Humanitext Reader

ガレノス · 病の原因について §6#2

余剰物の退避と部位の強弱による疾患の発生

8 / 12 箇所 · ギリシア語

要旨

自然が四つの生理的能力と各部位の強度差に基づき、身体の不潔な余剰物を最も弱い部位(皮膚など)へと退避させることによって、前述の様々な疾患が生じるメカニズムを解説する。

§6#2κατὰ δὲ τὰ αὐτὰ καὶ ὅστις ἂν ᾖ ξηρὸς καὶ θερμὸς, ὁμογενής ἐστι τῇ ξανθῇ χολῇ.
同じように、乾燥して熱いものは何であれ、黄胆汁と同類である。
λέλεκται δὲ καὶ περὶ τούτων ἐπὶ πλέον ἑτέρωθι.
これらについても、別の場所でより詳しく語られている。
καὶ νῦν οὐ χρὴ μηκύνειν ὑπὲρ αὐτῶν, εἰρήσεται γὰρ οὖν καὶ αὖθις ἐπὶ πλέον ὑπὲρ ἁπάντων τούτων ἐν τοῖς τῆς θεραπευτικῆς μεθόδου γράμμασιν·
そして今はこれらについて長々と論じるべきではない。 というのも、これらすべてについてさらに詳しく、のちに『治療法』の書物において再び語られるからである。
ὃ δ’ ἐστὶν οἰκεῖον τῆς ἐνεστώσης διεξόδου, πάλιν ἐπανίωμεν.
しかし、現在の叙述に固有の事柄へと、再び戻ることにしよう。
ἅπαντα γὰρ τὰ τοιαῦτα νοσήματα τῆς φύσεως ἀποτιθεμένης ἑκάστοτε τὸ περιττὸν εἰς ἀκυρώτερα μόρια γίγνεται.
というのも、このような疾患はすべて、自然がその都度、余剰なものをより主要でない部位へと退避させることによって生じるからである。
τοῦτο μὲν δὴ καὶ ἄλλοις ἔμπροσθεν εἴρηται πολλοῖς·
このことは確かに、以前に他の多くの人々によっても語られてきた。
ὅστις δὲ ὁ τρόπος ἐστὶ τῆς ἀποθέσεως, οὐκ ἔτ’ εἴρηται·
しかし、その退避の仕方がどのようなものであるかは、もはや語られていない。
λογισμὸν γάρ τινα καὶ νοῦν τῇ φύσει δώσομεν, ἐὰν ἁπλῶς αὐτὴν ἀποτίθεσθαι φῶμεν ἐκ κυρίων μορίων εἰς ἄκυρα πᾶν ὁτιοῦν ὑπάρχον μὴ χρηστόν.
というのも、もし私たちが、自然が主要な部位から主要でない部位へと、有用でないあらゆるものを単に退避させるのだと主張するならば、私たちは自然に何らかの理性的思考や知性を付与することになってしまうからである。
ἀλλ’ ὅτι μὲν ἐν τοῖς νοσήμασιν αἱ ἀγαθαὶ κρίσεις ὑπό τινος τοιαύτης γίγνονται δυνάμεως ἐναργῶς φαίνεται·
しかし、疾患において良好な転帰が何らかのそのような能力によって生じるということは、明白に現れている。
τίς δὲ ὁ τρόπος ἐστὶν αὐταῖς τῆς γενέσεως οὐκ ἀκριβῶς οἱ πρὸ ἡμῶν ἐξηγήσαντο, διότι μηδὲ τὰς φυσικὰς δυνάμεις, ὑπὲρ ὧν ἡμεῖς ἐν ἑτέροις ὑπομνήμασι διήλθομεν, ἀκριβῶς ἠδυνήθησαν ἀποδεῖξαι πόσαι τέ εἰσι καὶ τίνες ὁποῖόν τέ τί ἐστι τὸ ἑκάστου αὐτῶν ἔργον.
しかし、それらの発生がどのような仕方でなされるのかを、私たちの先人たちは正確には説明しなかった。 なぜなら、私たちが別の著作で詳述した自然の諸能力について、それらがいくつあり、どのようなものであり、それらの各々の働きがどのようなものであるかを、彼らは正確に証明することができなかったからである。
ἀλλὰ νῦν γε χαλεπὸν οὐδέν ἐστι περὶ τούτων ἁπάντων διελθεῖν, ὑποθέσεσιν εἰς αὐτὰ χρησάμενον τοῖς δι’ ἐκείνων ἀποδεδειγμένοις.
しかし今や、それらの著作で証明された事柄を前提として用いることで、これらすべてについて論じることは何ら困難ではない。
οὐσῶν δὲ τεττάρων δυνάμεων, ὧν ἅπαν μετέχει μόριον καὶ ζώου καὶ φυτοῦ, καὶ τῆς μὲν ἑλκούσης τὸ οἰκεῖον, τῆς δὲ ἀλλοιούσης, τῆς δὲ ἀποκρινούσης τὸ περιττὸν, ὄντος δὲ τοῦ περιττοῦ διττοῦ κατὰ γένος· ἢ γὰρ τῷ ποσῷ περιττόν ἐστιν ἢ τῷ ποιῷ· καὶ τοίνυν καὶ τῶν τοῦ σώματος μορίων οὐκ ἴσην ἁπάντων ἐχόντων τὴν ῥώμην, ἀλλὰ τῶν κυριωτέρων εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ τῆς φύσεως ῥωμαλεωτέρων ἀποτελεσθέντων, εὔλογον ἐν τοῖς ἀκαθάρτοις τε καὶ περιττωματικοῖς σώμασιν ἐπιῤῥεῖν τι τοῖς ἀκυρωτέροις μορίοις.
すなわち、動物および植物のすべての部位が共有する四つの能力(同化するものを引き寄せる能力、変質させる能力、余剰なものを排出する能力 ―― なお余剰なものには、量において余剰なものと質において余剰なものの二つの種類がある ――)が存在し、さらに、身体のすべての部位が等しい強さを持っているわけではなく、むしろより主要な部位が最初から自然によってより強健に造られていることからすれば、不潔で余剰物の多い身体においては、より主要でない部位に何らかの物質が流れ込むことは道理にかなっている。
ἅτε γὰρ ἐξ ἁπάντων τῶν ἰσχυροτέρων μορίων ἐλαυνόμενον τὸ περίττωμα, καὶ μηδαμόθι στῆναι δυνάμενον, εἰς τὸ πάντων ἀσθενέστατον ἀφικνεῖται μόριον.
というのも、余剰物はすべてのより強力な部位から追い出され、どこにも留まることができず、最も弱い部位へと至るからである。
ἄλλο δὲ δι’ ἄλλο τοιοῦτόν ἐστιν, ἢ εὐθὺς ἐν τῇ πρώτῃ συμπήξει τοῦ ζώου πλημμεληθὲν, ἢ ἐξ ὑστέρου βλαβὲν, ἢ καὶ φύσει δεόμενον εἶναι τοιοῦτον, ὥσπερ καὶ τὸ δέρμα.
そして、ある部位は別の理由でそのようになるが、それは動物の最初の形成において損なわれたか、あるいは後から傷つけられたか、あるいは皮膚のように本性上そのようである必要があるからである。
τοῦτο γὰρ ἅτε μηδεμιᾶς ἐνεργείας ἕνεκεν, ἀλλὰ χρείας μόνης γεγενημένον, ἀσθενέστερον εἶναι προσήκει τῶν ἐνεργούντων.
というのも、これは何らかの機能のためではなく、単に実用的な用途のために生じたものであるため、機能を持つ部位よりも弱いことが適切だからである。
ἔστι γὰρ οἷον σκέπασμά τι καὶ περίβλημα τοῦ ζώου σύμφυτον, οὔτ’ οὖν πέψιν, οὔτε ἀνάδοσιν τροφῆς, οὔτ’ ἐξαιμάτωσιν, οὔτε σφυγμὸν, οὔτε ἀναπνοὴν, οὔτε κίνησιν καθ’ ὁρμὴν, οὔθ’ ὅλως ἐνέργειάν τινα τῷ ζώῳ παρεχόμενον.
実際、それは動物の生まれながらの覆いであり包みのようなものであって、消化も、栄養の分配も、造血も、脈拍も、呼吸も、自発的な運動も、あるいは総じていかなる機能も動物に提供しないからである。
ἅμα δὲ καὶ πάντων ἔξωθεν κείμενον εὐλόγως ἐκδέχεται τὰ τοῦ σώματος ὅλου περιττώματα.
同時にまた、すべての最も外側に位置しているため、当然のことながら身体全体の余剰物を受け入れる。
πολλὰ μὲν γὰρ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἡ φύσις ἐτεχνήσατο τῶν περιττωμάτων καθάρσεως ἕνεκεν ὄργανα, καὶ πρός γε τὴν ὑγείαν ἀρκεῖ μόνα ταῦτα, ἐπειδὰν μήτε τις ἐκ τοῦ περιέχοντος ἐγγίνηται βλάβη τῷ ζώῳ, μήτ’ ἐκ πλημμελοῦς διαίτης περιττωματικὸν ἀμέτρως ὅλον ἀπεργασθῇ τὸ σῶμα.
というのも、自然は最初から余剰物の浄化のために多くの器官を精巧に作り出しており、環境から動物に何らかの害が生じることもなく、また不適切な生活習慣によって身体全体が過度に余剰物で満たされることもないときには、健康のためにはこれらだけで十分だからである。
τοιούτου δέ τινος συμβάντος ἁμαρτήματος, οὐκ ἔτ’ αὐτάρκη μόνα τὰ φυσικὰ τῶν ὀργάνων ἀποκαθαίρειν τὸ πλῆθος τοῦ περιττώματος,  κᾀν τούτῳ κατασκήπτει ῥεύματα τοῖς ἀσθενεστέροις μορίοις ἐκ τῶν ἰσχυροτέρων ἐλαυνόμενα·
しかし、そのような過ちが起こった場合には、自然な器官だけではもはや余剰物の過剰を洗い流すのに十分ではなく、その際に、より強力な部位から追い出された流体が、より弱い部位へと流れ落ちて定着する。
συμβαίνει δέ ποτε καὶ στεγνωθέντων τῶν ἐκκαθαιρόντων αὐτὰ πόρων ἑτέροις ἐπιῤῥυῆναι χωρίοις.
また、それらを排出する孔が閉塞したために、他の場所に流れ込むことも時には起こる。
αὗται μὲν αἱ ἀρχαὶ τῆς γενέσεως ἁπάντων εἰσὶ τῶν προειρημένων νοσημάτων.
これらが、前述のすべての疾患の発生の始まりである。
αὐξάνεται δ’ ἐν αὐτοῖς ἤδη τοῖς μέλεσι τὸ κακὸν, ὡς ἂν σφηνουμένων τε καὶ διασηπομένων τῶν περιττωμάτων, καὶ οὕτως αὐτῶν τε χειρόνων γενομένων, καὶ τὸν ἐπιῤῥέοντα χυμὸν ἐξ ὑστέρου, κᾂν χρηστὸς ᾖ, συνδιαφθειρόντων.
そして、それらの部位それ自体において悪化が進むが、それは余剰物が押し込められて腐敗し、それによって余剰物自体が悪化するだけでなく、後から流れ込んでくる体液が、たとえ良質なものであっても、一緒に腐敗させてしまうからである。

語釈・文法注

  1. 24οὐσῶν δὲ τεττάρων δυνάμεων... ἀποτελεσθέντων — 連続する属格独立格(οὐσῶν..., ὄντος..., ἐχόντων..., ἀποτελεσθέντων)が、主節の判断「〜は道理にかなっている(εὔλογον)」の前提条件や理由を説明している。
  2. p.25ἄλλο δὲ δι’ ἄλλο τοιοῦτόν ἐστιν — 「あるものはこれこれの理由で、別のものは別の理由でそのようである」という対比・分配表現。指示詞 `τοιοῦτον` は文脈上、前節の `ἀσθενέστατον`(最も弱い)を指す。

この箇所を引用する

ガレノス, 病の原因について §6#2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0057.tlg042.humanitext-grc1:6%232

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。