐτῶν χωρὶς ἀλλήλων ἦν, ἓν ἄρα ἑκάτερον ἦν καὶ οὐκ ἤστην τότε δύο, ἐπεὶ δ’ ἐπλησίασαν ἀλλήλοις, αὕτη ἄρα αἰτία αὐτοῖς ἐγένετο τοῦ δύο γενέσθαι, ἡ σύνοδος τοῦ πλησίον ἀλλήλων τεθῆναι.
というのも、それらそれぞれが互いに離れて存在していたときには、それぞれは一であって、そのときには二ではなかったのに、それらが互いに近づいたときには、互いの近くに置かれるという出会いが、彼らにとって二になることの原因となった、ということが不思議に思えるからだ。
οὐδέ γε ὡς ἐάν τις ἓν διασχίσῃ, δύναμαι ἔτι πείθεσθαι ὡς αὕτη αὖ αἰτία γέγονεν, ἡ σχίσις, τοῦ δύο γεγονέναι·
また、誰かが一を分割するとき、今度はその分割が二になることの原因になったと信じることも、もはや私にはできない。
ἐναντία γὰρ γίγνεται ἢ τότε αἰτία τοῦ δύο γίγνεσθαι.
なぜなら、それは当時の二になることの原因とは逆のことが起こっているからだ。
τότε μὲν γὰρ ὅτι συνήγετο πλησίον ἀλλήλων καὶ προσετίθετο ἕτερον ἑτέρῳ, νῦν δ’ ὅτι ἀπάγεται καὶ χωρίζεται ἕτερον ἀφ’ ἑτέρου.
というのも、当時は一方が他方の近くに集められて加えられたからであり、今は一方が他方から遠ざけられて切り離されるからである。
οὐδέ γε δι’ ὅτι ἓν γίγνεται ὡς ἐπίσταμαι, ἔτι πείθω ἐμαυτόν, οὐδ’ ἄλλο οὐδὲν ἑνὶ λόγῳ δι’ ὅτι γίγνεται ἢ ἀπόλλυται ἢ ἔστι, κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον τῆς μεθόδου, ἀλλά τιν’ ἄλλον τρόπον αὐτὸς εἰκῇ φύρω, τοῦτον δὲ οὐδαμῇ προσίεμαι.
また、なぜ一が生じるのかを自分が知っているとも、もはや自分に言い聞かせることができない。 一言で言えば、この探求方法に従っては、なぜ他のどんなものが生じ、滅び、あるいは存在するのかについても同様である。 むしろ、私は自分で他の方法を適当にごちゃ混ぜに作っており、この方法はまったく受け入れないのだ。
ἀλλ’ ἀκούσας μέν ποτε ἐκ βιβλίου τινός, ὡς ἔφη, Ἀναξαγόρου ἀναγιγνώσκοντος, καὶ λέγοντος ὡς ἄρα νοῦς ἐστιν ὁ διακοσμῶν τε καὶ πάντων αἴτιος, ταύτῃ δὴ τῇ αἰτίᾳ ἥσθην τε καὶ ἔδοξέ μοι τρόπον τινὰ εὖ ἔχειν τὸ τὸν νοῦν εἶναι πάντων αἴτιον, καὶ ἡγησάμην, εἰ τοῦθ’ οὕτως ἔχει, τόν γε νοῦν κοσμοῦντα πάντα κοσμεῖν καὶ ἕκαστον τιθέναι ταύτῃ ὅπῃ ἂν βέλτιστα ἔχῃ·
しかし、あるとき誰かが書物から朗読しているのを聞き、それが、彼が言うには、アナクサゴラスの書物であったのだが、その中で、万物を秩序づけ、万物の原因となっているのは『知性』であると語られているのを聞いたとき、私はまさにこの原因の考え方に喜び、知性が万物の原因であるということは、ある意味でまことに好都合であると思えたのだ。 そして私は考えた。 もしこれがその通りなら、秩序づける知性は万物を秩序づけ、それぞれのものをそれが最も良い状態にあるような仕方で配置するに違いない、と。
εἰ οὖν τις βούλοιτο τὴν αἰτίαν εὑρεῖν περὶ ἑκάστου ὅπῃ γίγνεται ἢ ἀπόλλυται ἢ ἔστι, τοῦτο δεῖν περὶ αὐτοῦ εὑρεῖν, ὅπῃ βέλτιστον αὐτῷ ἐστιν ἢ εἶναι ἢ ἄλλο ὁτιοῦν πάσχειν ἢ ποιεῖν·
したがって、もし誰かがそれぞれのものについて、それがどのように生じ、滅び、あるいは存在するのか、その原因を見出したいと望むなら、そのものについて、それが存在すること、あるいは他のいかなることを被ったり行ったりすることが、そのものにとって最善であるかを見出さなければならない、と。
ἐκ δὲ δὴ τοῦ λόγου τούτου οὐδὲν ἄλλο σκοπεῖν προσήκειν ἀνθρώπῳ καὶ περὶ αὐτοῦ ἐκείνου καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἀλλ᾽ ἢ τὸ ἄριστον καὶ τὸ βέλτιστον.
そして、この議論に基づけば、人間が自分自身についても他のものについても、最も優れており最善であること以外の何ものも考察すべきではない、ということになる。
ἀναγκαῖον δὲ εἶναι τὸν αὐτὸν τοῦτον καὶ τὸ χεῖρον εἰδέναι·
そして、この同じ人が、より悪いものをも知っていることは必然である。
τὴν αὐτὴν γὰρ εἶναι ἐπιστήμην περὶ αὐτῶν.
なぜなら、それらに関する知識は同一だからである。
ταῦτα δὴ λογιζόμενος ἅσμενος ηὑρηκέναι ᾤμην διδάσκαλον τῆς αἰτίας περὶ τῶν ὄντων κατὰ νοῦν ἐμαυτῷ, τὸν Ἀναξαγόραν, καί μοι φράσειν πρῶτον μὲν πότερον ἡ γῆ πλατεῖά ἐστιν ἢ στρογγύλη, ἐπειδὴ δὲ φράσειεν, ἐπεκδιηγήσεσθαι τὴν αἰτίαν καὶ τὴν ἀνάγκην, λέγοντα τὸ ἄμεινον καὶ ὅτι αὐτὴν ἄμεινον ἦν τοιαύτην εἶναι·
このように考えて、私は自分にとって望み通りの、存在するものの原因に関する教師を、アナクサゴラスのうちに喜んで見出したと思ったのだ。 そして、彼がまず私に、地球は平らなのか、それとも丸いのかを教えてくれ、それを教えた上では、より良いということ、そして地球がそのような状態にあることがより良かったのだということを語りつつ、その原因と必然性をさらに詳しく説明してくれるだろうと思ったのだ。
καὶ εἰ ἐν μέσῳ φαίη εἶναι αὐτήν, ἐπεκδιηγήσεσθαι ὡς ἄμεινον ἦν αὐτὴν ἐν μέσῳ εἶναι·
また、もし地球が中心にあると言うなら、それが中心にあることがいかにより良かったのかを、さらに詳しく説明してくれるだろう、と。
καὶ εἴ μοι ταῦτα ἀποφαίνοι, παρεσκευάσμην ὡς οὐκέτι ποθεσόμενος αἰτίας ἄλλο εἶδος.
そして、もし彼が私にこれらのことを示してくれるなら、私はもはや他の種類の原因をいっさい求めないつもりでいたのだ」