Humanitext Reader

ガレノス · 呼吸の機能について §5#3

呼吸の主目的である生得の温熱の維持と結論

11 / 11 箇所 · ギリシア語

要旨

著者は脳と心臓を生命の主要器官として位置づけ、死が温熱の不適度(過度)によって生じることを論証し、呼吸の最大の役割が生得の温熱の維持、第二の役割が精神プネウマの栄養補給であることを結論づける。

§5#3τοιαῦτα δ’ ἐστὶν ἐγκέφαλος καὶ καρδία.
そのようなものとは、脳と心臓である。
ὥσθ’ ἡ τούτων τῆς κατασκευῆς βλάβη παραχρῆμα βλάψει τὴν ζωήν.
したがって、これらの組織構成の損傷はただちに生命を損なうだろう。
ἀλλ’ οὐδὲν ὑπαλλάττειν αὐτὴν οἷόν τέ ἐστιν ἑτοιμότερον ἀμέτρου θερμασίας.
しかし、温熱の不適度(過度)以上に容易にそれ自体を変化させうるものは何もない。
ὥστε ἄμφω δέδεικται διὰ τοῦ λόγου, τό τε χρήσιμον τῆς συμμέτρου θερμασίας καὶ τὸ ἐν τῇ ἀναπνοῇ εἰς αὐτήν.
したがって、適度な温熱の有用性と、それに対する呼吸における[有用性]の双方が、議論を通じて示された。
ἀναγκαῖον οὖν ἤδη, μὴ πιθανὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀληθὲς εὑρηκέναι, ἑτοίμως μὲν ἀποφαίνεσθαι.
それゆえ、もはや単に確からしいだけでなく、真実を見出したのだから、ためらうことなく表明することが必要である。
καὶ χρείαν εἶναι τῆς ἀναπνοῆς λέγομεν ἐμφύτου θερμασίας ἀναπνοήν.
そして、呼吸の用途とは、生得の温熱の維持のための呼吸である、と私たちは言う。
ἔνεστι δ’, εἰ καὶ τὴν οὐσίαν τῆς ψυχῆς ἀγνοοῦμεν, ἀλλ’ ἐκ διαιρέσεως οὐδὲν ἧττον λογίσασθαι λήμματα τῶν ἀποδείξεων, τοῖς ἐναργῶς γινωσκομένοις χρησαμένους, ὧν καὶ τοῦτό ἐστι, τὸ περιεχόμενον ἐν ταῖς κατὰ τὸν ἐγκέφαλον κοιλίαις πνεῦμα δυοῖν θάτερον ἀναγκαῖον εἶναι, ἤτοι τὴν οὐσίαν τῆς ψυχῆς ἢ τὸ πρῶτον αὐτῆς ὄργανον.
たとえ私たちが魂の本質を知らないとしても、明白に知られている事柄を用いることによって、分割によって証明の諸前提を推論することは、それにもかかわらず可能である。 それらのうちには次のようなことも含まれる。 すなわち、脳の諸腔の中に含まれているプネウマは、二つのうちのどちらか一方、すなわち、魂の本質そのものであるか、あるいは魂の第一の器官であるかのいずれかでなければならないということである。
ἀλλ’ εἰ πρῶτον, ὁ ἐγκέφαλος ἐν ἑαυτῷ τὴν οὐσίαν τῆς ψυχῆς ἔχει, ἀναγκαῖόν ἐστι, καὶ ταύτην ἔμφυτον εἶναι θερμασίαν, ἢ τὸ πνεῦμα, ἢ τὸ σύμπαν αὐτῆς τῆς κατασκευῆς εἶδος, ἢ παρ’ αὐτὴν εἴτις δύναμις ἀσώματος.
しかし、もし[プネウマが第一の]器官であるならば、脳がその内に魂の本質を有していることになり、この[魂の本質]もまた、生得の温熱であるか、プネウマであるか、あるいはその組織構成全体の形相であるか、あるいはそれらとは別に、何らかの非物体的な能力であるかのいずれかでなければならない。
ἀλλ’ ἀναγκαῖον τοῦτο πρῶτον, εἰς τὰς κινήσεις ὄργανον ἕν τι τῶν εἰρημένων ἔχειν, αὐτὴν μὲν ἀπαθῆ παντελῶς ὑπάρχουσαν, ἐν δὲ τοῖς θανάτοις, τῶν πρώτων αὐτῶν ὀργάνων πασχόντων, λυομένην.
しかし、[魂の本質]それ自体は完全に受動性を免れて存在しているが、死に際しては、それ自体の第一の器官が影響を受ける(損なわれる)ことで、[それらの器官との結合が]解消されるのであるから、諸運動のために、上述のもののうちの何か一つを器官として持たなければならない。
ὥστε ἐξ ἀνάγκης ἤτοι τῆς κατασκευῆς τοῦ ἐγκεφάλου βλαπτομένης, ἢ ὁμοῦ τοῦ κατὰ αὐτὸν πνεύματος, ἢ τῆς θερμασίας μόνης, ὁ θάνατός ἐστι τοῖς ζώοις.
したがって、必然的に、脳の組織構成が損なわれるか、あるいはそれと同時にそこにあるプネウマが損なわれるか、あるいは温熱のみが損なわれることによって、動物たちに死が訪れるのである。
ἀλλ’ οὔτε τὴν κατασκευὴν ἐν τάχει βλαβῆναι δυνατὸν ἑτέρως ἀλλ’ ἢ διὰ τὴν τῆς θερμασίας ἀμετρίαν, ὡς ἐδείξαμεν, οὔτ’ αὐτὴν πολὺ μᾶλλον τὴν θερμασίαν, ἀλλ’ οὐ διὰ τὸ λοιπὸν ἔτι καὶ τρίτον, ἔχειν τὸ πνεῦμα δύναται πρόφασιν ἑτέρας φθορᾶς ἐξαιφνιδίου παρὰ τὰς ἔμπροσθεν εἰρημένας, τήν τε τῆς οὐσίας ὅλης αὐτῶν κένωσιν καὶ τὴν τῆς θερμασίας ἀμετρίαν.
しかし、私たちが示したように、温熱の不適度(過度)による以外に、組織構成が急速に損なわれることは不可能であり、ましてや温熱自体がそのように損なわれることも不可能である。 また、残された第三のものについては、プネウマが、先に述べたもの(すなわち、それらの本質全体の枯渇と温熱の不適度)以外に、何か別の突然の消滅の原因を持ち得るわけではない。
ἀλλ’ ἐν ταῖς τῆς ἀναπνοῆς ἐπισχέσεσιν οὐκ ἔχομεν αἰτίας εἰρῆσθαι τὴν κένωσιν ὅλης τῆς οὐσίας, ὡς ἐπὶ τῶν εἰς τὰς κοιλίας τρώσεων.
しかし、呼吸の停止においては、諸腔への創傷の場合のように、本質全体の枯渇を[死の]原因として語ることはできない。
ἀπολείπεται, ὅτι διὰ θερμασίας ἀμετρίαν ἀποθνήσκομεν.
残された結論は、私たちが温熱の不適度によって死ぬということである。
αὕτη μὲν οὖν ἡ μεγίστη χρεία τῆς ἀναπνοῆς· δευτέρα δὲ θρέψις τοῦ ψυχικοῦ πνεύματος.
それゆえ、これが呼吸の最大の必要性であり、第二のものは精神のプネウマの栄養補給である。
γίνεται δὲ ἡ μὲν προτέρα δι’ ἀμφοτέρων τῆς ἀναπνοῆς τῶν μερῶν, εἰσπνοῆς τε καὶ ἐκπνοῆς, τῆς μὲν οὖν ἀναψυχούσης τε καὶ ῥιπιζούσης, τῆς δὲ τὸ αἰθαλῶδες ἀποχεούσης·
そして、前者の用途は、吸気と呼気という呼吸の両方の部分を通じて行われ、前者は冷却し扇ぐものであり、後者は煤のような老廃物を排出するものである。
ἡ δευτέρα δὲ διὰ τῆς εἰσπνοῆς μόνης.
他方、後者は吸気のみを通じて行われる。
ὅτι μὲν οὖν εἰς τὴν καρδίαν ἕλκεταί τις ἀέρος μοῖρα κατὰ τὰς διαστολὰς αὐτῆς, ἀναπληροῦσα τὴν γενομένην κένωσιν, τὸ μέγεθος αὐτό γε τῆς διαστάσεως ἱκανὸν ἐνδείξασθαι.
それゆえ、心臓の拡張の際に、ある程度の空気の分量が心臓へと引き込まれ、生じた枯渇を満たすということは、その拡張の大きさ自体が十分に示している。
ὅτι δὲ καὶ εἰς τὸν ἐγκέφαλον εἰσπνεῖται, δι’ ἑτέρας ἐπιδέδεικται πραγματείας, ἐν ᾗ περὶ τῶν Ἱπποκράτους καὶ Πλάτωνος δογμάτων διαλεγόμεθα.
また、脳へも吸入されるということは、私たちがヒポクラテスとプラトンの教義について論じている別の著作において示されている。
διὰ τί δὲ, τῆς καρδίας εἰς ἑαυτήν τι παρὰ τοῦ πνεύμονος ἑλκούσης ἀέρος ἐπιπεμπούσης τε ταῖς πλησίον ἀρτηρίαις, ὅμως γε ὁ ἐκπνεόμενος οὐδὲν ἐλάττων φαίνεται τοῦ κατὰ τὴν εἰσπνοὴν ἑλχθέντος, εἰρήσεται μὲν καὶ δι’ ἑτέρων ἐπὶ πλέον, ἀποχρήσει δὲ καὶ νῦν εἰπεῖν τόδε μόνον, ὡς ἀτμός τις ἐκπνεῖται τοὐπίπαν ἴσος τῷ πλήθει τῆς μεταληφθείσης μοίρας τοῦ πνεύματος εἴς τε τὴν καρδίαν καὶ τὰς ἀρτηρίας.
しかし、心臓が肺から自身へとある程度の空気を引き込み、それを近くの動脈へと送り出しているにもかかわらず、吐き出される息が、吸気において引き込まれた空気よりも少なくないように見えるのはなぜかについては、他の著作でもより詳しく語られるであろうが、今はただ、心臓と動脈へと取り込まれたプネウマの分量の多さに全体として等しいだけの、ある種の水蒸気が吐き出されるのだ、とだけ言えば十分であろう。
αἵτινες δ’ εἰσὶ καὶ διαθέσεις τοῦ σώματος, ἐν αἷς ἤτοι βραχεῖ πλείων ὁ ἀτμὸς τοῦ μεταληφθέντος ἀέρος, ἢ ἐλάττων, ἢ ἴσος, ἐν τοῖς περὶ δυσπνοίας εἰρήσεται.
また、取り込まれた空気に対して、水蒸気がわずかに多いか、少ないか、あるいは等しいかという、身体の状態がどのようなものであるかについては、『呼吸困難について』において語られるであろう。
ἀρκεῖν μέν μοι δοκεῖ ταῦτα περὶ χρείας ἀναπνοῆς.
呼吸の必要性については、これで十分であると私には思われる。
ὅσα δὲ ὑπὲρ αὐτῆς τισιν εἰρήσεται μοχθηρῶς, ῥᾷστα φωραθῆναι δύναιτ’ ἂν μὴ παρέργως ἕκαστον τῶν ἐνταυθοῖ γεγραμμένων ἐκλεξαμένοις.
また、呼吸に関して一部の人々によって不十分に語られたことは、ここに書かれた事柄の各々を、おざなりにではなく、注意深く選び取る人々にとっては、極めて容易に見破られ得るであろう。

語釈・文法注

  1. p.509ἀναγκαῖον οὖν ἤδη... ἑτοίμως μὲν ἀποφαίνεσθαι — 非人称形容詞 ἀναγκαῖον(ἐστί は省略)に導かれる不定詞構文。完了不定詞 εὑρηκέναι は「既に真実を見出している」という現在の前提となる状態を表し、一方で当面の義務的内容は現在不定詞 ἀποφαίνεσθαι(表明すること)によって示されている。
  2. p.509αὐτὴν μὲν ἀπαθῆ παντελῶς ὑπάρχουσαν... λυομένην — 代名詞 αὐτήν(魂の本質)を修飾する、対格の分詞構文。接続詞 μέν... δέ の対比によって、魂の本質そのものの絶対的な受動性のなさ(ἀπαθῆ)と、死の際における第一器官の損傷に伴う結びつきの解消(λυομένην)が対照されている。
  3. p.510οὔτε τὴν κατασκευὴν ἐν τάχει βλαβῆναι δυνατὸν... οὔτ’ αὐτὴν πολὺ μᾶλλον τὴν θερμασίαν — 相関接続詞 οὔτε... οὔτε... による並列否定。最初の節では非人称形容詞 "δυνατόν" (ἐστί) が省略され、対格不定詞句 "τὴν κατασκευὴν βλαβῆναι" がその主語として機能する。第二の節では、この不可能性が「温熱自体(τὴν θερμασίαν)」にも、ましてや(πολὺ μᾶλλον)当てはまることが示される。

この箇所を引用する

ガレノス, 呼吸の機能について §5#3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:greekLit:tlg0057.tlg020.humanitext-grc1:5%233

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。